THE SINOP FREIGHTER DISASTER AND THE KEFKEN SHELTER

Öz

The aim of this study is to examine the developments related to the Sinop freighter disaster, which occurred off the coast of Kefken Island in 1948. The Sinop freighter, owned by a private maritime company and carrying coal on behalf of the Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel Administration, sank off the coast of Kefken Island on the night of November 30 to December 1, 1948. Only two of the 21 crew members of the freighter survived. Following the disaster, there was a broad public debate, and an investigation was launched into the incident. During these discussions, the causes of the accident were questioned, and the lack of a shelter on Kefken Island was also brought up. In this respect, the disaster gave concrete form to the argument that a shelter needed to be built on Kefken Island, which had been expressed since 1946. However, factors such as financial difficulties and challenging geographical conditions delayed the construction of the Kefken Shelter. In this context, although some steps were taken regarding the issue during the Democratic Party period, the shelter was not completed. The Kefken Shelter was opened in two stages during the 1960s. After the first part of the shelter was opened in 1962, efforts were made to improve its technical equipment, and the second part of the shelter was completed in the fiscal year 1965.

Anahtar Kelimeler

• Democratic Party
• Kefken Shelter
• Kırzade
• Sinop Freighter
• Zonguldak

SİNOP ŞİLEBİ FACİASI VE KEFKEN BARINAĞI

Öz

Bu çalışmanın amacı, 1948 yılında Kefken Adası açıklarında batan Sinop şilebi faciasına yönelik gelişmeleri incelemektir. Özel bir denizcilik firmasına ait olan ve İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İdaresi adına kömür taşıyan Sinop şilebi, 30 Kasım-1 Aralık 1948 gecesi Kefken Adası açıklarında batmıştır. Şilebin 21 kişilik mürettebatından sadece iki kişi kurtulabilmiştir. Facianın ardından kamuoyunda geniş bir tartışma yaşanmış ve olaya yönelik bir soruşturma başlatılmıştır. Tartışmalar sırasında kazanın nedenleri sorgulanmış, ayrıca Kefken Adası’nda bir barınak eksikliği gündeme getirilmiştir. Bu açıdan söz konusu facia, 1946 yılında başlayan Kefken Adası’na bir barınak yapılması konusundaki faaliyetlerin daha somut bir hale gelmesine yol açmıştır. Ancak maddi yetersizlik ve coğrafi koşullar gibi etkenler Kefken Barınağı’nın inşa edilmesini geciktirmiştir. Bu bağlamda Demokrat Parti döneminde konuya yönelik bazı adımlar atılmasına karşın barınak tamamlanamamıştır. Kefken Barınağı 1960’lı yıllarda iki aşamalı olarak hizmete açılmıştır. Barınağın ilk bölümü, 1962 yılında açıldıktan sonra barınaktaki teknik donanım geliştirilmeye çalışılmış ve barınağın ikinci bölümü 1965 mali yılında tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Demokrat Parti
• Kefken Barınağı
• Kırzade
• Sinop Şilebi
• Zonguldak

Kaynakça

1. Akyüz, F. (2022). Erken Cumhuriyet Döneminde Demiryolu İhaleleri Üzerinden Türkiye’de Sermaye Birikiminin İzini Sürmek. Mülkiye Dergisi, 46 (4), 1071-1100.
2. Arı, K. (2009). İzmir’den Bakışla Türkiye’de Kabotaj “Haklar, Kazanımlar ve Bayramlar. Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yayınları, İzmir.
3. As, E. (2013). Cumhuriyet Dönemi Ulaşım Politikaları (1923-1960). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara.
4. Baskıcı, M. M. (2003). Ticaret Sözleşmesi. Ç. Erhan (Ed.), Yaşayan Lozan (ss. 747-765). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
5. Batan Sinop şilebinden ancak 2 kişi kurtarıldı. (1948, Aralık 3). Ulus, s. 1, 3.
6. Batan Sinop’tan 3 ceset teşhis edildi. (1948, Aralık 5). Ulus, s. 3.
7. Baykal, C. (1948, Aralık 4). Kefken Mendireği. Türkyolu, s. 1, 3.
8. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi. (1964, 2.1). Dönem 1, Cilt 18, Otuzdördüncü Birleşim.

9. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi. (1966, 2.5). Dönem 1, Cilt 32, 42’nci Birleşim.
10. Çıladır, A. N. (1948, Aralık 10). Kefken Adasına Liman yapmak bir zaruret oldu. Zonguldak, s. 2.
11. Demir, İ. (2020). Kabotaj Kanunu Üzerine Bazı Düşünceler. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, 6 (1), 60-74.
12. Deniz İş Kanunu. (1954, Mart 20). T.C. Resmî Gazete, Sayı 8663.
13. Deniz kazalarını önlemek için. (1948, Aralık 5). Akşam, s. 3.
14. Emeç, S. R. (1948, Aralık 5). Karadenizin kurbanları. Son Posta, s. 1, 7.
15. E.T.T. idaresine, D.D. ve Dz. Y.na bir miktar kömür geldi. (1948, Aralık 8). Tasvir, s. 2.
16. Güvendiren, M. Y. (2014). Türkiye Karasularında Deniz Taşımacılığı (1923- 1939) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
17. Hükümetler-Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri (2013). Cilt 1 (24 Nisan 1920-22 Mayıs 1950). (İ. Neziroğlu-T. Yılmaz, Haz.). Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Yayınları, Ankara.
18. İskele ve ufak barınaklar yapımı hakkında Kanun. (1949, Haziran 6). T.C. Resmî Gazete, Sayı 7225.
19. İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel idareleri teşkilât ve tesisatının İstanbul Belediyesine devrine dair kanun. (1939, Haziran 22). T.C. Resmî Gazete, Sayı 4239.
20. İş Kanunu. (1936 Haziran 15). T.C. Resmî Gazete, Sayı 3330.
21. İş kazalariyle meslek hastalıkları ve analık sigortaları kanunu. (1945, Temmuz 7). T.C. Resmî Gazete, Sayı 6051.
22. Karaca, R. (1948, Aralık 3). Sinop şilebi faciasının acıklı tafsilâtı. Hürriyet, s. 1, 4.
23. Karadenizde batan Sinop şilebinin bütün mürettebatı kurtuldu. (1948, Aralık 2). Vakit Yeni Gazete, s. 1.
24. Karakoç, E. (2015). Cumhuriyet Döneminde İstanbul’da Ulaşım. C. Yılmaz (Ed.), Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. İktisat, Ulaşım ve Haberleşme (Cilt VI, ss. 502-533). İstanbul.
25. Karaya vuran üç cesedin hüviyetleri tesbit edildi. (1948, Aralık 5). Son Posta, ss. 1-2.
26. Kefgen Limanına Acele Bir Fener Konmalı. (1949, Ağustos 9). Zonguldak, s. 2.
27. Kefken Adasında Barınak Yapılacak. (1961, Ağustos 6). Milliyet, s. 2.
28. Kefken adasında mahsur kalan denizciler için İzmit-Kefken arasında helikopter çalıştırılacak. (1962, Mart 1). Türkyolu Bizimşehir, s. 1.
29. Kefken barınağın mühim kısmı tamamlandı. (1961, Ekim 20). Türkyolu, s. 1.
30. Kefken barınağı tamamlandı. (1962, Ocak 9). Türkyolu, s. 1.
31. Kefken barınağı tamamlandı. (1962, Ocak 17). Türkyolu, s. 2.
32. Kefken barınağı tekneler için faydalı oluyor. (1962, Aralık 7). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
33. Kefken barınağının son kısmı bu yaz ikmâl edilecek. (1964, Mart 29). Türkyolu Bizimşehir, s. 1.
34. Kefken barınak inşaatından 6 Sandık dinamit çalındı. (1962, Ekim 12). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
35. Kefken kazası hakkında söylenenler. (1948, Aralık 4). Son Posta, s. 1, 7.
