Nominal döviz kuru ve Türkiye’nin Uluslararası Turizm Talebi: Enflasyonist Dönemden Kanıtlar

Öz

Turizm talebi ve turizm ticaret dengesi yaklaşımlarına göre uluslararası turizm faaliyetlerinin önemli bir bölümü döviz kuru dalgalanmalarından kaynaklanmaktadır. Reel döviz kuru değişimleri sayesinde göreli fiyat farklılıklarına odaklanan çalışmaların aksine, bu çalışmada, satın alma gücü değişimlerinden bağımsız olarak nominal döviz kurunun Türkiye'nin net turizm gelirlerini etkileyip etkilemediği incelenmektedir. 2012-2024 dönemine ait aylık veriler kullanılarak yapılan analizlerde Dinamik En Küçük Kareler tahmincisi kullanılmıştır. Ampirik bulgulara göre gelir ve fiyat değişkenlerinin turizm talebi üzerindeki etkileri teorik beklentilerle uyumludur ancak yurtdışı yerleşiklerin uluslararası turizm talepleri yurtiçi yerleşiklere kıyasla daha yüksek gelir ve fiyat esnekliğine sahiptir. Türk Lirasının değer kaybı, teorik beklentilerle çelişerek uzun vadede net turizm gelirlerini azaltmaktadır. Bu bulgu yurtdışı yerleşiklerin Türkiye'ye olan turizm talebinin azalması(artmaması), yurtiçi yerleşiklerin uluslararası turizm taleplerinin değişmemesi (artması) anlamına gelmektedir. Uluslararası turizm taleplerine ilişkin rezervasyonlar, paket tur satın alımları, seyahat için gerekli vize ve izin işlemleri turizm faaliyetinin gerçekleştirileceği tarihten çok daha önce planlandığı için nominal döviz kuru artışı Türkiye'nin net turizm gelirlerini artırmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Döviz Kuru
• Turizm Talebi
• Turizm Ticaret Dengesi
• Dinamik En Küçük Kareler
• Türkiye

Nominal Exchange Rate and Türkiye's International Tourism Demand: Evidence From The Inflationary Era

Öz

Accordingly tourism demand and tourism trade balance approaches, significant portion of international tourism activity stems from exchange rate fluctuations. Unlike studies focusing on relative price differences, this study examines whether nominal exchange rate affects tourism demand independently of purchasing power. Monthly data for the 2012-2024 period is analyzed by employing the Dynamic Least Squares estimator. Empirical findings indicate that the effects of income and price variables on tourism demand are consistent with theoretical expectations, but international tourism demand from non-residents has higher income and price elasticities than domestic residents. Contrary, depreciation of Turkish Lira reduces tourism demand in the long-run. This finding suggests decrease (constant) in tourism demand from non-residents to Türkiye, while international tourism demand from domestic residents remains unchanged (increase). Since reservations for tourism activities, package tour purchases, and visa and permission procedures for travel are planned long before its date of tourism activity, increase in nominal exchange rate does not increase Türkiye's net tourism revenues.

Anahtar Kelimeler

• Exchange Rate
• Tourism Demand
• Tourism Trade Balance
• Dynamic Least Squares
• Türkiye

Kaynakça

1. Akay, G. H., Çifter, A. ve Teke, Ö., (2016). Turkish tourism, exchange rates and income. Tourism Economics, no: 23, 66-77.
2. Aki, S. (1998). A compact econometric model of tourism demand for Turkey. Tourism Management, 19(1), 99-102.
3. Alola, U. V., Cop, S. ve Adewale Alola, A. (2019). The spillover effects of tourism receipts, political risk, real exchange rate, and trade indicators in Turkey. International Journal of Tourism Research, 21(6), 813-823.
4. Aslan, A., Kaplan, M. ve Kula, F. (2008). International tourism demand for Turkey: A dynamic panel data approach.
5. Balcilar, M., Aghazadeh, S. ve Ike, G. N. (2021). Modelling the employment, income and price elasticities of outbound tourism demand in OECD countries. Tourism Economics, 27(5), 971-990.
6. Bozkurt, K., Armutçuoğlu Tekin, H. ve Can Ergün, Z. (2021). An investigation of demand and exchange rate shocks in the tourism sector. Applied Economic Analysis, 29(86), 171-188.
7. Çıtak, F. (2018). Exchange Rate and Turkish Tourism Trade. International Journal of Economics and Financial Issues, no: 8, 206-213.
8. Crouch GI (1994a) The study of international tourism demand: a review of findings. Journal of Travel Research, 33(1): 12–23.

