VERGİ TAKOZU VE MAKROEKONOMİK DİNAMİKLER: TÜRKİYE'DEN AMPİRİK KANITLAR

Öz

Vergi sistemlerinin etkinliği, sadece gelir dağılımı üzerindeki etkileriyle değil, aynı zamanda ekonomik büyüme, dışa açıklık ve kamu mali dengeleri gibi makroekonomik değişkenler üzerindeki potansiyel etkileriyle de yakından ilişkilidir. Çalışmada, 2000-2023 dönemi için Türkiye'ye ait yıllık veriler kullanılmış ve seriler arasındaki eşbütünleşme ve nedensellik ilişkisi ekonometrik olarak test edilmiştir. Elde edilen bulgular, vergi takozu ile ekonomik büyüme, ticari açıklık ve kamu dış borcu arasında uzun dönemli bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, ilgili değişkenlerin zaman içinde ortak bir denge ilişkisi etrafında hareket ettiğini göstermektedir. Nedensellik analizi sonuçlarına göre yalnızca vergi takozundan ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik söz konusudur. Bu durum vergi politikalarındaki değişimlerin büyüme dinamikleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, vergi takozu ile ticari açıklık ve kamu dış borcu arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye'de ekonomik büyümeyi destekleyecek sürdürülebilir bir mali politika yapısının oluşturulmasında vergi takozunun azaltılmasının önemli bir araç olabileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Takozu
• Ekonomik Büyüme
• Kamu Dış Borcu
• Ticari Açıklık
• Eşbütünleşme
• Nedensellik

TAX WEDGE AND MACROECONOMIC DYNAMICS: EMPIRICAL EVIDENCE FROM TURKIYE

Öz

The effectiveness of tax systems is closely linked not only to their impact on income distribution but also to their potential effects on macroeconomic variables such as economic growth, trade openness, and public fiscal balances. In this study, we used yearly data for Türkiye from 2000 to 2023 and looked at the cointegration and causality relationships between the series using econometric methods. The findings reveal the existence of a long-run relationship between the tax wedge, economic growth, trade openness, and public external debt. This situation indicates that the variables in question move around a common equilibrium relationship over time. According to the results of the causality analysis, there is only a one-way causality relationship from the tax wedge to economic growth. This situation shows that changes in tax policies have an impact on growth dynamics. In contrast, no causal relationship has been identified between the tax wedge and trade openness and public external debt. The findings of the study suggest that reducing the tax wedge may serve as an important instrument in establishing a sustainable fiscal policy framework to support economic growth in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Tax Wedge
• Economic Growth
• Trade Openness
• Public External Debt
• Cointegration
• Causality

Kaynakça

1. Alcala, F., & Ciccone, A. (2004). Trade and productivity. The Quarterly Journal of Economics, 119(2), 613-646. https://doi.org/10.1162/0033553041382139
2. Arnold, J. M. (2008). Do tax structures affect aggregate economic growth? Empirical evidence from a panel of OECD countries. OECD Economics Department Working Papers, No. 643.
3. Bai, J., & Perron, P. (1998). Estimating and testing linear models with multiple structural changes. Econometrica, 66, 47-78. https://doi.org/10.2307/2998540
4. Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A stationary test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 3(5), 381-409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
5. Behar, A. (2009). Tax wedges, unemployment benefits and labour market outcomes in the new EU members. AUCO Czech Economic Review, 3(1), 69-92.
6. Bingöl, D. (2001). İşletmelerde davranış, Beta Yayınları.
7. Brunello, G., Lupi, C., & Ordine, P. (2001). Widening differences in Italian regional unemployment. Labour Economics, 8(1), 103-129. https://doi.org/10.1016/S0927-5371(00)00028-2
8. Cristescu, A., Popescu, M. E., and Stanila, L. (2016). Labour tax effects on labour market outcomes in The European Union. Journal of Economics Studies and Research, 2016 (2016), 1-11.

