Adalet ve Kalkınma Partisi Döneminde Aile Politikalarının Siyasi, Sosyal ve Hukuki Yönlerinin Süreç Analizi Yoluyla İncelenmesi

Öz

Türkiye’de aile politikalarının dönüşümü meselesinde 2000’li yılların kırılmanın yaşandığı dönemi temsil ettiğini söylemek mümkündür. Buna göre, 2000 yılı öncesinde benimsenen aile ve buna yönelik politikaların; dağınık, parçalı ve ekonomik krizlerden etkilenen bir yapıya sahip olduğu ve özel alan kapsamında değerlendirildiği gözlenmiştir. Buna karşın, 2002’den itibaren, özellikle Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) iktidara gelmesiyle bu anlayışın dönüşüme uğradığı ve aile olgusunun kamusal alan kapsamında değerlendirilerek kurumsallaştırıldığı belirtilmektedir. Günümüze gelindiğinde ise; 2025 yılının Türkiye’de “Aile yılı” olarak ilan edilmesiyle, aile kurumunun ve buna yönelik uygulanacak politikaların siyasi, sosyal ve hukuki alt yapısında ne tür temaların ön planda olduğu önemli bir konu haline gelmektedir. Bu bağlamda çalışmada, AK Parti dönemini temsil eden 2002 ve sonraki yıllarda Türkiye özelinde aile politikalarında yaşanan siyasi, sosyal ve hukuki dönüşümlerin neler olduğu araştırılmıştır. Ek olarak çalışmada, konu kapsamının daha iyi anlaşılabilmesi adına, benzer dönemlerde Avrupa Birliği (AB) üyesi bazı ülkelerde benimsenen aile politikalarının neler olduğu ve bunların Türkiye’deki uygulamalarla kesişen ve ayrışan yönleri açıklığa kavuşturulmak istenmiştir. Teorik çerçeveyle sınırlı olan bu çalışmanın amacı ise, AK Parti döneminden bugüne kadar ki süreçte aile politikalarında yaşanan siyasi, sosyal ve hukuki dönüşümlerin neler olduğunu süreç analizi yöntemiyle açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• AK Parti dönemi
• aile politikaları
• süreç analizi.

Examining the Political, Social and Legal Aspects of Family Policies during the Justice and Development Party Period through Process Analysis

Öz

It can be said that the 2000s represented a turning point in the transformation of family policies in Türkiye. Accordingly, it has been observed that the family and related policies adopted before 2000 were disorganized, fragmented, affected by economic crises, and were considered within the private sphere. However, from 2002 onward, particularly with the Justice and Development Party (AK Party) coming to power, this understanding underwent a transformation, and the concept of family was institutionalized and considered within the public sphere. Today, with the declaration of 2025 as the “Year of the Family” in Türkiye, the importance of the themes that will be at the forefront of the political, social, and legal infrastructure of the family institution and the policies to be implemented in this regard has become a significant issue. In this context, the study investigated the political, social, and legal transformations in family policies in 2002 and the following years, which represent the AK Party period, in Türkiye. Additionally, in the study, to better understand the scope of the topic, the study has intended to clarify the family policies adopted in some European Union (EU) member countries during similar periods, as well as the ways these policies intersect and differ from those in Türkiye. This study, limited to a theoretical framework, aims to explain the political, social, and legal transformations in family policies from the AK Party era to the present using a process analysis method.

Anahtar Kelimeler

• AK Party era
• family policies
• process analysis.

Kaynakça

1. Acar, F. & Altunok, G. (2013). The ‘politics of intimate’ at the intersection of neo-liberalism and neo-conservatism in contemporary Turkey. Woman’s Studies International Forum, 41(1), 14-23. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2012.10.001
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024a). Türkiye aile destek programı. Erişim Tarihi: 20.11.2025, https://www.aile.gov.tr/media/169975/7-1-1-turkiye-aile-destek-programi.pdf
3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024b, 27 Mayıs). Aile yapısını güçlendirecek politikalar “aile enstitüsü” ile belirlenecek. Erişim Tarihi: 20.11.2025, https://www.aile.gov.tr/haberler/aile-yapisini-guclendirecek-politikalar-aile-enstitusu-ile-belirlenecek
4. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2018, 1 Kasım). Evlilik öncesi eğitim programı ile 911 bin 550 genç ücretsiz eğitim aldı. Erişim Tarihi: 19.11.2025, https://aile.gov.tr/haberler/evlilik-oncesi-egitim-programi-ile-911-bin-550-genc-ucretsiz-egitim-aldi
5. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025a, 7 Haziran). “Aile Yılı” etkinlikleri tüm hızıyla devam ediyor. Erişim Tarihi: 20.11.2025, https://www.aile.gov.tr/haberler/aile-yili-etkinlikleri-tum-hiziyla-devam-ediyor
6. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025b, 8 Haziran). Aile eğitim ve evlilik öncesi eğitim programlarıyla 7,6 milyon kişiye ulaşıldı. Erişim Tarihi: 20.11.2025, https://www.aile.gov.tr/konya/haberler/aile-egitim-ve-evlilik-oncesi-egitim-programlariyla-7-6-milyon-kisiye-ulasildi
7. Aile Yılı. (2025, 21 Nisan). 2025 Aile Yılı’nda yuva kurmaya destek oluyoruz. Erişim Tarihi: 19.11.2025, https://aileyili.gov.tr/ulusal-kampanyalar/2025-aile-yili-nda-yuva-kurmaya-destek-oluyoruz/
8. Akgeyik, T. (2019). 2000’li yıllarda Türkiye’de sosyal politikanın dönüşümü: Değişim ve reform eğilimleri. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 8(21), 23–51. doi:10.31199/hakisderg.570762

