JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ

Hüseyin Aydoğdu

doi:10.30794/pausbed.530325

JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ

Öz

Bu çalışmamızda, modern felsefenin öncüllerinden olan John Locke’un felsefesinde töz problemini incelemeyi amaçladık. O, 17. yüzyılın üç büyük rasyonalist filozofu Descartes, Spinoza ve Leibniz’in aksine realist ve ampirist bir filozof olarak ön plana çıkmıştır. Locke, bir metafizikçi olmamasına rağmen, töz problemini, çağının felsefi atmosferinin ve özellikle de epistemolojisinin bir sonucu olarak tartışmıştır. Bu bağlamda o, töz idesini, bilginin kaynağı, ölçütü, kapsamı, sınırları ve gerçekle olan bağıntısını belirmek için araştırmıştır. Locke’a göre, Descartes, Spinoza ve Leibniz gibi filozofların iddia ettiği gibi, zihnimizde doğuştan töz idesi yoktur. Töz fikri zihnimizde sonradan basit idelerin bileşmesiyle oluşmuştur. O, töz tartışmasında Descartes’ın ontolojisinden ayrılmasına rağmen, onun üçlü töz öğretisini benimsemiştir. Locke’da da birincil nitelikte töz ve ikincil nitelikte töz olmak üzere üç tür töz vardır. Birincil nitelikte töz Tanrı, ikincil nitelikte tözler ise ruh ve maddedir. Zihinde her üç töz idesi de doğuştan değildir. Tanrı idesine duyularımız, algılarımız, aklımız, ideler, çıkarım ve özellikle ahlak kurallarından hareketle ulaşırız. Tanrı, “yokluktan varlık ve varoluş üretilemez” ilkesinin bir sonucu olarak, ilksiz-sonsuz ve zorunlu bir varlık olarak vardır. Tinsel bir varlık olan ruh töz idesi, zihnimizde, düşünme, anlama, isteme, bilme gibi basit idelerin bileşimi sonucu oluşmuştur. Ruh töz idesinin özellikleri düşünme, hareket ettirme gücü ve özgürlüktür. Madde töz idesi ise duyusuz, algısız, düşünemeyen ve kendiliğinden hareketi olmayan bir tözdür. Maddeye düşünme ve hareket etme gücünü veren Tanrı’dır. Maddi töz idesinin özelliği ise yer kaplamadır. Maddede, düşünme, duyumsama, algılama, irade ve özgürlük yoktur. Böylelikle Locke, töz probleminin çözümüne rasyonalizmin aksine realist ve ampirik bir bakış açısı getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

John Locke,İde,Nitelik,Töz,Tanrı,Ruh,Madde,Plüralizm

Kaynakça

Aristoteles (1996) Metafizik (Çeviren: Ahmet Arslan), İstanbul: Sosyal Yayınlar.
Aristoteles (1997) Fizik (Çeviren: Saffet Babür), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Babuççu, Ali Han (2018) “Töz”. A. Kadir Çüçen (Editör), Metafizik, Bursa: Sentez Yayıncılık.
Bravo, Hamdi (2008) “Locke ve Berkeley’de Birincil ve İkincil Nitelikler Meselesi”, Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 5 (Bahar), Yıl: 2008, s. 59–76.
Bréhier, Émile (2014) Histoire de la philosophie, Paris: Presses Universitaires de France.
Cevizci, Ahmet (2013) 17. Yüzyıl Felsefesi, İstanbul: Say Yayınları.
Çetin, İsmail (1995) John Locke’da Tanrı Anlayışı, Ankara: Vadi Yayınları.
Çetin, İsmail (2009), “John Locke’un Cevher Görüşüyle İlgili Bazı Yanlış Anlamalar”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 1, 2009, s. 149–158. Çevikbaş, Sebahattin (1998) Töz Sorununa Eleştirel Bir Bakış, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Aydoğdu ^*
0000-0003-3754-1858
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

22 Temmuz 2019

Gönderilme Tarihi

21 Şubat 2019

Kabul Tarihi

12 Haziran 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Sayı: 36

DOI

https://doi.org/10.30794/pausbed.530325

IZ

https://izlik.org/JA57BG48BB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aydoğdu, H. (2019). JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 199-212. https://doi.org/10.30794/pausbed.530325

AMA

1.Aydoğdu H. JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ. PAUSBED. 2019;(36):199-212. doi:10.30794/pausbed.530325

Chicago

Aydoğdu, Hüseyin. 2019. “JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 36: 199-212. https://doi.org/10.30794/pausbed.530325.

EndNote

Aydoğdu H (01 Temmuz 2019) JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 36 199–212.

IEEE

[1]H. Aydoğdu, “JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ”, PAUSBED, sy 36, ss. 199–212, Tem. 2019, doi: 10.30794/pausbed.530325.

ISNAD

Aydoğdu, Hüseyin. “JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 36 (01 Temmuz 2019): 199-212. https://doi.org/10.30794/pausbed.530325.

JAMA

1.Aydoğdu H. JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ. PAUSBED. 2019;:199–212.

MLA

Aydoğdu, Hüseyin. “JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 36, Temmuz 2019, ss. 199-12, doi:10.30794/pausbed.530325.

Vancouver

1.Hüseyin Aydoğdu. JOHN LOCKE’DA TÖZ PROBLEMİ. PAUSBED. 01 Temmuz 2019;(36):199-212. doi:10.30794/pausbed.530325