THIRD-PARTY VIOLATIONS IN EVIDENCE GATHERING FROM THE PERSPECTIVE OF FUNDAMENTAL RIGHTS

Öz

Violations of fundamental rights by third parties may lead either to generating of evidence or to gethering. This article addresses the admissibility of such evidence in criminal proceedings. The European model, grounded in the horizontal effect of fundamental rights, tends toward categorical exclusion, whereas the American state action doctrine permits admission as long as the absence of direct governmental involvement. Neither framework adequately reflects the structural features of criminal law or the functional requirements of criminal procedure. This article argues that the problem should instead be approached through the principle of nemo auditur propriam turpitudinem allegans. The decisive question is not who committed the initial violation, nor whether a formal link to state action can be established, but rather the position adopted by the state before and after the violation. Evidence should be excluded only where a failure of the state’s obligations transforms a horizontal violation into a vertical breach of the right to a fair trial. Where the state tacitly approves, tolerates, or fails to meaningfully respond to rights violations, it cannot be permitted to benefit from the evidentiary outcomes of such conduct. This approach reveals that fundamental rights may operate through a diagonal effect in the law of evidence, providing an efficient and structured form of protection beyond the traditional vertical and horizontal paradigms.

Anahtar Kelimeler

• the vertical effect
• the horizontal effect
• the diagonal effect
• fundamental rights
• constitutionalism
• unlawful evidence
• state action

TEMEL HAKLAR PERSPEKTİFİNDEN DELİL TOPLAMADA ÜÇÜNCÜ TARAF İHLALLERİ

Öz

Üçüncü kişiler tarafından gerçekleştirilen temel hak ihlâlleri, delillerin oluşumu veya toplanması sonucunu doğurabilir. Bu çalışma, söz konusu delillerin ceza muhakemesinde geçerliliği sorununu ele almaktadır. Temel hakların yatay etkisine dayanan Avrupa modeli kategorik dışlamaya yönelirken, Amerikan devlet eylemi doktrini doğrudan bir devlet müdahalesi bulunmadığı sürece delilin kabulüne imkân tanımaktadır. Her iki yaklaşım da ceza hukukunun niteliğine ve ceza muhakemesi hukukunun gereksinimlerine tam olarak uygun düşmemektedir. Kanaatimizce, sorun nemo auditur propriam turpitudinem allegans ilkesi çerçevesinde ele alınmalıdır. Belirleyici olan, ihlâlin kim tarafından gerçekleştirildiği veya devlet eylemiyle doğrudan bir bağlantının kurulup kurulamadığı değil; devletin ihlâl öncesi ve sonrasındaki tutumudur. Ancak devletin de kendi yükümlülüklerini ihlâl ederek; üçüncü kişi tarafından gerçekleştirilen yatay ihlali, adil yargılanma hakkının dikey bir ihlaline dönüştürmesi hâlinde artık delil hukuka aykırı olarak nitelendirilmelidir. Devletin hak ihlâllerini zımnen onayladığı, tolere ettiği veya bunlara karşı etkili bir tepki göstermediği hâllerde, bu ihlâllerin ortaya çıkardığı delillerden yararlanmasına izin verilemez. Bu yaklaşım, temel haklara ilişkin normların delil hukukunda çapraz (diagonal) bir işlev gösterdiğini ve klasik yatay-dikey ayrımın ötesinde etkin ve tutarlı bir koruma mekanizması sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• dikey etki
• yatay etki
• çapraz etki
• temel haklar
• anayasacılık
• yasadışı deliller
• devlet eylemi

Kaynakça

1. Akil C, ‘Yargıtay Kararları Işığında Medeni Yargılama Hukukunda Hukuka Aykırı Biçimde Elde Edilmiş Delillerin Değerlendirilip Değerlendirilemeyeceği Meselesi’ (2012) 61(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1223-1270
2. Avcı M, Osmanlı Ceza Hukuku: Genel Hükümler (3rd ed, Adalet 2019)
3. Bomhoff J, ‘Lüth’s 50th Anniversary: Some Comparative Observations on the German Foundations of Judicial Balancing’ (2008) 9(2) German Law Journal 121-124
4. Bozbayındır A E, ‘İşkence ve Kötü Muamele Yasağının Yatay Etkisi (Drittwirkung)’ (2018) 13(145) Terazi Hukuk Dergisi 45-60
5. Çiftçi P, ‘Boşanma Sisteminin Yargılamada Doğurduğu Temel Hak İhlâlleri ve İspat Sorunları’ (2014) 16 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1741-1821
6. Clapham A, ‘The “Drittwirkung” of the Convention’, The European System for The Protection of Human Rights (Brill Nijhoff 1993)
7. Dönmezkuş D, Temel Hakların Yatay Etkisi ve İfade Özgürlüğü (1st ed, On İki Levha 2021)
8. Duff R A, The Realm of Criminal Law (1st ed, Oxford University Press 2018)

