Derleme

Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ve Teknolojiyle İlişkili Bağımlılık Davranışları: Sistematik Bir Derleme

Cilt: 18 Sayı: 1 31 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ve Teknolojiyle İlişkili Bağımlılık Davranışları: Sistematik Bir Derleme

Öz

Bu çalışmanın amacı, erken dönem uyumsuz şemalar ile çevrimiçi kumar, dürtüsel ve kompulsif çevrimiçi satın alma, video oyunları oynama, çevrimiçi kompulsif cinsel davranışlar ve sosyal medya, internet veya akıllı telefonların sorunlu kullanımı gibi teknolojiyle ilişkili bağımlılık yapıcı davranışlar arasındaki ilişkiye dair bulguları sistematik olarak sentezlemektir. Çalışmaya dâhil edilme kriterleri çalışmaların erken dönem uyumsuz şemalar ve teknoloji ile ilişkili bağımlılık yapıcı davranışlar içermesi, hakemli bir dergide İngilizce dilinde yayınlanmış olması, geçerliliği kanıtlanmış ölçüm araçlarının kullanılması ve görgül araştırma makalesi olmasıdır. Dışlama kriterleri ise İngilizce dışında bir dilde olması, konuyla ilgili olmaması, çevrimiçi bağımlılık davranışlarını içermemesi, Young Şema Ölçeği’ni kullanmaması ve görgül araştırma makalesi dışında bir makale türü olmasıdır. Elektronik veritabanı taraması Scopus, ProQuest, PubMed ve Web of Science aracılığıyla “uyumsuz şemalar”, “internet bağımlılığı”, “akıllı telefon bağımlılığı”, “sosyal medya ekleme”, “teknoloji bağımlılığı”, “çevrimiçi oyun”, “çevrimiçi kumar”, “çevrimiçi satın alma” ve “çevrimiçi pornografi” gibi kapsamlı terimler kullanılarak yapılmıştır. Toplam 11 çalışma dâhil edilmiştir. Teknolojiyle ilişkili bağımlılık yapıcı davranışlar ile beş şema alanının tümü arasında bir ilişki bulunmasına rağmen, Kopukluk ve Reddedilme şema alanı ve Zedelenmiş Sınırlar şema alanı teknolojiyle ilişkili bağımlılık yapıcı davranışlar ile en fazla ilişkili olan şema alanlarıdır. Genel olarak bu derleme erken dönem uyumsuz şemalar ile teknoloji ile ilişkili bağımlılık yapıcı davranışlar arasındaki ilişki hakkında çok az şey bilindiğini göstermektedir. Bu nedenle bu ilişkiyi daha iyi anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aksu MH, Baltaci NN, Yigman F, Yilmaz O (2023) Impaired autonomy and performance predicts Instagram addiction among Instagram users: A cross-sectional study. Gazi Medical Journal, 34:321-326.
  2. Alavi SS, Ferdosi M, Jannatifard F, Eslami M, Alaghemandan H, Setare M (2012) Behavioral addiction versus substance addiction: Correspondence of psychiatric and psychological views. Int J Prev Med, 3:290-294.
  3. Aloi M, Verrastro V, Rania M, Sacco R, Fernández-Aranda F, Jiménez-Murcia S et al. (2020) The potential role of the early maladaptive schema in behavioral addictions among late adolescents and young adults. Front Psychol, 10:3022.
  4. Arntz A, Jacob G (2013) Schema Therapy in Practice: An Introductory Guide to the Schema Mode Approach, 1st ed. Hoboken, New Jersey,Wiley Blackwell.
  5. Arpaci I (2021) Relationships between early maladaptive schemas and smartphone addiction: The moderating role of mindfulness. Int J Ment Health Addict, 19:778-792.
  6. Arpaci I (2023) Predicting problematic smartphone use based on early maladaptive schemas by using machine learning classification algorithms. J Ration Emot Cogn Behav Ther, 41:634-643.
  7. Basile B, Tenore K, Mancini F (2019) Early maladaptive schemas in overweight and obesity: A schema mode model. Heliyon, 5:e02361.
  8. Berczik K, Griffiths MD, Szabó A, Kurimay T, Kökönyei G, Urbán R et al. (2014) Exercise addiction–the emergence of a new disorder. Australas Epidemiol, 21:36-40.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Klinik Psikoloji

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

27 Kasım 2025

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

14 Kasım 2024

Kabul Tarihi

26 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 18 Sayı: 1

Kaynak Göster

JAMA
1.Koluaçık B, Alarslan S, Üzümcü E. Early Maladaptive Schemas and Technology-Related Addictive Behaviors: A Systematic Review. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2026;18:17–29.

Cited By

Creative Commons Lisansı
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Creative Commons Atıf-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.