36. Kefkende kıyı emniyet teşkilâtı kuruldu. (1962, Eylül 26). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
37. Kefken Limanı Yapılıyor. (1948, Aralık 24-31). Zonguldak, s. 1.
38. Kefken Limanı yapılıyor. (1949, Ocak 7). Türkyolu, s. 1, 3.
39. Kefken radyofor istasyonu bu ayın 7’sinde açılıyor. (1963, Ağustos 6). Türkyolu Bizimşehir, s. 1.
40. Kefkende yaptırılan barınak inşaatı bitiyor. (1961, Ağustos 23). Türkyolu, s. 1.
41. Kefken’de sis düdük istasyonu açıldı. (1964, Eylül 4). Türkyolu Bizimşehir, s. 1.
42. Kefken’deki Radyofar istasyonu hizmete girdi. (1963, Ağustos 11). Milliyet, s. 7.
43. Kefken’deki tahlisiye istasyonları donatılıyor. (1963, Aralık 31). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
44. Kıranlar, S. (2023). Lozan Ticaret Sözleşmesi. 100. Yılında Lozan Barış Antlaşması. (E. Malkoç, Haz.). İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul, ss. 110-155.
45. Köhne bir teknenin hazin âkıbeti. (1948, Aralık 3). Son Posta, s. 1, 7.
46. Kömür Havzamızın büyük kaybı. (1948, Aralık 10). Zonguldak, s. 2.
47. Limanlar inşaatı hakkında Kanun. (1954, Şubat 4). T.C. Resmî Gazete, Sayı 8625.
48. Limanlar İnşaatı hakkında 6237 sayılı Kanuna Ek Kanun. (1959, Haziran 4). T.C. Resmî Gazete, Sayı 10222.
49. M. Orhan Kızıldemir Arşivi (Nülifer Beygo Bağışı). [t.y.]. İBB Atatürk Kitaplığı, Bel-Mtf, 100082.
50. M. Orhan Kızıldemir Arşivi (Nülifer Beygo Bağışı). [t.y.]. İBB Atatürk Kitaplığı, Bel-Mtf, 100086.
51. Millet Meclisi Tutanak Dergisi. (1965, 5.23). Dönem 1, Cilt 40, 113. Birleşim.
52. Öndeş, O. (2016). Türk Armatörleri Tarihi. Cilt 2. İMEAK Deniz Ticaret Odası Yayınları, İstanbul.
53. Öndeş, O. (2017). Türk Armatörleri Tarihi. Cilt 3. İMEAK Deniz Ticaret Odası Yayınları, İstanbul.
54. Radyofor istasyonu bugün açılıyor. (1963, Ağustos 7). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
55. Radyofor istasyonu hizmete girdi. (1963, Ağustos 8). Türkyolu Bizimşehir, s. 2.
56. Savcı, S. G. (1948, Aralık 4). Karadeniz, amansız deniz. Vatan, s. 2.
57. Sezgin, G. (2007). İnönü Dönemi (1938-1950) Türk Denizciliği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
58. Sinob faciası karşısında. (1948, Aralık 4). Cumhuriyet, s. 2.
59. Sinob faciasına aid iki cesed daha bulundu. (1948, Aralık 8). Cumhuriyet, s. 3.
60. Sinop facıası. (1948, Aralık 5). Vatan, s. 1, 6.
61. Sinop faciası. (1948, Aralık 4). Vakit Yeni Gazete, ss. 1-2.
62. Sinop faciası. (1948, Aralık 5). Türkyolu, s. 1.
63. Sinop faciası. (1948, Aralık 6). Tasvir, s. 5.
64. Sinop faciası. (1948, Aralık 6). Vatan, s. 3.
65. Sinop faciası. (1948, Aralık 6). Vakit Yeni Gazete, ss. 1-2.
66. Sinop Faciasında ihmal mi var!.. (1949, Ocak 17). Vatan, s. 2.
67. Sinop faciasında ölenlerin cenazeleri getiriliyor. (1948, Aralık 7). Hürriyet, s. 4.
68. Sinop faciasından kurtulanlar anlatıyor. (1948, Aralık 7). Vakit Yeni Gazete, ss. 1-2.
69. Sinop faciasının kurbanları. (1948, Aralık 8). Hürriyet, s. 4.
