TÜRKİYE’DE KIRSAL PEYZAJLARIN PLANLAMASI VE YÖNETİMİNİN YASAL MEVZUAT BAĞLAMINDA ANALİZİ
Öz
Kırsal peyzaj; tarım alanları, ormanlar, meralar, yaylalar, kırsal yerleşimler ve doğal/kültürel mirasın birlikte yönetildiği çok fonksiyonlu alanlardır. Küresel ölçekte kırsal alanlar, kentsel yayılma ve iklim değişikliği gibi çevresel değişimlerden dolayı büyük bir baskı altında ekosistem hizmetlerini kaybetme riskiyle karşı karşıyadır. Bu karmaşık yapının sürdürülebilir, adil ve ekolojik açıdan dengeli biçimde yönetilebilmesi, büyük ölçüde hukuki ve kurumsal çerçeveye bağlıdır. Bu çalışma, Türkiye’deki kırsal peyzajın planlamasını belirleyen yasal çerçeveyi, çok boyutlu bir analitik yaklaşımla incelemektedir. Araştırma; 3194 sayılı İmar Kanunu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 6360 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve 7254 sayılı Kanun gibi temel yasal metinleri; kavramsal çerçeve, teknik standartlar, projelendirme süreçleri, mesleki yetki ve yönetsel hiyerarşi boyutlarında nitel içerik analizine tabi tutmaktadır. Analiz sürecinde mevzuat; yerleşim dokusu, tarımsal üretim alanları ve doğal çevre olmak üzere üç temel grup altında değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye mevzuatının kırsalı statik ve üretim odaklı bir yapı olarak tanımladığını, ekolojik bağlantısallık ve peyzaj karakteri gibi unsurları içermediğini ortaya koymaktadır. Politika metinleri ve yasal mevzuat üzerinde yürütülen nitel içerik analizi sonucunda; 6360 sayılı kanun sonrası ortaya çıkan kurumsal çok başlılığın ve kentsel imar uygulamalarının kırsal dokuya dayatılmasının, peyzajın dayanıklılığını zayıflattığı ve kırsal kimliğin zarar gördüğü ortaya konulmuştur. Sonuç olarak çalışma, mevcut parçalı yapıyı bütünleştirecek peyzaj onarımı odaklı bir "Kırsal Peyzaj Yönetim Planı" modeli önermekte; arazi toplulaştırma gibi geniş ölçekli müdahalelerin peyzaj mimarlığı disiplini rehberliğinde yeniden kurgulanması gerektiğini savunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
AN ANALYSIS OF LEGAL REGULATIONS IN THE PLANNING AND MANAGEMENT OF RURAL LANDSCAPES IN TURKIYE
Öz
Rural landscapes Rural landscapes are multifunctional areas where agricultural lands, forests, rangelands, highlands, rural settlements, and natural and cultural heritage are managed together. Globally, rural areas are under significant pressure due to environmental changes such as urban expansion and climate change, which threaten the continuity of ecosystem services. The sustainable, equitable, and ecologically balanced management of this complex structure largely depends on the legal and institutional framework governing these areas. This study examines the legal framework that shapes rural landscape planning in Türkiye through a multidimensional analytical approach. The research analyzes key legislative documents, including the Development Law No. 3194, the Soil Conservation and Land Use Law No. 5403, the Metropolitan Municipality Law No. 6360, and Law No. 7254, through qualitative content analysis across four analytical dimensions: conceptual framework, technical standards, project implementation processes, professional authority, and administrative hierarchy. Within the analysis process, the legislation was evaluated under three main categories: settlement patterns, agricultural production areas, and the natural environment. The findings reveal that the existing legal framework in Türkiye largely defines rural areas as static and production-oriented spaces, while failing to adequately address key landscape-related concepts such as ecological connectivity and landscape character. The qualitative content analysis of policy documents and legal regulations further indicates that the institutional fragmentation that emerged after Law No. 6360, along with the imposition of urban planning practices on rural areas, has weakened landscape resilience and undermined rural identity. Consequently, the study proposes a “Rural Landscape Management Plan” model focused on landscape restoration to integrate the currently fragmented system. It further argues that large-scale interventions such as land consolidation should be restructured under the guidance of the landscape architecture discipline.
Anahtar Kelimeler
