Murat Tepe ve Murat Höyük Kazıları Işığında Doğu Anadolu Ölü Gömme Gelenekleri Üzerine Yeni Gözlemler: İki Yeni Urartu Toprak Mezarı
Öz
Bu çalışma, 2018 yılında Murat Tepe’de ve 2019 yılında Murat Höyük’te gerçekleştirilen kurtarma kazıları sonucunda ortaya çıkarılan iki adet toprak mezarı ve bu mezarlara bırakılan hediyeleri tanıtır. Yerleşimler, Kalehan Genç Enerji A.Ş. tarafından yapılan Aşağı Kaleköy Barajı su tutma havzası içerisinde yer almaktadır ve Bingöl’ün ilk sistemli arkeolojik kazılarıdır. Murat Tepe’de Orta Çağ ve Orta Demir Çağı/Urartu Krallık Dönemi’ne tarihlendirilen iki tabaka ortaya çıkarılmıştır. Murat Höyük’te Orta Çağ, Orta Demir Çağı/Urartu Krallık Dönemi, Erken Demir Çağı ve Erken Tunç Çağı’na tarihlendirilen dört tabaka ortaya çıkarılmıştır. Murat Tepe’de bir adet ve Murat Höyük’te bir adet olmak üzere yerleşim içerisinde toplam 2 adet toprak mezar ele geçmiştir. Mezarlar, Orta Demir Çağı/Urartu Krallık Dönemi’ne tarihlendirilmektedir. Yeni ortaya çıkarılan bu iki toprak mezara bireyler, toprağa hafif bir çukur kazılarak yerleştirilmiştir. Bireyler yaşarken kullandığı eşyalar ile birlikte gömülmüştür. Dönem içerisinde toprak mezarlar halk mezarı olarak da isimlendirilmiştir. Toprak mezarlar hem buluntu hem de sosyal statüyü göstermektedir. Mezar hediyesi olarak hem metal, hem de pişmiş toprak eserler birlikte ele geçmiştir. Her iki mezarda da ortaya çıkarılan iskeletler tahrip olmuştur. Yerleşmeler, Doğu Anadolu bölgesinde yer almakta ama yaklaşık MÖ 9-7 yy arası hüküm süren Urartu Krallığı başkenti ve merkezinden uzaktadır. Yerel mimari içerisinde ele geçmeleri ve metal hediyelerin yerel Urartu sanatı hakkında bilgi vermesi açısından da önemlidir. Murat Tepe ve Murat Höyük’te hediyeleriyle birlikte ortaya çıkarılan bu yeni iki toprak mezarın, Urartu dönemi ölü gömme geleneklerine yeni bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Doğu Anadolu, Bingöl, Murat Tepe, Murat Höyük, Urartu, Mezar
Kaynakça
- Referans1 Beli, O. (2010). Urartu Takıları, İstanbul.
- Referans2 Belli, O. ve Kavaklı, E. (2001). “1999 Yılı Van-Yonca Tepe Kalesi ve Nekropolü Kazısı”, 22. Kazı Sonuçları Toplantısı, Cilt 1, 369-384.
- Referans3 Çavuşoğlu, R. (2002). Urartu Kemerleri, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Erzurum Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Erzurum.
- Referans4 Çavuşoğlu, R. (2014a). Rezan Has Müzesi Urartu Kemer Koleksiyonu, RHM, İstanbul.
- Referans5 Çavuşoğlu, R. (2014b). Rezan Has Müzesi Urartu Takıları Restorasyon ve Konservasyon Projesi, RHM, İstanbul.
- Referans6 Çevik, N. (2000). Urartu Kaya Mezarları ve Ölü Gömme Gelenekleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
- Referans7 Çilingiroğlu, A. (1997). Urartu Krallığı Tarihi ve Sanatı, İzmir.
- Referans8 Çilingiroğlu, A. (2012). “Dilkaya Höyüğü”, Ege Üniversitesi Arkeoloji Kazıları, İzmir, 78-93.
- Referans9 Danışmaz, H. (2019). “Tunceli-Anbar Fortress and the Urartian Multi-Roomed Rock-Cut Tomb”, Anatolica, XLV, 121-130.
- Referans10 Girginer, K. S. (1991). Urartu Dönemi Mezarları ve Ölü Gömme Adetleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.