Paper-Becomings: A Surface Praxis in Post-1960 Architecture

Öz

This study examines the intellectual, poetic, and speculative productions that emerged in architecture after 1960, opposing modernism’s construction-centered approach. Drawing on paper architecture, unbuilt, and anarchitecture, it develops the concept of paper-becoming, defining architectural production as a mental, poetic, and critical process independent of material construction. The research frames paper-becomings within two thematic axes: Structure — freeing spatial configurations from the structural codes and sequences of their fragments (fragmentation, collage/montage, non-architectural elements, fiction–reality relations); Place — becomings against the actuality of place, becomings coextensive with the ground, and placeless becomings. Examples are examined comparatively, focusing less on formal resemblance than on how each engages with space and its making. The findings show that paper-becomings, by revealing the invisibility of interior space in speculative representations, generate multi-layered spatial imaginaries and offer a conceptual surface praxis that could encompass interior space in the future.

Anahtar Kelimeler

• Paper architecture
• becoming
• deconstruction
• architectural drawing
• imagined construction

Kağıt-oluşlar: 1960 Sonrası Mimarlıkta Bir Yüzey Praksisi

Öz

Bu çalışma, 1960 sonrası mimarlık ortamında modernizmin fiziksel inşa merkezli anlayışına karşı gelişen düşünsel, poetik ve spekülatif üretimleri inceler. Kağıt mimarlığı, unbuilt ve anarchitecture gibi yaklaşımları temel alarak geliştirilen kağıt-oluş kavramı, mimari üretimi maddi yapıdan bağımsız, zihinsel ve eleştirel bir inşa süreci olarak tanımlar. Araştırma, kağıt-oluşları tarihsel ve kuramsal bağlamda iki tematik eksende ele alır: Yapı — mekansal kurgunun fragmanlarının yapısal kod ve dizilimlerinden özgürleşmesi (parçalanma, kolaj/montaj, mimarlık-dışı unsurlar, kurgu–gerçek ilişkileri); Yer — yerin edimselliğine karşı-oluşlar, topoğrafyayla bütünleşen yerle bir-oluşlar ve bağlamdan kopan yersiz-oluşlar. Örnekler, karşılaştırmalı bir yaklaşımla, biçimsel benzerlikten çok mekanla kurulan ilişkiler üzerinden değerlendirilir. Bulgular, kağıt-oluşların iç mekanın spekülatif temsillerdeki görünmezliğini tartışmaya açarak, çok katmanlı mekansal tahayyüller üreten ve gelecekte iç mekanı da kapsayabilecek bir düşünsel yüzey praksisi sunduğunu ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

• Kağıt mimarlığı
• oluş
• yapısöküm
• mimari çizim
• zihinsel inşa

Kaynakça

1. Al, M. (2013). Praxis in Architecture: The Dialectical Relationship Between “Thinking” and “Making” (Tez No. 341031). [Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Avanoğlu, B. (2021). Şiir/Mimarlık Binanın İhlali, Sanat Hayat Dizisi, İletişim Yayınevi.
3. Bal, B. (2021). Kağıt-Oluşlar: Çizimin ve yüzeyin durumunu yeniden düşünmek üzere bir davet. XXI. Erişim adresi https://xxi.com.tr/i/kagit-oluslar (son erişim: 21.09.2025)
4. Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve Ulusun İnşası, (T. Birkan, Çev.). Metis Yayınevi.
5. Buckley, C. (2019). Graphic assembly: Montage, media, and experimental architecture in the 1960s. University of Minnesota Press. https://doi.org/10.5749/j.ctvpwhdbd
6. Çetin, C. & Ceylanbaba, E. (2020). Mimarlıkta Süreç ve Deneyimin Yona Friedman’ın Mobil Mimarlık Teorisi Bağlamında İrdelenmesi: Uzamsal Kent Örneği. Bab Journal of Architecture and Design, 1(2), 244-259. https://dergipark.org.tr/en/pub/babdergisi/issue/56213/716910
7. Deleuze, G. (2016). Edimsel ve Virtüel. Cogito, 82, 14-18.
8. Deleuze, G. & Guattari, F. (1980). Mille plateaux. Éditions de Minuit.

