EN
TR
Fibromiyalji ile İlişkili Psikolojik Faktörler ve Psikolojik Müdahale Alanları
Öz
Fibromiyalji, yaygın vücut ağrısı ile ağrının lokalize olduğu duyarlı noktaların varlığı ile tanımlanan, kişinin günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayan ve yaşam kalitesini düşüren bir kas iskelet sistemi ağrı sendromudur. Fibromiyaljinin etiyolojisi belirsizdir, ancak hastalığın ortaya çıkması ve ilerleyişi hakkında çok sayıda hipotez vardır. Bunlar arasından biyopsikososyal model, fibromiyaljinin gelişiminde biyolojik, psikolojik ve sosyal mekanizmaların bir arada rol oynadığı bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Hastalığın etiyolojisi henüz anlaşılamadığından, tedavisine yönelik etkili yöntemler bulunamamıştır, bu nedenle müdahale yöntemleri fibromiyaljinin olumsuz etkilerini azaltmayı, psikolojik ve fizyolojik fonksiyonelliği artırmayı hedeflemektedir. Bu makalede fibromiyalji hastalarında psikolojik müdahale alanları ve yöntemlerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Literatür incelendiğinde, ağrı ile ilişkili inançlar ve kaçınma davranışları, öz-yeterlilik, fiziksel aktivite, uyku kalitesi, öz-şefkat, duygusal beceriler, baş etme stratejileri, kişilik, eşlik eden psikopatolojiler gibi faktörlerin hastalığın gelişimini, ağrı şiddetini ve hastaların tedaviye uyumunu etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, Bilişsel-Davranışçı Terapi (BDT), fiziksel aktivite ve uyku hijyeni takibi, Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT), şefkat odaklı terapiler, farkındalık temelli terapiler, duygu ifadesi ve düzenlenmesine yönelik teknikler, biyogeribildirim gibi yöntemlerin tedavi planlarında yer alabilecek etkili yöntemler olduğu, ancak hastalığı değerlendirme sürecinde psikososyal etmenler göz önünde bulundurularak bireyselleştirilmiş tedavi planları oluşturulmasının elzem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak, biyopsikososyal model çerçevesinde fibromiyaljinin tedavi süreçlerinde çok disiplinli çalışmanın önemi tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ablin JN, Cohen H, Neumann L, Kaplan Z, Buskila D (2008) Coping styles in fibromyalgia: effect of co-morbid posttraumatic stress disorder. Rheumatol Int, 28:649-656.
- Acar Sivas F, Mermerci Başkan B, Akbulut Aktekin L, Kılıç Çınar N, Gül Yurdakul F, Özoran K (2009). Fibromiyalji hastalarında depresyon, uyku bozukluğu ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi, 55:8-12.
- Adler Neal AL, Zeidan F (2017) Mindfulness meditation for fibromyalgia: mechanistic and clinical considerations. Curr Rheumatol Rep, 19:1-9.
- Affleck G, Urrows S, Tennen H, Higgins P, Abeles M (1996) Sequential daily relations of sleep, pain intensity, and attention to pain among women with fibromyalgia. Pain, 68:363-368.
- Albajes K, Moix J (2021) Psychological interventions in fibromyalgia: an updated systematic review. Mediterranean Journal of Clinical Psychology, 9:1-57.
- Alda M, Luciano JV, Andrés E, Serrano-Blanco A, Rodero B, del Hoyo YL, Roca M et al. (2011) Effectiveness of cognitive behaviour therapy for the treatment of catastrophisation in patients with fibromyalgia: a randomised controlled trial. Arthritis Res Ther, 13:1-13.
- Altunören Ö, Orhan FÖ, Nacıtarhan V, Özer A, Karaaslan MF, Altunören O (2011) Fibromiyalji sendromlu kadınların depresyon ve mizaç karakter özellikleri açısından değerlendirilmesi. Nöropsikiyatri Arsivi, 48:31-38.
- Anch AM, Lue FA, MacLean A, Moldofsky H (1991) Sleep physiology and psychological aspects of the fibrositis (fibromyalgia) syndrome. Can J Psychol, 45:179-184.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Psikoloji
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2022
Gönderilme Tarihi
16 Temmuz 2021
Kabul Tarihi
24 Ekim 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 14 Sayı: 2
JAMA
1.Kanık Tezcan RE, Yalçınkaya Alkar Ö. Fibromiyalji ile İlişkili Psikolojik Faktörler ve Psikolojik Müdahale Alanları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2022;14:221–234.