9. Düğmeci F and Gürsel E, ‘Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Önlenmesi Hususunda Devletin Yükümlülükleri ve Sorumluluğu’ (2019) 21(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 843-873
10. Egemenoğlu A, ‘Hukuka Aykırı Delillerde Mutlak-Nispi ve Maddi-Şekli Hukuka Aykırılık Ayrımlarının Değerlendirilmesi’ (2025) 10(1) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 93-120
11. Engle E, ‘Third Party Effect of Fundamental Rights (Drittwirkung)’ (2009) 5(2) Hanse Law Review 165-173
12. Frantziou E, ‘The Horizontal Effect of the EU Charter of Fundamental Rights: A Constitutional Analysis’ (Doctoral Thesis, University College London 2016)
13. Gamonal C S, ‘From the Horizontal to the Diagonal Effect of Fundamental Rights within the Employment Contract: A Latin American Perspective’ (2018) 3 Latin American Legal Studies 163-192.
14. García F G de la T, ‘Criminal Law and Constitution’ in Kai Ambos and José Martínez (eds), Göttingen Handbook on Latin American Public Law and Criminal Justice (Nomos Verlagsgesellschaft mbH & Co KG 2023)
15. Gardbaum S, ‘The “Horizontal Effect” of Constitutional Rights’ (2003) 102(3) 387-459
16. Garland D, The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society (1st ed, The University of Chicago Press 2001)
17. Gavison R, ‘What Belongs in a Constitution?’ (2002) 13 Constitutional Political Economy 89-105
18. Hart H M Jr, ‘The Aims of the Criminal Law’ (1958) 23 Law and Contemporary Problems 401-441
19. Haupt C E, ‘The Horizontal Effect of Fundamental Rights’ in Giovanni De Gregorio, Oreste Pollicino and Peggy Valcke (eds), Oxford Handbook on Digital Constitutionalism (Oxford Academic 2024-in progress), SSRN: 4680759
20. Hildebrandt M, Law for Computer Scientists and Other Folk (1st ed, Oxford University Press 2020)
21. Holcombe R G, ‘Checks and Balances: Enforcing Constitutional Constraints’ (2018) 6(4) Economies 1-12
22. Jaggi S, ‘State Action Doctrine’ in Martina Mantovani and others (eds), Max Planck Encyclopedia of Comparative Constitutional Law (Oxford University Press 2017)
23. Kanner A, ‘Public and Private Law’ (1997) 10 Tulane Environmental Law Journal 235-277
24. Karayiğit M T, ‘AB Temel Haklar Şartı’nın Yatay Etkisi’ (2021) 12(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 685-702
25. Kempa M and others, ‘Reflections on the Evolving Concept of “Private Policing”’ (1999) 7 European Journal on Criminal Policy and Research 197-223
26. Lengauer A M, Drittwirkung von Grundrechten (1st ed, Springer 2011)
27. Levi E H, ‘Some Aspects of Separation of Powers’ (1976) 76(3) Columbia Law Review 371-391
28. Locke J, Two Treatises of Government in Peter Laslett (ed), (3rd ed, Cambridge University Press 1988)
29. Mulholland L A, ‘The Difference between Private and Public Law’ (1993) 1 Jahrbuch für Recht und Ethik 113-158
30. Neuner J, ‘Das BVerfG Im Labyrinth Der Drittwirkung’ (2020) 26(73) Neue juristische Wochenschrift 1851-1855
31. Pitler R M, ‘“The Fruit of the Poisonous Tree” Revisited and Shepardized’ (1968) 56(3) California Law Review 579-651
32. Soyaslan D, ‘Hukuka Aykırı Deliller’ (2003) 7(3-4 Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9-26
33. Stone Sweet A and Mathews J, ‘Proportionality Balancing and Global Constitutionalism’ (2008) 47 Columbia Journal of Transnational Law 68-149
34. Tănase C, ‘The Main Principles of the Criminal Trial in the New Procedural Regulation and Their Importance in Practice’ (2015) 10(1) EIRP Proceedings 173-183
35. Topuz F D, ‘Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçu Bakımından Whatsapp Kayıtlarının Boşanma Davasında Delil Olarak Kullanılması’ (2024) 5 Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 127-166
36. Yaşar Y, ‘Bir Suçun İspatı Amacıyla İletişimin Kayda Alınmasının Hukuki Niteliği’ (2013) 4(14) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 353-396