9. Derrida, J. (2014). Gramatoloji (İ. Birkan, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.
10. Drawing Matter. (2015). Walter Pichler: 20 Sketches from the Archives, 1961–63. Erişim adresi https://drawingmatter.org/walter-pichler-20-sketches-from-the-archives-1961-63/ (son erişim: 17.07.2025)
11. Eisenman, P. (1991). Representation to the Limit: Writing a “Not-Architecture”, Academy Editions.
12. Ek, İ. (2022). 18. Yüzyılda Bozulan Ezber: Piranesi. Nur Altınyıldız Artun & Roysi Ojalvo (Ed.), Arzu mimarlığı: Mimarlığı düşünmek ve düşlemek içinde (s. 17–40). İletişim Yayınları.
13. Friedman, Y. (2005). Paris Spatial. Martin van Schaik & Otakar Macel (Ed.), Exit utopia: Architectural provocations 1956–76 içinde (s. 30-35). Prestel.
14. Güneri, G. (2020). Peter Cook Beyond Archigram: Towards a Critical Utopianism. Prostor, 28(1), 130–141. https://dx.doi.org/10.31522/p.28.1(59
15. Hollein H. (1968). Alles Ist Architektur. Bau: Schrift Für Architektur und Städtebau, 1(2), 4-25.
16. Johnson, J. (2014). Lebbeus Woods at The Drawing Center. The Third Rail, 3. Erişim adresi http://joshuaj.net/2014/lebbeus-woods-at-the-drawing-center/ (son erişim: 27.09.2025)
17. Jovanovic, D. (2016). Fictions: A speculative account of design mediums. B. Sheil, F. Migayrou, L. Pearson & L. Allen (Ed.), Drawing Futures: Speculations in contemporary drawing for art and architecture içinde, (s. 28–33). UCL Press. https://doi.org/10.14324/111.9781911307266
18. Koçyiğit, R. G. (2007). Mimarlıkta Yersizleşme ve Yerin Yeniden Üretimi (Tez No: 213921). [Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
19. Lerup, L. (1987). Planned assaults: The Nofamily house, Love/House, Texas Zero. MIT Press.
20. Lim, C. & Liu, E. (2011). Short Stories: London in Two-and-a-Half Dimensions. Routledge.
21. Maden, F. ve Şengel, D. (2009). Mimari Çizim Geleneğine Karşı: Libeskind’in Micromegas Serisi, Mimesis ve Tarihsel Ardalanı. Arredamento, 220, 102-107. https://www.researchgate.net/publication/258209376_Mimari_Cizim_Gelenegine_Karsi_Libeskind%27in_Micromegas_Serisi_Mimesis_ve_Tarihsel_Ardalani_Against_the_Tradition_of_Architectural_Drawing_Libeskind%27s_Micromegas_Series_Mimesis_and_the_Historical_Backgr
22. Maden, F. (2008). Between deconstructivist architecture and hyper-historicism: Daniel Libeskind and Turkish architects (Tez No: 232899). [Doktora Tezi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
23. Manaugh, G. (2011). Fiction and The City. Erişim adresi https://bldgblog.com/2011/04/fiction-and-the-city/ (son erişim: 24.10.2025)
24. Melek, Kılınç. (2021). Zamanın ve Mekanın Genişlemiş Alanında bir Kültürteknik: Paralel Projeksiyon. [Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. MSGÜ Açık Bilim Sanat Arşivi.
25. Miller, N. (2016). İmgelem ve Gerçekliğin Hesabı: Raimund Abraham’ın Mimari Eserleri. Bahar Avanoğlu (Der.). Şiir/Mimarlık: Binanın İhlali içinde, (s. 179–238). Yapı Kredi Yayınları.
26. Mortaş, M. (2022). Mimari Temsilde Eleştiri Oluş Farklanmalarını Sorunsallaştırmak Üretimi [Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Polen – İTÜ Akademik Açık Arşiv.
27. Mortaş, M., Çebi Dursun, P. (2023). From actualization to virtuality: Differentiations of becoming in Bryan Cantley’s critical architectural representation. A|Z ITU Mimarlık Fakültesi Dergisi, 20(1), 147-162. doi.org/10.5505/itujfa.2022.98623