9. Demirel, B., Alparslan, B., Bozdağ, E. G. ve İnci, A. G. (2013). The impact of exchange rate volatility on tourism sector: A case study, Turkey. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 117-126.
10. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of The American Statistical Association, 74(366a), 427-431.
11. Dincer, M. Z., Dincer, F. I. ve Ustaoglu, M. (2015). Reel effective exchange rate volatilities impact on tourism sector in Turkey: An empirical analysis of 2003-2014. Procedia Economics and Finance, 23, 1000-1008.
12. Dogru, T., Sirakaya-Turk, E. ve Crouch, G. I. (2017). Remodeling international tourism demand: Old theory and new evidence. Tourism Management, 60, 47-55.
13. Durden, G. C. ve Silberman, J. (1975). The determinant’s of florida tourist flows: A gravity model approach. Review of Regional Studies, 5(3), 31-41.
14. Ee, C. Y. (2016). Export-led growth hypothesis: empirical evidence from selected Sub-Saharan African countries. Procedia Economics and Finance, 35, 232-240.
15. Ergen, E., ve Yavuz, E. (2017). Empirical analysis of the relationship between tourist flows and exchange rate volatility: ARDL method. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 3(1).
16. Erkan, B., Kara, O. ve Harbalıoğlu, M. (2013). Türkiye’de turizm gelirlerinin belirleyicileri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (39), 1-20.
17. Halicioglu, F. (2010). An econometric analysis of the aggregate outbound tourism demand of Turkey. Tourism Economics, 16(1), 83-97.
18. Irandoust, M. 2019. On the relation between exchange rates and tourism demand: A nonlinear and asymmetric analysis. The Journal of Economic Asymmetries, 20: 1–10. doi:10.1016/j.jeca.2019.e00123.
19. Icoz, O., Var, T. ve Kozak, M. (1998). Tourism demand in Turkey. Annals of Tourism research, 25(1), 236-240.
20. Işık, N. ve Bostancıeri, B. (2017). Avrupa’dan Türkiye’ye yönelik turizm akımlarının panel çekim modeli ile analizi. Uluslararası Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1-15.
21. Işık, C., Radalescu M. ve Fedajev, A. (2019). The effects of exchange rate depreciations and appreciations on the tourism trade balance: The case of Spain. Eastern Journal Of European Studies, (10), 221-237.
22. İnançlı, S., Ekici, M. S. ve Babacan, A. (2012). Gelen yabancı turist ve yurtdışına çıkan yerli turistler ile kişi başına gelir arasındaki uzun dönem ilişkişinin belirlenmesi 1980-2011 dönemi: Türkiye örneği. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 1(3), 1-19.
23. Kao, C. ve Chiang, M.H., (2000). On the estimation and inference of a cointegrated regression in panel data. Advances in Econometrics, 15, 179-222.
24. Kara, O., Çömlekçi, İ. ve Kaya, V. (2012). Turizm gelirlerinin çeşitli makro ekonomik göstergeler ile ilişkisi: Türkiye örneği (1992–2011). Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 75-100.
25. Kaya, V. ve Çömlekçi, S. Ç. (2013). Döviz kuru oynaklığının turizm sektörüne etkileri: Türkiye örneği (2002-2011). Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 10(2).
26. Kurozumi, E. ve Hayakawa, K. (2009). Asymptotic properties of the efficient estimators for cointegrating regression models with serially dependent errors. Journal of Econometrics, 149(2), 118-135.
27. Lerner, A. P. (1944). Interest Theory--supply and demand for loans or supply and demand for cash. The Review of Economics and Statistics, 26(2), 88-91.
28. Lim, C. (1997) Review of international tourism demand models. Annals of Tourism Research, 24(4): 833–849.
29. Magee, S. P. (1973). Currency Contracts, Pass-Through, and Devaluation. Brookings Papers on Economic Activity, 303-325.
30. Martin CA., & Witt SF. (1987). Tourism demand forecasting models: choice of appropriate variable to represent tourists’ cost of living. Tourism Management, 8(3): 233–246.
31. Marshall, A. (1923). Money Credit and Commerce, 1-387.
