Yaşlanma ve Karar Verme Süreçleri: Duygu Düzenlemenin Rolü
Öz
Bu çalışmada duygu düzenlemenin karar verme mekanizmaları üzerindeki etkilerinin ve bu etkilerin yaşlılık döneminde uğradığı değişikliklerin, alan yazındaki çalışmalar ışığında incelenmesi amaçlanmıştır. Duygu düzenleme bireylerin olumsuz bir tecrübe karşısında duygularını kontrol ederek olumlu duygu durumunu muhafaza edebilme becerisi olarak tanımlanır. Duygu düzenleme becerisinin bireylerin kararları üzerinde yadsınamaz bir etkisi bulunur. Karar verme sürecinde duygu düzenleme becerisi kullanıldığında karar öncesinde algılanan risk ve kazanç-kayıp algısı değişir. Karar sonrasında ise hissedilen memnuniyet artarken, yas süreci daha çabuk atlatılır. Dolayısıyla karar verme süreci birden fazla aşamada duygu düzenlemeden etkilenir. Bu etki, mantıksal çıkarım yerine duygu ve dürtülere bağlı kararlarda daha güçlü bir biçimde görülür. Yaşamın ilerleyen yıllarında bireylerin duygu düzenleme becerileri gelişir ve bu değişim duygu düzenleme ile karar verme ilişkisini daha güçlü kılar. Yaşlılar olumlu duygulara odaklandığı için daha fazla risk alır. Ancak kararlarının sonucundan daha fazla tatmin olarak iyi oluş düzeylerini yüksek tutabilirler. Bu durum sağlıklı yaşlılarda daha belirginken sağlıksız yaşlılarda duygu düzenleme becerisinin kararlar üzerindeki etkisi daha zayıftır. Mevcut çalışmada yaşlılık sürecinde duygu düzenleme becerisinin karar öncesi ve sonrasındaki süreçler üzerindeki etkisi sistematik bir biçimde ele alınmıştır. Bu çalışmada gelecek araştırmalar için teorik bir altyapı sunulması amaçlanmıştır. Ayrıca bu ilişkilerin bilinmesi klinik alanda müdahale programları oluşturularak yaşlıların yaşam kalitelerini arttırmada kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Anderson RN, Smith, BL (2005) Deaths: Leading causes for 2002. National Vital Statistics Reports : From the Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics, National Vital Statistics System (Vol. 53).
- Baltes PB, Lindenberger U, Staudinger UM (2006) Life span theory in developmental psychology. In Handbook of Child Psychology: Volume 1: Theoretical Models of Human Developmant, 6th ed. (Eds W Damon, RM Lerner): 569–663.
- Baltes PB, Staudinger UM, Lindenberger U (1999) Lifespan psychology: Theory and application to intellectual functioning. Annual Review of Psychology, 50: 471–507.
- Bechara A (2004) The role of emotion in decision-making: Evidence from neurological patients with orbitofrontal damage. Brain and Cognition, 55: 30–40.
- Bechara A (2005) Decision making, impulse control and loss of willpower to resist drugs: A neurocognitive perspective. Nature Neuroscience, 8: 1458–1463.
- Bechara A, Damasio H, Damasio AR, Lee GP (1999) Different contributions of the human amygdala and ventromedial prefrontal cortex to decision-making. Journal of Neuroscience, 19: 5473–5481.
- Ben-Zur H, Zeidner M (2009) Threat to life and risk-taking behaviors: A review of empirical findings and explanatory models. Personality and Social Psychology Review, 13: 109–128.
- Brand M, Markowitsch HJ (2010) Aging and decision-making: A neurocognitive perspective. Gerontology, 56: 319–324.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Test, Ölçme ve Psikometri
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Aylin Özdeş
*
0000-0002-8741-8367
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2020
Gönderilme Tarihi
30 Ekim 2019
Kabul Tarihi
11 Ocak 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 12 Sayı: 3