28. Mucci, M. (2016). The Fall and the Rise: Lebbeus Woods’ Metaphorical and Narrative Drawings. B. Sheil, F. Migayrou, L. Pearson & L. Allen (Ed.), Drawing Futures: Speculations in Contemporary Drawing for Art and Architecture içinde, (s. 155-161). London: UCL Press.
29. Nasifoglu, Y. (2001). Walter Pichler: The modern Prometheus [Yüksek Lisans tezi, McGill University]. McGill Dijital Arşiv.
30. Noever, P. (1996). The Havana project: Architecture again. Prestel.
31. Norberg-Schulz, C. (1976). The phenomenon of place. Architectural Association Quarterly, 8(4), 3–10.
32. Ojalvo, R. (2012). Modernitenin İki Yüzü Arasındaki Mimarlık: "Mesken Tutmak"tan Göçebeliğe. Nur Altınyıldız Artun & Roysi Ojalvo (Ed.), Arzu mimarlığı: Mimarlığı düşünmek ve düşlemek içinde (s 169-206). İletişim Yayınları.
33. Özkuş, B. Y. (2006). Archigram: Tekno-topya [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Polen – İTÜ Akademik Açık Arşiv.
34. Özsevgeç, Y. (2017). Postmodernizm üzerine. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(54), 135-142. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20175434580
35. Quesada, F. (2011). Superstudio 1966–1973: From the world without objects to the universal grid. Footprint, 5(1), 23–34. https://doi.org/10.7480/footprint.5.1.730
36. Rasimoğlu, N. (2015). Hareketin Topografyası Olarak Mimarlık [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Polen – İTÜ Akademik Açık Arşiv.
37. Real DMZ Project, Project DMZ, 1988. Erişim Adresi http://www.realdmz.org/search?q=lebbeus+woods (son erişim: 18.05.2025)
38. Riley, T., Deyong, S., De Michelis, M., Apraxine, P., Antonelli, P., Di Carlo, T., & Bevin, C. (2002). The changing of the avant-garde: Visionary architectural drawings from the Howard Gilman collection. The Museum of Modern Art.
39. Shields, J. (2013). Collage and Architecture (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315883199
40. Spens, M. (2007). From Mound to Sponge: How Peter Cook Explores Landscape Buildings, Architectural Design, 77(2), 12-15. https://doi.org/10.1002/ad.419
41. Spiller, N. (2016). Architecture and surrealism: A blistering romance. Thames & Hudson. Spiller, N. (2018). A glimpse into Bryan Cantley’s thirdspace. Architectural Design, 88(2), 92–97. https://doi.org/10.1002/ad.2285
42. Szacka, L.C. (2018). Città Analoga: Aldo Rossi’s visual theory on display. Amanda Reeser Lawrence & Ana Miljacki (Ed.). Terms of appropriation: Modern architecture and global exchange içinde, (s. 263–277). Routledge.
43. Tafuri, M. (1987). The Sphere and the Labyrinth: Avant-Gardes and Architecture from Piranesi to the 1970’s. The MIT Press.
44. URL-1. Gizmoweb, Erişim adresi: https://www.gizmoweb.org/2015/12/arduino-cantafora-intervista-su-aldo-rossi/ (son erişim: 23.05.2025)
45. URL-2. Architettura Insostenibile, Erişim adresi: https://architetturainsostenibile.wordpress.com/2011/02/10/aldo-rossi-e-la-citta-analoga/ (son erişim: 23.05.2025)
46. URL-3. BLGBLOG, Erişim adresi: https://bldgblog.com/2011/04/fiction-and-the-city/ (son erişim: 23.05.2025)
47. URL-4. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/634?artist_id=2705&page=1&sov_referrer=artist (son erişim: 05.05.2025)
48. URL-5. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/642 (son erişim: 05.05.2025)
49. URL-6. Dezeen. Erişim adresi: https://www.dezeen.com/2020/05/13/archigram-instant-city-peter-cook-video-interview-vdf/amp/ (son erişim: 12.05.2025)
