EN
TR
Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme
Öz
Hamilelikte sigara kullanımı hem anne hem de bebeğin sağılığını etkilediğinden hamilelikte sigara bırakma önemli bir sağlık davranışı olup sağlık psikolojisinin de önemli konularından biridir. Bu makalenin amacı, hamilelikte sigara bırakma davranışını “sağlık davranış kuramları” çerçevesinde ele alan betimsel çalışmaların ve bu konuda 2000 yılından sonra yürütülmüş kuram temelli müdahale çalışmalarının gözden geçirilmesidir. Bu amaçla çeşitli veri tabanları Şubat-Mart 2021 tarihleri arasında “gebelerde/hamilerde sigara bırakma”, “sağlık davranış modelleri”, “teori temelli müdahaleler” anahtar kelimeleri ile taranmıştır. Bu kapsamda konuyla ilgili yaklaşık 70 makaleye erişilmiş ancak kuram temelli müdahaleler kapsamında sadece 9 çalışma değerlendirmeye alınmıştır. Ulaşılan çalışmaların sosyal bilişsel kuram, planlı davranış teorisi ve transteoretik model kapsamında ele alındığı ve hamilelerde sigarayı bırakma niyetinin önemli yordayıcısının kuramlar üstü bir kavram olan öz-etkinlik olduğu görülmüştür. Konuyla ilgili yürütülen kuram temelli müdahalelerin etkililiklerine dair net bulgulardan bahsetmek zor olsa da, çalışmalar değişim evrelerine uygun müdahalelerin destekleyici olabileceğine işaret etmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ajzen I (2002) Perceived behavioral control, self-efficacy, locus of control, and the Theory of Planned Behavior. J. Appl. Soc. Psychol., 32: 665-683.
- Arshad S M, Khani-jeihooni A, Moradi Z, Kouhpayeh S A, Kashfi S M, Dehghan A (2017) Effect of theory of planned behavior-based educational intervention on breastfeeding behavior in pregnant women in Fasa city, Iran. J Educ Community Health, 4: 55-63.
- Aveyard P, Lawrence T, Cheng K K, Griffin C, Croghan E, Johnson C (2006) A randomized controlled trial of smoking cessation for pregnant women to test the effect of a transtheoretical model-based intervention on movement in stage and interaction with baseline stage. Br J Health Psychol, 11:263–278.
- Azjen I (1980) Understanding attitudes and predicting social behavior. Englewood Cliffs. New Jersey.
- Bandura A (1977) Self-Efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change, Psychol Bull, 84:191-215.
- Bandura A (1986) Social foundations of thought and action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall
- Bandura A (1998). Health Promotion from the Perspective of Social Cognitive Theory, Psychol and Health, 13: 623-649. Ajzen I (1991) The theory of planned behavior. Organ Behav Hum Decis Process, 50:179-211.
- Bandura A (2001) Social cognitive theory: An agentic perspective. Annu. Rev. Psychol., 52:1–26.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Psikoloji, Madde Bağımlılığı
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2022
Gönderilme Tarihi
17 Mart 2021
Kabul Tarihi
25 Eylül 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 14 Sayı: 2
APA
Acar, D., & Sertel Berk, H. Ö. (2022). Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(2), 152-164. https://doi.org/10.18863/pgy.898127
AMA
1.Acar D, Sertel Berk HÖ. Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2022;14(2):152-164. doi:10.18863/pgy.898127
Chicago
Acar, Didem, ve H. Özlem Sertel Berk. 2022. “Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 14 (2): 152-64. https://doi.org/10.18863/pgy.898127.
EndNote
Acar D, Sertel Berk HÖ (01 Haziran 2022) Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 14 2 152–164.
IEEE
[1]D. Acar ve H. Ö. Sertel Berk, “Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme”, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, c. 14, sy 2, ss. 152–164, Haz. 2022, doi: 10.18863/pgy.898127.
ISNAD
Acar, Didem - Sertel Berk, H. Özlem. “Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 14/2 (01 Haziran 2022): 152-164. https://doi.org/10.18863/pgy.898127.
JAMA
1.Acar D, Sertel Berk HÖ. Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2022;14:152–164.
MLA
Acar, Didem, ve H. Özlem Sertel Berk. “Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, c. 14, sy 2, Haziran 2022, ss. 152-64, doi:10.18863/pgy.898127.
Vancouver
1.Didem Acar, H. Özlem Sertel Berk. Sağlık Davranış Kuramları Çerçevesinden Hamilelikte Sigara Bırakma: Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 01 Haziran 2022;14(2):152-64. doi:10.18863/pgy.898127
Cited By
Exploring Awareness and Attitudes Towards Smoke Among Pregnant Women and Healthcare Professionals: A Qualitative Study
Acibadem Universitesi Saglik Bilimleri Dergisi
https://doi.org/10.31067/acusaglik.1528936
