Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde Çalışanların Empati ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişki

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışanların empati ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve ilişki arayıcı desende yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2022-2023 eğitim öğretim yılında bir ilin merkezinde bulunan üç özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 120 çalışan oluşturmuştur. Verilerin toplanılmasında çalışanı tanıtıcı form, Empatik Eğilim Ölçeği ve Maslac Tükenmişlik Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmada çalışanların empatik eğilimleri eğitim durumu değişkeninden, Tükenmişlik düzeyleri ise yaş, gelir durumu, medeni durum, eğitim durumu ve çalışma yılı değişkenlerinden etkilenmektedir. Empatik eğilim duygusal tükenme düzeyini (ß=0.558) arttırmakta, duyarsızlaşma düzeyini (ß=0.516) arttırmakta ve kişisel başarı hissi düzeyini (ß=-0.655) azaltmaktadır. Çalışanların Empati Eğilim Ölçeği puanı ile Maslach Tükenmişlik envanteri duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt boyutları puanları arasında anlamlı düzeyde pozitif orta ilişki, kişisel başarı hissi alt boyutu arasında anlamlı düzeyde negatif orta bir ilişki bulunmaktadır. Sonuç: Çalışanlarda yüksek empati, özel gereksinimli öğrencilere sağlanan destek kalitesini artırabilirken, aynı zamanda duygusal tükenme ve kişisel başarıda azalma gibi zorlukları da beraberinde getirebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tükenmişlik
• empati
• özel eğitim ve rehabilitasyom nerkezi

Relationship between Empathy and Burnout Levels of Professionals Working in Special Education and Rehabilitation Centers

Öz

Objective: The aim of this study is to examine the relationship between empathy and burnout levels of professionals working in special education and rehabilitation centers. Method: The sample of this descriptive-correlational study included 120 employees who agreed to participate in the study and worked in three special education and rehabilitation centers located in a city center in Northern Turkey in the 2022–2023 academic year. Data were collected using an employee identification form, the Emphatic Tendency Scale (ETS) and the Maslach Burnout Inventory (MBI). Results: Empathic tendency increased the level of emotional exhaustion (ß =.558) and depersonalization (ß =.516) but decreased the level of sense of personal accomplishment (ß=-0.655). There was a significant positive moderate relationship between the ETS score and the MBI emotional exhaustion and depersonalization subdimension scores and a significant negative moderate relationship between the feeling of personal accomplishment subdimension of MBI. Conclusion: High empathy in employees can improve the quality of support provided to students with special needs, but it can also bring challenges such as emotional exhaustion and decreased personal accomplishment.

Anahtar Kelimeler

• Burnout
• empathy
• special education and reabailitation

Kaynakça

1. Aguinis H, Villamor I, Gabriel KP (2020) Understanding employee responses to COVID-19: a behavioral corporate social responsibility perspective. Manag Res, 18:421-438.
2. Aydın A, Karkaç NN (2015) Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin empatik eğilim düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 24:43-65.
3. Bakker AB, Demerouti E, Sanz-Vergel AI (2014) Burnout and work engagement: The JD–R approach. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1:389-411.
4. Bandura A (1986) The explanatory and predictive scope of self-efficacy theory. J Soc Clin Psychol, 4:359–373.
5. Barnett MA, Barlett ND, Livengood JL, Murphy DL, Brewton KE (2010) Factors associated with children's anticipated responses to ambiguous teases. J Genet Psychol, 171:54–72.
6. Barnett MD, Moore JM, Garza CJ (2019) Meaning in life and self-esteem help hospice nurses withstand prolonged exposure to death. J Nurs Manag, 27:775–780.
7. Cohen J (1988) Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. (2nd Ed.). Hillsdale, NJ, Lawrence Erlbaum.
8. Corral-Verdugo V, Pato C, Torres-Soto N (2021) Testing a tridimensional model of sustainable behavior: Self-care, caring for others, and caring for the planet. Environ Dev Sustain, 23:12867-12882.

