“ÖYKÜLEYİCİ DİNLEME” ÜZERİNE AMPİRİK BİR ÇALIŞMA: R. SCHUMANN OP. 68 İLK KAYIP

Öz

Sözsüz müzik eserlerini dinlerken bireylerin zihinlerinde öyküler oluşturması, özellikle uluslararası literatürde güncel ve ilgi çekici bir konudur. “Narrative Listening” olarak kavramsallaştırılan bu dinleme biçimi, araştırmamız kapsamında “Öyküleyici Dinleme” olarak Türkçeleştirilmiştir. Bu çalışma, Romantik dönem bestecisi Robert Schumann'ın “İlk Kayıp” isimli, karakter parçası türündeki eserini öyküleyici dinleme açısından incelemeyi amaçlamıştır. Temel araştırma sorusu, “Dinleyicilerin oluşturduğu anlatılar, öyküleyici dinlemenin unsurları (kişi, durum/olay, ortam/bağlam canlanması) açısından nasıl değişmektedir?” şeklinde belirlenmiştir. Açık uçlu soruya verilen dinleyici yanıtları, içerik analizi yönteminin nicel ve nitel boyutlarıyla analiz edilmiştir. İçerik analizinin nicel boyutunda kelime ve frekans sıklıklarına yer verilmiştir. Nitel boyutunda ise dinleyici yanıtları öyküleyici dinlemenin unsurunu oluşturan üç kategori açısından kodlanarak gruplar arası (müzik bölümünde okuyanlar ve diğer) karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve kelime bulutlarıyla görselleştirilmiştir. Bununla beraber dinleyici yanıtları doğrudan alıntılarla sunulmuştur. Çalışma sonucunda öyküleyici dinlemenin müzik eğitiminden bağımsız bir müziği anlamlandırma stratejisi olduğu tespit edilmiştir. Dinleyicilerin oluşturdukları anlatılarda kişi kategorisinde belirgin benzerlikler, durum/olay kategorisinde farklılıklar ve ortam/bağlam kategorisinde ise belirgin farklılıklar olduğu gözlemlenmiştir. Bu araştırma, uluslararası literatürün merceğindeki öyküleyici dinlemeye odaklanarak, karakter parçası türüyle bu dinleme biçimini ilişkilendiren öncü bir çalışma olmayı hedeflemektedir. Sosyal bilimler ve müzik bilimleri alanlarına interdisipliner yeni bir bakış açısı sunarak gelecekteki ampirik çalışmalara zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Öyküleyici Dinleme
• Anlatı
• Karakter Parçası
• Robert Schumann
• İlk Kayıp

AN EMPIRICAL STUDY ON “NARRATIVE LISTENING”: R. SCHUMANN OP. 68 FIRST LOSS

Öz

Creating stories while listening to instrumental music is a current and engaging international research topic. This form of listening, conceptualized as "Narrative Listening," has been translated as "Öyküleyici Dinleme" in Turkish for the purposes of our research. This study aimed to examine Robert Schumann's Romantic-era character piece, "First Loss," from the perspective of narrative listening. The main research question was: "How do the narratives created by listeners vary in terms of the elements of narrative listening (person, situation/event, setting/context)?” The listener responses to the open-ended question were analyzed using the quantitative and qualitative dimensions of the content analysis method. In the quantitative dimension of the content analysis, word and frequency counts were included. In the qualitative dimension, listener responses were coded and grouped into three categories that form the elements of narrative listening. They were then analyzed comparatively between groups (those studying in the music department and others) and visualized with word clouds. Furthermore, direct quotations from the listener responses were presented. It was concluded from the study that narrative listening is a music-meaning-making strategy independent of music education. Findings revealed similarities in the person category, but distinct differences in situation/event and particularly in setting/context evocation. This pioneering research links narrative listening with the character piece genre, providing an interdisciplinary framework for future empirical studies in social and music sciences.

Anahtar Kelimeler

• Narrative Listening
• Narrative
• Character Piece
• Robert Schumann
• First Loss

Kaynakça

1. Bolşen, A. (2022). Romantik dönemde programlı müzik yaklaşımları (Yayın No. 737322) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Britannica. (t.y.). Character piece. Encyclopaedia Britannica. Erişim tarihi 23 Mayıs 2025, https://www.britannica.com/art/character-piece
3. Charakterstück. (t.y.). Klassik.com Musik Lexikon. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://magazin.klassik.com/lexikon/details.cfm?DID=2765&RecordID=1&letter=C
4. Charakterstück. (t.y.). World of Music Deutschland. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://magazin.klassik.com/lexikon/details.cfm?DID=2765&RecordID=1&letter=C
5. Charakterstück. (t.y.). MGG Online: Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://www.mgg-online.com/article?id=mgg15245&v=1.0&rs=id-bf6dd9c9-1bba-8882-3fe2-4c45ddc47980
6. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage.
7. Dawson, C. (2002). Practical research methods: A user-friendly guide to mastering research techniques and projects. How To Books.
8. Deahl, L. (2001). Robert Schumann's Album for the Young and the coming of age of nineteenth-century piano pedagogy. College Music Symposium, 41, 25–42.