32. Mestanoğlu, M., & Yıldırım, H. H. (2021). Döviz kurlarındaki değişimin turizm sektörü üzerindeki etkisi; Türkiye örneği. Econder International Academic Journal, 5(2), 119-144.
33. Ölmez, F. ve Durusu-Ciftci, D. (2024). Asymmetric effects of exchange rate on bilateral tourism trade balance: Evidence from Turkey. The Journal of International Trade ve Economic Development, 33(3), 439-461.
34. Öncel, A., İnal, A. G. V. ve Torusdağ, A. G. M. (2016). Türkiye’de reel döviz kuru-turizm gelirleri ilişkisi: 2003-2015 dönemi için ampirik bir uygulama. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (2), 125-142.
35. Özcan, C. C. (2015). Türkiye’de turizm gelirinin makroekonomik belirleyicileri: panel veri analizi1. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 203-220.
36. Özcan, C. C., Kayhan, S. ve Bayat, T. (2016). Para politikalarının turizm sektörü üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri: Türkiye örneği. Bankacılık ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 3(2), 1-15.
37. Phillips, P. C. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
38. Rossello Nadal, J. ve Santana Gallego, M. (2022). Gravity models for tourism demand modeling: Empirical review and outlook. Journal of Economic Surveys, 36(5), 1358-1409.
39. Sarı, Y., ve Oğuz, Y. E. (2018). Reel döviz kurlarının turizm talebine etkisi üzerine karşılaştırmalı nedensellik analizi. Electronic Journal of Social Sciences, 17(66).
40. Sevinç, V. (2013). Türkiye'ye gelen yabancı turist sayısı, Amerikan doları kuru ve ekonomik kriz yılları arasında bir granger nedensellik ilişkisi analizi.
41. Song, H. ve Li, G. (2008) Tourism demand modelling and forecasting: a review of recent research. Tourism Management, 29(2): 203–220.
42. Soyaslan, E. (2019). Döviz kuru ile BIST turizm endeksi arasındaki ilişkinin analizi. OPUS International Journal of Society Researches, 12, 772-793.
43. Stock, J. H. ve Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 783-820.
44. Şen, A. ve Şit, M. (2015). Reel döviz kurunun Türkiye'nin turizm gelirleri üzerindeki etkisinin ampirik analizi. Journal of Yaşar University/Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40).
45. Türemez, Y. ve Göktaş, D. (2018). Türkiye’ye yönelik Avrupa Birliği ülkeleri turist talebinin eştümleşme analizi. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 13(51), 51-66.
46. Ulucak, R., Yücel, A. G. ve İlkay, S. Ç. (2020). Dynamics of tourism demand in Turkey: Panel data analysis using gravity model. Tourism Economics, 26(8), 1394-1414.
47. United Nations Tourism. (2025). Birleşmiş Milletler Turizm Verisi Gösterge Paneli.
48. United Nations World Tourism Organization. (2025). UNWTO World Tourism Barometer and Statistical Annex, May 2025. DOI 10.18111/wtobarometereng.2025.23.1.2
49. United Nations World Tourism Organization. (2005), UNWTO Tourism Highlights, 2005 Edition, UNWTO, Madrid, DOI: https://doi.org/10.18111/9789284411900
50. Uysal, M. ve Crompton, JL. (1985). Deriving a relative price index for inclusion in international tourism demand estimation models. Journal of Travel Research, 24(1): 32–34.
51. Var, T., Mohammad, G. ve Icoz, O. (1990). Factors affecting international tourism demand for Turkey.
52. Wu DC., Song H., & Shen S. (2017). New developments in tourism and hotel demand modeling and forecasting. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 29(1): 507–529.
53. Yalçın, Y., Arıkan, C. ve Köse, N. (2021). The asymmetric impact of real exchange rate on tourism demand. The European Journal of Comparative Economics (EJCE), 18(2), 251-266.
54. Yurdakul, F. ve Özgencil, G. (2017). Türkiye’deki turizm gelirinin belirleyicileri ve alternatif turizm gelirlerinin önemi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 173-186.
55. Zivot, E., & Andrews, D. W. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3).
56. Zortuk, M. ve Bayrak, S. (2013). Seçilmiş ülkelere göre Türkiye’nin turizm talebi. Istanbul University Econometrics and Statistics E-Journal, (19), 38-58.