9. Çimen M (2002) Maslach tükenmişlik ölçeği sağlık personeli Türkiye normlarının silahlı kuvvetler sağlık personeli tükenmişlik puanları ile karşılaştırmalı olarak incelenmesi., Toplum ve Hekim,17:212- 216.
10. Diğer H, Yıldız A (2021) Engelli bireylere yönelik toplumsal algı: Fırat üniversitesi örneği. Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 8:67-84.
11. Dökmen Ü (1988) Empatinin yeni bir modele dayanılarak ölçülmesi ve psikodrama ile geliştirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 21:155-190
12. Edelwich J, Brodsky A (1980) Burnout: Stages of Disillusionment in the Helping Professions. New York, Human Sciences Press.
13. Ergin C (1993) Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve maslach tükenmişlik ölçeğinin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları, Türk Psikologlar Derneği Yayını, Ankara, s.143-154.
14. Figley CR (2002) Compassion fatigue: Psychotherapists' chronic lack of self care. J Clin Psychol, 58:1433-1441.
15. Ford TG, Olsen J, Khojasteh J, Ware J, Urick A. (2019) The effects of leader support for teacher psychological needs on teacher burnout, commitment, and intent to leave. Journal of Educational Administration, 57:615–634.
16. George D, Mallery M (2010) SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10th ed.) Boston, Pearson.
17. Goodyear VA, Casey A (2015) Innovation with change: Developing a community of practice to help teachers move beyond the ‘honeymoon’of pedagogical renovation. Journal of Educational Administration, 20:186-203.
18. Göç FF (2021) Özel eğitim kurumlarında ve sınıflarında çalışan özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Nevşehir İli Örneği (Yüksek lisans tezi). Nevşehir, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
19. Hakanen JJ, Schaufeli WB, Ahola K (2008) The job demands-resources model: A three-year cross-lagged study of burnout, depression, commitment, and work engagement. Work Stress, 22:224-241.
20. Hochschild A (1983) Comment on kemper's" social constructionist and positivist approaches to the sociology of emotions". Am J Sociol, 89:432-434.
21. Jones VF, Jones LS (2001) Comprehensive Classroom Management Communities of Support and Solving Problems. Boston, Allyn and Bacon.
22. Kaçan H, Bayram Değer V, Sakız H (2022) Outcomes of genital hygiene and anxiety training for mothers of girls with profound intellectual disabilities: A randomized controlled experiment. Int J Dev Disabil, 70:651-664.
23. Kaçan H, Sakız H, Bayram Değer V (2022) Attitudes promoting coping with death anxiety among parents of children with disabilities. Death Stud, 46:2046-2055.
24. Kapçak R, Sakız H (2022) Olağanüstü koşullarda öğretenlerde tükenmişlik: Covid-19’a ilişkin bir karma desen araştırması. Boğaziçi Eğitim, 39:99-126.
25. Karasar N (2009) Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara, Nobel.
26. Karniol R, Grosz E, Schorr I (2003) Caring, gender role orientation, and volunteering. Sex Roles, 49:11–19.
27. Kılıç S (2005) İstanbul’daki okul öncesi öğretmenlerinin empatik beceri düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul, Marmara Üniversitesi.
28. Koenig A, Rodger S, Specht J (2018) Educator burnout and compassion fatigue: A pilot study. Can J Sch Psychol, 33:259–278.
29. Lazarus RS, Folkman S (1984) Stress, Appraisal, and Coping. Cham, Springer.
30. Levett-Jones T, Cant R, Lapkin S (2019) A systematic review of the effectiveness of empathy education for undergraduate nursing students. Nurse Educ.Today, 75:80-94.
31. Luthar SS (2003) The culture of affluence: Psychological costs of material wealth. Child Dev, 74:1581-1593.
32. Maslach C, Leiter MP (2016) Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15:103–111.
33. Maytum JC, Heiman MB, Garwick AW (2004) Compassion fatigue and burnout in nurses who work with childrenwith chronic conditions and their families. J Pediatr Health Care,18:171-179.
34. Mengi A (2020) Engelli bireylerin gözüyle özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki eğitim durumlarının incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9:19-33.
35. OECD Skills Outlook (2019) Thriving in a Digital World 269. Paris, Organisation for Economic Cooperation Development.
36. Özcan K (2023) Tükenmişlik sendromunun özel eğitim kurumu çalışanları üzerindeki etkisinin iş tatmini bağlamında değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Konya, KTO Karatay Üniversitesi.
37. Özsoy Y, Özyürek M, Eripek S (1992) Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Özel Eğitime Giriş. Ankara, Karatepe Yayınları.
38. Pınar G, Fesci H, Doğan N (2004) İç hastalıkları kliniklerinde çalışan hemşirelerde tükenmişlik durumu. Journal of Gazi University Health Sciences Institute, 11:26-34.
39. Piff PK, Kraus MW, Côté S, Cheng BH, Keltner, D (2010) Having less, giving more: The influence of social class on prosocial behavior. J Pers Soc Psychol, 99:771–784.
40. Resmi Gazete (2018) Özel Eğitim Hizmet Yönetmeliği (2018, Temmuz 7). Ankara, TC Cumhurbaşkanlığı.
41. Sakız H (2024) Eğitimde Bir Kalite Modeli Olarak Kapsayıcı Eğitim, 3. Baskı. Ankara. Nobel Akademik Yayınları.
42. Sakız H, Kaçan H (2024) Resilience and mental health literacy mediate the effect of caregiver burden on internalized stigma among mothers of children with disabilities. Child Health Care, doi:10.1080/02739615.2023.2290264.
43. Salanova M, Llorens S, García-Renedo M, Burriel R, Bresó E, Schaufeli WB (2005) Toward a four-dimensional model of burnout: A multigroup factor-analytic study including depersonalization and cynicism. Educ Psychol Meas, 65:807-819.
44. Sarıçam H, Sakız H (2014) Burnout and teacher self-efficacy among teachers working in special education institutions in Turkey. Educ Stud, 40:423-437.
45. Sin DYE, Chew TCT, Chia TK, Ser JS, Sayampanathan A, Koh GCH (2019) Evaluation of constructing care collaboration-nurturing empathy and peer-to-peer learning in medical students who participate in voluntary structured service learning programmes for migrant workers. BMC Med Educ, 19:304.
46. Stephan WC, Finlay K (1999) The role of empahy in improving intergroup relations. J Soc Issues, 55:729-747.
47. Swickert RJ, Hittner JB, Foster A (2010) Big five traits interact to predict perceived social support. Pers Individ. Dif, 48:736–741.
48. Tabachnick BG, Fidell LS (2013) Using Multivariate Statistics, 6th ed. Boston, Pearson.
49. Touloupis T, Athanasiades C (2022) Cyberbullying and empathy among elementary school students: Do special educational needs make a difference? Scand J Psychol, 63:609-623.
50. Wilkinson H, Whittington R, Perry L, Eames C (2017) Examining the relationship between burnout and empathy in healthcare professionals: A systematic review. Burn Res, 6:18-29.
51. Winefield HR, Black A, Chur-Hansen A (2008) Health effects of ownership of and attachment to companion animals in an older population. Int J Behav Med, 15:303–310.