9. Altunişik, M. B. (2006). Turkey’s Iraq policy: the war and beyond. Journal of Contemporary European Studies, 14(2), 183–196. https://doi.org/10.1080/14782800600892242
10. Anadolu Ajansı. (2007, 31 Ağustos). 60. Hükümetin Programı. Erişim Tarihi: 15.11.2025, https://www.aa.com.tr/tr/arsiv/60-hukumetin-programi/428310
11. Armutlu, A. (2023). Aile Sosyal Destek Programının (ASDEP) COVİD 19 pandemisi süreci ve sonrasındaki rolü. Turkish Social Science Journal, 6(2), 154–164.
12. Aysan, M. F. ve Özdoğru, A. A. (2015). Avrupa’da erken çocukluk bakımı ve eğitiminin mukayeseli analizi, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(30), 167-194.
13. Aysan, M. F. (2020). Geleceğin Türkiyesinde sosyal politikalar. İstanbul: İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı.
14. Başpınar, V. (2003). Türk Medeni Kanunu ile aile hukukunda yapılan değişiklikler ve bu konuda bazı önerilerimiz. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(3), 79–101. doi:10.1501/Hukfak_0000000526
15. Bek, A. ve Akyol, İ. T. (2025). Türkiye’de aile dostu çalışma politikaları ve covid-19 döneminde esnek çalışma deneyimleri üzerine bir araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi/Journal of Administrative Sciences, 23(57), 1726-1755. https://doi.org/10.35408/comuybd.1617944
16. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2025, 15 Ocak). “Aile Yılı” kapsamında sağlanacak destek paketine ilişkin açıklama. Erişim Tarihi: 19.11.2025, https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/aile-yili-kapsaminda-saglanacak-destek-paketine-iliskin-aciklama
17. Çakır, S. (2015, Ocak). Tarihten kadın sesleri. Petrol-İş Kadın, 50, 1-72. https://www.petrol-is.org.tr/kadindergisi/pdf/50%20(Ocak%202015).pdf
18. Çalışır, Y. C. (2025). Aile politikalarının göreli etkililiği: Avrupa ülkeleri arasında çok kriterli bir ölçümleme. Ombudsman Akademik, Özel Sayı 3(Aile). 453-481. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.1697856
19. Çokoğullar Bozaslan, E. (2018). Muhafazakârlık ve AK Parti'nin aile politikaları (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi.
20. Dalay, G. (2014, 30 Mayıs). Muhafazakârların penceresinden ‘gezi’. SETA Analiz
21. Dumon, W. (1991). Avrupa Topluluğu ülkelerinde aile politikaları. (Çev. M. Ruhi Esengün). Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu.
22. Erikli, S. (2018). Türkiye’de aile dostu refah politikalarının kreş ve bakımevleri hizmetleri açısından gerekliliği. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 37 46. https://doi.org/10.4026/isguc.473454
23. Ezdi, S., Kilpi Jakonen, E., Pöyliö, H., & Erola, J. (2024). Childbearing under different family policy schemes. Journal of Family Research, 36, 305–326. https://doi.org/10.20377/jfr 987
24. Gedikkaya, F. G. (2023). Karşılaştırmalı aile politikaları: Türkiye ve Almanya. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 431–446. https://doi.org/10.17336/igusbd.878511
25. Gökhan, Ş. (2025). Cumhuriyetten günümüze nüfus politikaları. Erişim tarihi: 15.11.2025, https://kriterdergi.com/dosya-toplum/cumhuriyetten-gunumuze-nufus-politikalari
26. Güvendi, M. A. (2018). Karşılaştırmalı bir perspektiften Türkiye’de aile politikaları (İLKE Politika Notu No. 08). İstanbul: İLKE Derneği.
27. Hosseinnezhad Hendvari, F. ve Karataş, K. (2021). Türkiye’de aile sosyal politikasının değerlendirilmesi. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 45, 173-183. https://doi.org/10.30794/pausbed.806943
28. Kapusızoğlu, M. ve Dursunoğlu, İ. (2025). Türkiye’de siyasal parti programlarının aile olgusuna yönelik içerik analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(Aile Özel Sayısı), 254-279. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1726967
29. Karagöl, E. T. ve Dama, N. (2015, Kasım). Geçmişten günümüze sosyal yardımlar. İstanbul: SETA Analiz
30. Kaya, A. (2015). Islamisation of Turkey under the AKP Rule: Empowering Family, Faith and Charity. South European Society and Politics, 20(1), 47–69. https://doi.org/10.1080/13608746.2014.979031