9. DeNora, T. (2000). Music in everyday life. Cambridge University Press.
10. Duden. (t.y.). Charakter. Duden Online Wörterbuch. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://www.duden.de/suchen/dudenonline/charakter
11. Ergur, A. (2015, 28 Mart). Durumlar, duygular ve müzikleri. Sanattan Yansımalar. Erişim tarihi 23 Mayıs 2025, http://www.sanattanyansimalar.com/yazarlar/ali-ergur/durumlar-duygular-ve-muzikleri/532/
12. Ergur, A. (2020). Ses ile yankı arasında. Raskolnikov Kitap.
13. Erinç, S. (1995). Kültür sanat. Çınar Yayınları.
14. Erol, A. (2005). Popüler müziği anlamak. Bağlam Yayınları.
15. Giffhorn, J. (2009). Postmodernism and musicology: A methodical underestimation. In L. Naveda (Ed.), Proceedings of the 2nd International Conference of Students of Systematic Musicology (pp. 34–36). Universiteit Gent.
16. Grout, D. J., & Palisca, C. V. (1996). A history of Western music (5th ed.). W. W. Norton & Company.
17. Gül, S. S., & Nizam, Ö. K. (2021). Sosyal bilimlerde söylem ve içerik analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 181–198. https://doi.org/10.30794/pausbed.803182
18. Hashim, S., Stewart, L., Küssner, M. B., & Omigie, D. (2025). Düzeltme: Müzik dinlemek, hem kendine özgü hem de paylaşılan içerikle hikâye benzeri görsel imgeler uyandırır. PLOS ONE, 20(1), e0317174. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0317174
19. Herbert, R. (2011). Everyday music listening: Absorption, dissociation, and trancing. Ashgate.
20. Hisour. (t.y.). Character piece. HISOUR – History, Culture and Art. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://www.hisour.com/data/character-piece/
21. İlyasoğlu, E. (2023). Zaman içinde müzik. Remzi Kitabevi.
22. Karaçil Cerit, V. (2022). Robert Schumann’ın Op. 1 Abegg varyasyonları eserinin form, teknik ve müzikal analizi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(79), 126–137. https://doi.org/10.26450/jshsr.2944
23. Küssner, M. B., & Eerola, T. (2019). The content and functions of vivid and soothing visual imagery during music listening. Psychomusicology: Music, Mind, and Brain, 29(2), 90–99. https://doi.org/10.1037/pmu0000238
24. Loui, P., Kubit, B. M., Ou, Y., & Margulis, E. H. (2023). Imaginings from an unfamiliar world: Narrative engagement with a new musical system. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/aca0000629
25. Maitlis, S., & Christianson, M. (2014). Sensemaking in organizations. Academy of Management Annals, 8(1), 57–125. https://doi.org/10.1080/19416520.2014.873177
26. Manav, Ö., & Nemutlu, M. (2012). Müzikte alımlama. Pan Yayıncılık.
27. Margulis, E. H. (2017). An exploratory study of narrative experiences of music. Music Perception, 35(2), 235–248. https://doi.org/10.1525/mp.2017.35.2.235
28. Margulis, E. H., Wong, P. C. M., Simchy-Gross, R., & McAuley, J. D. (2019). What the music said: Narrative listening across cultures. Palgrave Communications, 5(1), Article 146. https://doi.org/10.1057/s41599-019-0363-1
29. Margulis, E. H., Williams, J., Simchy-Gross, R., & McAuley, J. D. (2022a). When did that happen? The dynamic unfolding of perceived musical narrative. Cognition, 226, Article 105180. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2022.105180
30. Margulis, E. H., Wong, P. C. M., Turnbull, C., Kubit, B. M., & McAuley, J. D. (2022b). Narratives imagined in response to instrumental music reveal culture-bounded intersubjectivity. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(4), Article e2110406119. https://doi.org/10.1073/pnas.2110406119
31. Margulis, E. H., Miller, N., Mitchell, N., Windholz, M., Williams, J., & McAuley, J. D. (2022c). Intersubjectivity and shared dynamic structure in narrative imaginings to music. Music Theory Online, 28(4). https://doi.org/10.30535/mto.28.4.0
32. McAuley, J. D., Wong, P. C. M., Bellaiche, L., & Margulis, E. H. (2021a). What drives narrative engagement with music? Music Perception, 38(5), 509–521. https://doi.org/10.1525/mp.2021.38.5.509
33. McAuley, J. D., Wong, P. C. M., Mamidipaka, A., Phillips, N., & Margulis, E. H. (2021b). Do you hear what I hear? Perceived narrative constitutes a semantic dimension for music. Cognition, 212, Article 104712. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2021.104712
34. Meyer, K. (2019). Charakterstück. Lexikon der Alten Musik. Erişim tarihi 30 Mayıs 2025, https://www.br.de/mediathek/podcast/stichwort-lexikon-der-alten-musik/charakterstueck/1471853
35. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
36. Schoenberg, H. C. (2013). Büyük besteciler. Doğan Kitap.
37. Schumann Portal. (t.y.). Gençlik albümü, Op. 68. Erişim tarihi 23 Mayıs 2025, https://www.schumann-portal.de/album-fuer-die-jugend-op-68.html
38. Schumann, R. (1988). Tagebücher (Band III: Haushaltbücher, Teil II: 1847–1856; G. Nauhaus, Ed.). VEB Deutscher Verlag für Musik.
39. Tuuri, K., & Eerola, T. (2012). Formulating a revised taxonomy for modes of listening. Journal of New Music Research, 41(2), 137–152. https://doi.org/10.1080/09298215.2011.614951
40. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Karakter. Türk Dil Kurumu sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/
41. Uzuner, Ö. (2001). R. Schumann’ın “Gençlik Albümü”nün piyano eğitimindeki yeri ve önemi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
42. Vuoskoski, J. K., & Eerola, T. (2013). Extramusical information contributes to emotions induced by music. Psychology of Music, 43(2), 262–274. https://doi.org/10.1177/0305735613502373
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.