9. Çadırcı, B. D., & Tekdere, M. (2022). Ekonomik belirsizliğinin vergi takozu üzerindeki etkisi: Seçilmiş OECD ülkeleri örneği. İstanbul İktisat Dergisi, 72(2), 787- 822. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2021-1125757
10. Daveri, F., & Tabellini, G. (2000). Unemployment and taxes: Do taxes affect the rate of unemployment. Economic Policy, 15(30).
11. Ding, H. (2019). Can tax wedge affect labor productivity? A TSLS fixed model on OECD panel data. International Journal of Applied Econometrics and Quantitative Studies, 5(1), 15-32.
12. Dökmen, G., & Kaygusuz, F. (2019). Vergi takozunun doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisi: Avrupa Birliği örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(20), 204-224. https://izlik.org/JA92KM93CD
13. Ekonomik Kalkınma ve İş birliği Örgütü OECD, https://www.oecd.org/en/data/indicators/tax-wedge.html (Erişim Tarihi: 14.04.2025).
14. Esener, S. Ç. (2013). Gelişmekte olan ülkelerde ve Türkiye’de dış borçlanmanın belirleyicilerinin incelenmesi: 1980–2010. Ankara: Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, Yayın No: 2013/424.
15. EVDS, https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket (Erişim Tarihi: 14.02.2025). Festa, A. (2012). Tax relief, tax wedge and regional employment: Evidence from Italy. European Journal of Law and Economics. 38, 117-137. 10.1007/s10657-012-9358-8
16. Góra, M., Radziwi, A., Sowa, A., & Walewski, M. (2006). Tax wedge and skills: Case of Poland in international perspective, Warsaw: CASE (Cente for Social and Economics Research) Reports, No. 64. Erişim Adresi: http://www.case-research.eu/files/?id_plik=2625
17. Grdović G. A., & Tomić, I. (2010). How hard does the tax bite turt? Croatian vs. European worker. Financial Theory and Practice, 34(2), 109-142.
18. Gregory, A. W., & Hansen, B. E. (1996). Tests for cointegration in models with regime and trend shifts. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 58, 555 – 560. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1996.mp58003008.x
19. Hacker, S., & Hatemi-J, A. (2006). Test for causality between intagrated variables using asymptotic and boostrap distributions: Theory and application. Applied Economics, 38(13), 1489-1500. https://doi.org/10.1080/00036840500405763
20. Harman, B., Çilek, A., & Şeyranlıoğlu, O. (2024). OECD ülkelerinde vergi takozunun doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisinin panel veri analiz yöntemi ile incelenmesi. Maliye Dergisi, 187, 145-167.
21. Hatemi, J. (2008). Tests for cointegration with two unknown regime shifts with an application to financial market integration. Empirical Economics, 35, 497 – 505. https://doi.org/10.1007/s00181-007-0175-9
22. Hodge, S. A., & Hickman, B. (2018). The importance of the tax wedge on labor in evaluating tax systems. Tax Foundation Working Paper. No. 202.464.6200.
23. Kapetanios, G. (2005). Unit-root testing against the alternative hypothesis of up to m structural breaks. Journal of Time Series Analysis, 26, 123 – 133. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2005.00393.x
24. Kwiatkowski, D., Phillips, P. C. B., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationary against the alternative of a unit root. Journal of Econometrics, 54, 159-178.
25. Maki, D. (2012). Tests for cointegration allowing for an unknown number of breaks. Economic Modelling, 29, 2011-2015. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.04.022
26. Nickell, S., & Layard, R. (1999). Labour market institutions and economic performance, Ashenfelter, O., Card, D., ed., Handbook of Labor Economics. Amsterdam: North Holland, 3029-3084.
27. Öztürk, N. (2005). Ücret kuramında yeni yaklaşımlar. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 29-49. https://izlik.org/JA93YK34FX
28. Radu, C. F., Fenişer, C., Schebesch, K. B., Fenișer, F., & Dobrea, F. M. (2018). Study of the tax wedge in EU and other OECD countries, using cluster analysis. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 238, 687-696.
29. Roussos, A. (2015). Tax wedges and FDI decisions in the EU15. https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/7373533
30. Sahnoun, M., & Abdennadher, C. (2019). Labor market institutions and performance economic within trial labor market models: flexibility, rigidity, and flexicurity. The Review of Black Political Economy, 1-31. https://doi.org/10.1177/0034644619850179
31. Stoilova, D. (2017). Tax structure and economic growth: Evidence from The European Union. Contaduría Administración 62(2017) 1041-1057.
32. T.C. Anayasası, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf (Erişim Tarihi: 14.04.2025).
33. Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
34. Work Bank, https://data.worldbank.org/ (Erişim Tarihi: 14.02.2025).
35. Yılancı, V., Yavuz, H., & İnce, T. (2019). Seçilmiş OECD ülkelerinde vergi takozu ve işsizlik ilişkisi. Maliye Dergisi, 176, 286-297.
36. Zimčík, P. (2017). Tax wedge in OECD countries -a new evidence. International Scientific Conference Economic Policy in Global Enviroment, At: Ostravica, Czech Republic. Claudia Florina. https://www.researchgate.net/publication/323453587_Tax_Wedge_in_OECD_Countries_-_A_New_Evidence#fullTextFileContent