50. URL-7. Socks Studio. Erişim adresi: https://socks-studio.com/2011/04/19/archizoom-associati-no-stop-city-internal-landscapes-1970/ (son erişim: 12.05.2025)
51. URL-8. Drawing Matter. Erişim adresi: https://drawingmatter.org/superstudio-finding-the-horizon/ (son erişim: 12.05.2025)
52. URL-9. Archdaily. Erişim adresi: https://www.archdaily.com/349556/lebbeus-woods-1940-2012 (son erişim: 15.05.2025)
53. URL-10. Bryan Cantley. Erişim adresi: https://www.bryancantley.com/shop (son erişim: 16.05.2025)
54. URL-11. Drawing Matter. Erişim adresi: https://drawingmatter.org/constants-new-babylon/ (son erişim: 23.04.2025)
55. URL-12. Rethinking The Future. Erişim adresi: https://www.re-thinkingthefuture.com/rtf-architectural-reviews/a10458-book-in-focus-the-dilution-of-architecture-by-yona-friedman/ (son erişim: 23.04.2025)
56. URL-13. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/797 (son erişim: 24.04.2025)
57. URL-14. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/814 (son erişim: 24.04.2025)
58. URL-15. Drawing Matter. Erişim adresi: https://drawingmatter.org/walter-pichler-20-sketches-from-the-archives-1961-63/ (son erişim: 26.04.2025)
59. URL-16. Lebbeus Woods Wordpress. Erişim adresi: https://lebbeuswoods.wordpress.com/2011/11/18/anti-journey-to-architecture-dialogue-of-work/ (son erişim: 26.04.2025)
60. URL-17. Lebbeus Woods Wordpress. Erişim adresi: https://lebbeuswoods.wordpress.com/2009/09/15/underground-berlin-the-film-treatment/ (son erişim: 18.05.2025)
61. URL-18. Lebbeus Woods Wordpress. Erişim adresi: https://lebbeuswoods.wordpress.com/2009/06/28/fluid-space/ (son erişim: 18.05.2025)
62. URL-19. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/869 (son erişim: 19.05.2025)
63. URL-20. Architizer. Erişim adresi: https://architizer.com/blog/inspiration/stories/superstudio-gridded-architecture/ (son erişim: 19.05.2025)
64. URL-21. Metalocus. Erişim adresi: https://www.metalocus.es/en/news/peter-cook-retrospective-museum-architectural-drawing (son erişim: 20.05.2025)
65. URL-22. Zaha Hadid Architects. Erişim adresi: https://www.zaha-hadid.com/architecture/the-peak-leisure-club/ (son erişim: 20.05.2025)
66. URL-23. Lebbeus Woods Wordpress. Erişim adresi: https://lebbeuswoods.wordpress.com/2010/09/13/building-landscapes/ (son erişim: 21.05.2025)
67. URL-24. Daidalos. Erişim adresi: https://www.daidalos.org/en/articles/unbuilt/ (son erişim: 22.05.2025)
68. URL-25. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/919 (son erişim: 28.05.2025)
69. URL-26. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/918 (son erişim: 28.05.2025)
70. URL-27. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/696 (son erişim: 30.05.2025)
71. URL-28. MoMA. Erişim adresi: https://www.moma.org/collection/works/837 (son erişim: 30.05.2025)
72. Zaha Hadid Architects, The Peak Leisure Club. Erişim adresi http://www.zahahadid.com/architecture/the-peak-leisure-club/ (son erişim: 21.06.2025)
73. Woods, L. (1993). War and Architecture. Princeton Architectural Press.
74. Woods, L. (2009). Type Casting. Erişim adresi: https://lebbeuswoods.wordpress.com/2009/01/16/type-casting/ (son erişim: 04.05.2025)
75. Young, M. (2021). Reality Modeled After Images: Architecture and Aesthetics after the Digital Image (1. baskı). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003149682