MEKÂNIN GÖRSEL DİYALEKTİĞİ: HENRİ LEFEBVRE’NİN ÜÇLÜ MEKÂN KURAMIYLA FİLM ÇÖZÜMLEMELERİNDE YENİLİKÇİ BİR YAKLAŞIM

Öz

Bu çalışma, Henri Lefebvre’nin mekânsal üçlü kuramını temel alarak sinema filmlerinde mekân, iktidar ve toplumsal ilişkileri analiz eden yeni bir yöntem geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, mekân-iktidar çalışmalarına toplumsal yapıyı da dâhil ederek iki terimli mekân dikotomisini aşmak ve üç bileşen arasındaki trialektik etkileşimleri görünür kılmak hedeflenmektedir. Söz konusu etkileşimleri incelemek amacıyla söylem analizi yöntemi ile Lefebvre’nin kuramsal çerçevesi birleştirilmiş ve film çözümlemelerinde daha nesnel ve genelleştirilebilir bir analitik yapı sunulması amaçlanmıştır. Araştırma, Neill Blomkamp’ın District 9(2009), Elysium(2013) ve Chappie(2015) filmlerini örneklem alarak, mekânın toplumsal ve iktidar yapıları arasındaki etkileşimini analiz etmektedir. Bu çalışma, söz konusu filmlerde mekânın nötr bir alandan ziyade toplumsal, ekonomik ve ideolojik ilişkilerin etkin bir bileşeni olarak ele alındığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• Henri Lefebvre
• Üçlü Mekan Diyalektiği
• Film Analizi

Etik Beyan

Bu çalışma herhangi bir insan katılımcı, hayvan deneyi veya kişisel veri içermediği için etik kurul onay belgesine ihtiyaç duyulmamaktadır. Araştırma, yalnızca kuramsal inceleme ve film çözümlemeleri üzerine odaklanmaktadır.

VISUAL DIALECTICS OF SPACE: A NEW APPROACH TO FILM ANALYSIS THROUGH HENRI LEFEBVRE'S SPATIAL TRIAD

Öz

MEKÂNIN GÖRSEL DİYALEKTİĞİ: HENRİ LEFEBVRE’NİN ÜÇLÜ MEKÂN KURAMIYLA FİLM ÇÖZÜMLEMELERİNDE YENİLİKÇİ BİR YAKLAŞIM Alparslan KARLIOĞLU* Öz Bu çalışma, Henri Lefebvre’nin mekânsal üçlü kuramını temel alarak sinema filmlerinde mekân, iktidar ve toplumsal ilişkileri analiz eden yeni bir yöntem geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, mekân-iktidar çalışmalarına toplumsal yapıyı da dâhil ederek iki terimli mekân dikotomisini aşmak ve üç bileşen arasındaki trialektik etkileşimleri görünür kılmak hedeflenmektedir. Söz konusu etkileşimleri incelemek amacıyla söylem analizi yöntemi ile Lefebvre’nin kuramsal çerçevesi birleştirilmiş ve film çözümlemelerinde daha nesnel ve genelleştirilebilir bir analitik yapı sunulması amaçlanmıştır. Araştırma, Neill Blomkamp’ın District 9(2009), Elysium(2013) ve Chappie(2015) filmlerini örneklem alarak, mekânın toplumsal ve iktidar yapıları arasındaki etkileşimini analiz etmektedir. Bu çalışma, söz konusu filmlerde mekânın nötr bir alandan ziyade toplumsal, ekonomik ve ideolojik ilişkilerin etkin bir bileşeni olarak ele alındığını göstermektedir. Anahtar kelimeler: Sinema, Henri Lefebvre, Mekânsal Üçlü, Söylem Analizi, Film Analiz Yöntemi VISUAL DIALECTICS OF SPACE: A NEW APPROACH TO FILM ANALYSIS THROUGH HENRI LEFEBVRE'S SPATIAL TRIAD Abstract This study aims to develop a new analytical method for examining space, power, and social relations in cinema, based on Henri Lefebvre’s spatial triad theory. Within this framework, the study seeks to transcend the binary spatial dichotomy by incorporating social structure into space-power relations, and to render visible the trialectical interactions among the three components of space. To investigate these interactions, Lefebvre’s theoretical framework is combined with discourse analysis, thereby proposing a more objective and generalizable analytical structure for film studies. The research analyzes the interaction between spatial configurations and socio-political structures through the example of three films by Neill Blomkamp: District 9 (2009), Elysium (2013), and Chappie (2015). The study demonstrates that in these films, space is not treated as a neutral background but rather as an active component of social, economic, and ideological relations.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• Henri Lefebvre
• Spatial Triad
• Film Analysis