31. Kocamaner, H. (2018, 15 Aralık). The politics of family valus in Erdoğan’s new Turkey. Erişim Tarihi: 29.01.2026, https://www.merip.org/2018/12/the-politics-of-family-values-in-erdogans-new-turkey/
32. Kocaağalar, F. (2025). Kadın koruma sisteminde Türkiye’de 6284 sayılı Kanun’un rolü. Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 7(1), 29–45. doi:10.56493/nkusbmyo.1625075
33. Koytak, A. H. S. (2014). Türkiye’de sosyal yardım ve sosyal politikalardaki dönüşüm: AK parti modeli. Hak İş Uluslar arası Emek ve Toplum Dergisi, 3(5), 70-89.
34. Nas, Ş. (2020). Türkiye’de 2003 2019 tarihleri arası aile politikalarının analizi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
35. Nişancı, A. A. (2016). Continuity or shift? A multiple streams framework analysis of the family policy in Turkey. Journal of Sociology & Social Welfare, 43(1), 19-36. https://doi.org/10.15453/0191-5096.3995
36. Odabaş, A. M. (2021). Türk siyasi hayatında elit değişimi ve siyasal kutuplaşma: AK Parti dönemi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi.
37. Ozan, M. S. (2025). Türkiye’de aile politikalarının (2011-2025) dönüşümü: yeni kamu hizmeti yaklaşımı bağlamında nitel bir değerlendirme. İçtimaiyat (Aile Özel Sayısı), 238–260. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1723020
38. Pişkin, E. (2017). Avrupa Birliği’nin Aile Politikaları: Aday ülke Türkiye ve örnek üye ülkeler karşılaştırması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
39. Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü. (2025). Sosyal yardım programlarımız. Erişim tarihi: 19.11.2025, https://www.aile.gov.tr/sygm/programlarimiz/sosyal-yardim-programlarimiz/
40. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2018). 22. Ailenin ve dinamik nüfus yapısının korunması programı, Erişim Tarihi: 20.11.2025, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/22AileninveDinamik_Nufus_Yapisinin_Korunmasi_ProgramiBASKI.pdf
41. Szikra, D. ve Öktem, K. G. (2023). An illiberal welfare state emerging? welfare efforts and trajectories under democratic backsliding in Hungary and Turkey. Journal of European Social Policy, 33(2), 201-215. https://doi.org/10.1177/09589287221141365
42. Şentürk, M. (2015). Social welfare practices of the state and NGOs in Turkey: New Trends and Necessities. İstanbul University Journal of Sociology, 3(28), 0-319.
43. Tiyek, R. ve Doğan, M. (2018). Ak parti döneminde (2002-2015) sosyal yardım uygulamaları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(15), 1045-1059. https://doi.org/10.33692/avrasyad.510070
44. Turğut, F. (2014). Türkiye’de aile siyasetinde yeni dönem politikaları (2000 sonrası bir değerlendirme) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi.
45. Turğut, F. (2016). Türk siyasetinde son dönem aile politikaları / Recent family policies in Turkish politics. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (35), 411–426. https://doi.org/10.21497/sefad.33652
46. Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2015). İş ve aile yaşamını uzlaştırma politikaları: Türkiye’de yeni politika arayışları. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 70(3), 723-750. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002368
47. Yadigaroğlu, H. (2023). Cumhuriyetin 100. yılında uygulanan nüfus politikaları ve demografik değişim süreci. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 354-380. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1357403.
48. Yaman, M. (2025). Neoliberal politikalar ekseninde aile politikası: toplumsal yeniden üretim yaklaşımı çerçevesinden bir değerlendirme. Eğitim Bilim Toplum, 22(87), 3–28.
49. Yilmaz, Z. (2015). “Strengthening the family” policies in Turkey: managing the social question and armoring conservative-neoliberal populism. Turkish Studies, 16(3), 371–390. https://doi.org/10.1080/14683849.2015.1067863
50. Yolcu, F. S. (2025). Demografik dönüşüm ve aile: türkiye nüfus dinamiklerinin aile yapısına ve sosyal politikaya etkileri. İçtimaiyat (Aile Özel Sayısı), 343–360. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1727560