70. Sinop kömür şilebi Karadeniz’de battı. (1948, Aralık 2). Hürriyet, s. 1.
71. Sinop kurbanlarının cenaze merasimi. (1948, Aralık 8). Vakit Yeni Gazete, s. 1.
72. Sinop şilebi battı. (1948, Aralık 2). Son Posta, s. 1, 7.
73. Sinop Şilebi battı. (1948, Aralık 2). Vakit Yeni Gazete, s. 3.
74. Sinob Şilepi bütün mürettebatile battı. (1948, Aralık 2). Cumhuriyet, s. 4.
75. Sinop şilebi faciası. (1948, Aralık 4). Akşam, s. 1.
76. Sinop şilebi faciası. (1948, Aralık 6). Akşam, s. 1.
77. Sinop şilebi faciası. (1948, Aralık 4). Tasvir, s. 3.
78. Sinop şilebi faciasında kaybolanlardan ümit yok. (1948, Aralık 5). Tasvir, ss. 1-2.
79. Sinop şilebi faciasının tüyler ürpertici tafsilâtı. (1948, Aralık 3). Vakit Yeni Gazete, ss. 1-2.
80. Sinop şilebi Karadenizde battı. (1948, Aralık 2). Akşam, s. 1.
81. Sinop Şilebi Karadenizde battı. (1948, Aralık 2). Vatan, s. 1, 3.
82. Sinop şilebi kurbanları. (1948, Aralık 6). Cumhuriyet, s. 1, 3.
83. Sinop şilebi kurbanları. (1948, Aralık 8). Akşam, s. 2.
84. Sinop şilebinde boğulan vazife kurbanları. (1948, Aralık 8). Son Posta, s. 1, 6.
85. Sinop Şilebinden iki kişi kurtuldu. (1948, Aralık 3). Tasvir, s. 1, 5.
86. Sinop şilebinden iki tayfa kurtuldu. (1948, Aralık 4). Türkyolu, s. 2.
87. Sinop şilebinden kurtulanlar. (1948, Aralık 7). Akşam, s. 2.
88. Sinop şilebinden yalnız 2 kişi kurtuldu. (1948, Aralık 3). Akşam, ss. 1-2.
89. Sinob şilepinden yalnız iki tayfa kurtuldu. (1948, Aralık 3). Cumhuriyet, s. 4.
90. Sinop vapuru faciasından sonra. (1948, Aralık 4). Hürriyet, s. 1, 4.
91. Sinop vapuru faciasından sonra. (1948, Aralık 5). Hürriyet, s. 1.
92. Sinop vapuru Kefken’de battı. (1948, Aralık 2). Ulus, s. 1.
93. (Sinop) vapurundaki kömürler sigortalıdır. (1948, Aralık 6). Ulus, s. 1.
94. Sinopdan iki kişi kurtuldu. (1948, Aralık 3). Tasvir, s. 5.
95. Sinop’ta ölenlerin cenazesi dün törenle kaldırıldı. (1948, Aralık 8). Ulus, s. 3.
96. Sosyal, İ. (2000). Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları. Cilt 1 (1920-1945). 3. Baskı. Atatürk Kültür, Dil ve Tarihi Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
97. Şefik, E. (1948, Aralık 3). Sinop şilebinin hazin âkıbeti. Tasvir, s. 2.
98. Şefik, E. (1948, Aralık 4). Bir felâket yalnız gelmez. Tasvir, s. 2.
99. Şehir ışıksız kalmak tehlikesinde. (1948, Aralık 7). Tasvir, s. 1, 5.
100. TBMM Albümü 1920-2010 (2010). 1. Cilt 1920-1950. TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
101. TBMM Albümü 1920-2010 (2010). 2. Cilt 1950-1980. TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
102. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1948, XII.6). Dönem VIII, Cilt 14, On beşinci Birleşim.
103. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1949, II.27). Dönem VIII, Cilt 16, Elli dördüncü Birleşim.
104. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1950, II.21). Dönem VIII, Cilt 24, Elli ikinci Birleşim.
105. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1951, II.19). Dönem IX, Cilt 5, Kırk beşinci Birleşim Eki, S. Sayısı 50.
106. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1952, XI.28). Dönem IX, Cilt 17, Onuncu Birleşim.
107. T.B.M.M. Tutanak Dergisi. (1954, I.27). Dönem IX, Cilt 27, Otuz dördüncü Birleşim Eki, S. Sayısı 62.
108. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1954, III.10). Devre IX, Cilt 29, Altmış üçüncü İnikat Eki, S. Sayısı 156.
109. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1954, XI.22). Dönem X, Cilt 2, Yedinci İnikat.
110. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1954, XI.29). Devre X, Cilt 2, Onuncu İnikat.
111. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1956, II.20). Devre X, Cilt 10, Otuz dokuzuncu İnikat Eki, S. Sayısı 59.
112. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1958, II.19). Devre XI, Cilt 2, Kırkıncı İnikat Eki, S. Sayısı 31.
113. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1958, II.26). Devre XI, Cilt 2, Kırk yedinci İnikat.
114. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1959, V.27). Devre XI, Cilt 9, Yetmiş üçüncü İnikat Eki, S. Sayısı 265.
115. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1959, V.27). Devre XI, Cilt 9, Yetmiş üçüncü İnikat.
116. Tolan, M. (1962, Kasım 17). Kefken Barınağı. Türkyolu Bizimşehir, s. 3.
117. Toprak, Z. (2023). Modern Türkiye Tarihi, II, Cumhuriyet ve Ekonomi. Folkart Gallery Yayınları, İzmir.
118. Tunaya, T. Z. (1995). Türkiye’de Siyasi Partiler 1859-1952. Arba Yayınları, İstanbul.
119. Tutel, E. (1997). Seyr-i Sefain Öncesi ve sonrası. İletişim Yayınları, İstanbul.
120. Türk Deniz Ticareti ve Türkiye Denizcilik İşletmeleri Tarihçesi I (1994). (B. Camcı-C. Zafer-Ş. Yaman, Der.). Türkiye Denizcilik İşletmeleri Kültür Yayınları, İstanbul.
121. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi. (1966, 08.13). 30.18.1.2/198.55.2.
122. Türkiye Sahillerinde Nakliyat-ı Bahriye (Kabotaj) ve Limanlarla Kara Suları Dâhilinde İcra-yı Sanat ve Ticaret Hakkında Kanun. (1926, Nisan 29). Resmî Ceride, Sene 4, Numara 359.
123. Us, A. (1948, Aralık 6). Sinop faciasından Alacağımız ders. Vakit Yeni Gazete, ss. 1-2.
124. Üç ceset daha bulundu. (1948, Aralık 4). Ulus, s. 2.
125. Yakup, C. (1948, Aralık 4). Sinob faciası. Cumhuriyet, s. 3.
126. Yıllık Türk Deniz Ticareti (1926). Yıl 1 Sayı 1. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Vekaleti Neşriyatı, İstanbul.
127. Yurtoğlu, N. (Yaz 2019/II). İnönü Dönemi’nde Türkiye’de Deniz Ulaşımı (1938-1950). Belgi Dergisi, 2 (18), 1449-1474. https://doi.org/10.33431/belgi.548687
128. Yurtoğlu, N. (Güz 2019). Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Liman ve İskele Politikaları (1923-1960). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35 (100), 505-554. https://doi.org/10.33419/aamd.642423
129. Yüce, R. (1948, Aralık 8). Kefken liman olursa faydaları. Türkyolu, s. 1.