Kaynakça

1. Bordwell, D. (1985). Narration in the Fiction Film, University of Wisconsin Press, Madison.
2. Castells, M. (1996). The Rise of the Network Society. The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. I. Oxford.
3. Connolly, S. (2018). The Spatial Cinema: An Encounter between Lefebvre and the Moving Image (Yayınlanmış Doktora Tezi). University of Kent.
4. Cresswell, T. (2015). Place: An Introduction, Wiley-Blackwell.
5. Dear, M. (2001). The Postmodern Urban Condition, Blackwell, Oxford.
6. Deleuze, G. (1988). Foucault (İngiliceye çev: S. Hand). University of Minnesota Press.
7. Eisner, L. H. (1973). The Haunted Screen: Expressionism in the German Cinema and the Influence of Max Reinhardt, University of California Press, Berkeley.
8. Elden, S. (2004). Understanding Henri Lefebvre: Theory and the Possible, Continuum, London.

9. Foucault, M. (1977). Disiplin ve Ceza: Hapishanin Doğuşu, (Çev: M. Ali Kılıçbay) İmge Kitapevi Yayınları, Ankara
10. Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. International Publishers.
11. Hacking, I. (1999). The social construction of what? Harvard University Press.
12. Harvey, D. (1989). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change, Blackwell.
13. Harvey, D. (2010). Social Justice and the City, University of Georgia Press.
14. Kitchin, R., ve Dodge, M. (2011). Code/Space: Software and Everyday Life. Cambridge, MA: MIT Press.
15. Kolker, R. (2000). Stanley Kubrick’s 2001: A Space Odyssey: New Essays. New York: Oxford University Press.
16. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space, Blackwell, Oxford.
17. Lefebvre, H. (2010). Sosyalist Dünya Görüşü Marksizm, (Çev. D. Görsev), Yordam, İstanbul.
18. Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi, (Çev: I. Ergüden). Sel, İstanbul
19. Massey, D. (1994). Space, Place, and Gender, University of Minnesota Press.
20. Merrifield, A. (2006). Henri Lefebvre: A Critical Introduction, Routledge, London.
21. Mulvey, L. (1975). Visual Pleasure and Narrative Cinema, Screen, 16/3, 6-18.
22. Nichols, B. (2017) Belgesel Sinemaya Giriş, (Çev: Duygu Eruçman) Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi: İstanbul.
23. Schmid, Christia (2008). Henri Lefebvre’s theory of the production of space: Towards a three-dimensional dialectic. In K. Goonewardena, S. Kipfer, R. Milgrom, and C. Schmid (Eds.), Space, difference, everyday life: Reading Henri Lefebvre (pp. 27-45), Routledge, London.
24. Soja, E. W. (1996). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places. Oxford: Blackwell.
25. Stanek, Ł. (2011). Henri Lefebvre on space: Architecture, urban research, and the production of theory. University of Minnesota Press.
26. Teo, S. (2005). Wong Kar-wai, British Film Institute, London.
27. Urry, J. (2004). The Sociology of Space and Place, The Blackwell, Companion to Sociology, 3-15.
28. Weber, M. (1947). The Theory of Social and Economic Organization (A. M. Henderson and T. Parsons, Trans.), Free Press.
29. Yurdadön, A. P. ve Yavan, N. (2018). Mekânın Üretimi ve Lefebvre’nin Mekânsal Üçlü Kavramsallaştırmasının Görünürlüğü: Taksim Gezi Parkı Örneği, Planlama, 28/3, 302-314