KURBAN, ŞİDDET VE SÖZ: ADONİS’İN ŞİİRİYLE GİRARD’IN KURAMI ARASINDA BİR DİYALOG

Yıl 2026, Sayı: 72, 75 - 90, 19.01.2026

Füsun Özkaya

https://doi.org/10.30794/pausbed.1732457

Öz

Bu çalışma, modern Arap şiirinin öncülerinden olan Adonis’in şiirlerinde yer alan kurban ve şiddet temalarını René Girard’ın “şiddet ve kutsal” kuramı bağlamında çözümlemektedir. Girard’ın kuramı, şiddetin mimetik arzu yoluyla nasıl ortaya çıktığını ve günah keçisi mekanizmasıyla nasıl bastırıldığını açıklar. Ona göre bireyler, başkalarının arzularını taklit ederek çatışmaya girer ve bu çatışmalar toplumun bütünleşmesi adına sembolik bir kurbanla sonlandırılır. Adonis’in şiirleri ise bu mekanizmayı hem yansıtır hem de sorgular. Şiirlerdeki kurban figürü yalnızca bir şiddet nesnesi değildir. Aynı zamanda kolektif bilincin yeniden inşasını sağlayan bir metafor hâline gelir. Girard’ın kurban kuramı, şiirdeki imgelerin mitik ve ritüel arka planını açığa çıkarırken Adonis’in şiiri de bu teorik çerçeveyi sorgulama alanına dönüştürür. Şiir, hem kurbanı görünür kılar hem de toplumun kutsal adı altında meşrulaştırdığı şiddeti ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

Adonis , René Girard , Şiddet , Kutsal , Kurban

SACRIFICE, VIOLENCE, AND LANGUAGE: A DIALOGUE BETWEEN THE POETRY OF ADONIS AND RENÉ GIRARD’S THEORY

Öz

This study analyzes the themes of sacrifice and violence in the poetry of Adonis, one of the pioneers of modern Arabic poetry, within the framework of René Girard’s theory of “violence and the sacred.” Girard’s theory explains how violence emerges through mimetic desire and how it is suppressed through the scapegoat mechanism. According to him, individuals enter into conflict by imitating the desires of others, and these conflicts are resolved with a symbolic sacrifice in the name of social cohesion. Adonis’s poetry both reflects and questions this mechanism. The sacrificial figure in his poems is not only an object of violence but also becomes a metaphor for the reconstruction of collective consciousness. While Girard’s theory of sacrifice reveals the mythical and ritual background of the images in the poems, Adonis’s poetry turns this theoretical framework into a space of inquiry. Poetry, in this sense, both makes the victim visible and exposes the violence legitimized by society in the name of the sacred.

Anahtar Kelimeler

Adonis , René Girard , Violence , Sacred , Sacrifice

Kaynakça

• Adonis. (1990). Kuşatma Altında Beyrut Günlüğü. Güz Yayınevi.
• Adonis. (2014). Kudüs Konçertosu. Yapı Kredi Yayınevi.
• Adonis. (2017). Belli Belirsiz Şeyler Anısına. Everest Yayınevi.
• Adonis. (2020). İşte Budur Benim Adım. Everest Yayınevi.
• Agamben, G. (2020). Kutsal İnsan Egemen İktidar ve Çıplak Hayat. Ayrıntı Yayınevi.
• Asad, T. (2007). Sekülerliğin Biçimleri Hıristiyanlık, İslamiyet ve Modernlik. Metis Yayınevi.
• Bataille, G. (2017). Lanetli Pay. Sel Yayınevi.
• Butler, J. (2015). Savaş Tertipleri. Yapı Kredi Yayınevi.
• Douglas, M. (2007). Saflık ve Tehlike Kirlilik ve Tabu Kavramlarının Bir Çözümlemesi. Metis Yayınevi.
• Eliade, M. (2017). Ebedi Dönüş Miti. Dergâh Yayınevi.
• Fleming, C. (2004). Violence and Mimesis. Polity Press.
• Girard, R. (2020). Dünyanın Kuruluşundan Beri Gizli Kalmış Sırlar. Alfa Yayınevi.
• Girard, R. (2020). Yeraltı İnsanı. Everest Yayınevi.
• Girard, R. (2024). Günah Keçisi. Alfa Yayınevi.
• Girard, R. (2024). Şiddet ve Kutsal. Alfa Yayınevi.
• Keskin, A. (2024). Kurban Olgusunun Kültürel Serüveni: Kuramsal ve İşlevsel Bir Çerçeve. folklor/edebiyat, Sayı: 120.
• Oorth, R. (2016). René Girard’s Shakespeare. Anthropoetics XXI, no. 2 Spring 2016.
• Zporyn, B. (2025). Durkheim, Bataille, and Girard on Sacrifice and the Sacred. Online Appendix A: Supplement 9. University of Chicago Press