Yapay Zekâ Aracılığıyla Dune Filminin İç Mekân Temsilleri

Öz

Bu çalışma, göstergebilim ve üretken yapay zekâ alanlarının kesişiminde yer almaktadır. Sinematik mekânları yeniden kurgulanmak için Roland Barthes’ın göstergebilim kuramı çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmanın odağı, David Lynch’in 1984 tarihli Dune filmi ile Denis Villeneuve’ün 2021 uyarlaması arasındaki iç mekân temsillerinin karşılaştırılmasıdır. Çalışmanın amacı, göstergebilimsel çözümlemelerle zenginleştirilen metin tabanlı istemlerin, yapay zekâ tarafından üretilen görsellerin estetik değerini, anlam derinliğini ve bağlamsal tutarlılığını artırıp artırmadığını ortaya koymaktır. Yöntem olarak, seçilen iç mekân sahneleri nesnel ve simgesel düzeyde analiz edilmiş, elde edilen çok katmanlı anlamlar YZ istemlerine dönüştürülerek Adobe Firefly ve DeepAI kullanımıyla görselleştirilmiştir. Üretilen görseller, 2021 uyarlamasındaki karşılıklarıyla mekânsal düzen, renk, atmosfer ve simgesel nitelikler açısından karşılaştırılmıştır. Bulgular, göstergebilimsel analizle desteklenen istemlerin, yalnızca betimlemeye dayalı istemlere kıyasla daha tutarlı, anlamlı ve atmosferik olarak zengin görseller oluşturduğunu göstermektedir. Yapay zekâ, sahneleri birebir kopyalamak yerine, istenen atmosfer ve duyguyu temsil eden kompozisyonlar üretmiştir. Çalışma, insan ve yapay zekâ iş birliğinin yaratıcı potansiyeline dikkat çekerek, ortaya çıkan görsellerin hibrit bir üretim olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay zekâ
• iç mekân
• göstergebilim
• kavram
• Dune

Representations of Interior Spaces in the Film Dune Through Artificial Intelligence

Öz

This study lies at the intersection of semiotics and generative artificial intelligence. Cinematic spaces have been reimagined within the framework of Roland Barthes' semiotic theory. The focus of the research is a comparison of interior space representations between David Lynch's 1984 film Dune and Denis Villeneuve's 2021 adaptation. The aim of the study is to reveal whether text-based prompts enriched with semiotic analyses enhance the aesthetic value, depth of meaning, and contextual consistency of images generated by artificial intelligence. The method involved analysing selected interior scenes at an objective and symbolic level, converting the resulting multi-layered meanings into AI prompts, and visualising them using Adobe Firefly and DeepAI. The generated images were compared with their counterparts in the 2021 adaptation in terms of spatial arrangement, colour, atmosphere, and symbolic qualities. The findings show that prompts supported by semiotic analysis produce more consistent, meaningful, and atmospherically rich visuals compared to prompts based solely on description. Rather than copying scenes verbatim, artificial intelligence produced compositions representing the desired atmosphere and emotion. The study highlights the creative potential of human-AI collaboration, emphasising that the resulting images represent a hybrid production.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• interior space
• semiotics
• concept
• Dune

Kaynakça

1. Altınmakas, U. (2025). Üretken yapay zekâ tarafından üretilen fikri ürünlerde yapay zekânın eser sahipliği ve telif hakkı. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1), 457–480. https://doi.org/10.54699/andhd.1574273
2. Aslan, F. (2024). Öznemekânların Arakesitiyle Yaratıcı Süreçlerinde Yapay Zekâ (Tez No: 853379) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
3. Aslan, T., & Aydın, K. (2023). Metinden Görüntü Üretme Potansiyeli Olan Yapay Zekâ Sistemleri: Sanat ve Tasarım Performanslarının İncelenmesi. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 42(2), 1049–1198. https://doi.org/10.7822/omuefd.1293657
4. Ayaz, O. (2024). Yapay Zekâ Destekli Midjourney Görüntü Oluşturma Modelinin İç Mimari Tasarım Sürecinde Değerlendirilmesi Üzerine Bir Bakış (Tez No: 888253) [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
5. Aydıngüler, M. H. (2023). Göstergebilimsel Açıdan Film Çözümlemesi: Eşkıya Filmi Örneği. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 8(16), 13-24. https://izlik.org/JA27KB33UY
6. Barthes, R. (1979). Göstergebilim ilkeleri (B. Vardar & M. Rifat, çev.). Kültür Bakanlığı.
7. Bircan, U. (2015). Roland Barthes ve Göstergebilim. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi (SBARD), (26), 17–41.
8. Civelek Oruç, C. O., & Türkay, O. (2018). Türkiye Tanıtım Afişlerinin Göstergebilimsel Bir Analizi: Home of Turkey Afişleri Örneği. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 8(2), 312-328. https://izlik.org/JA86AU76HS

9. Demir, Ö. (2020). Bilimkurgu Türünde Yapısal Kavramlar ve Değişim: Arrival Filmi Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 136–154. https://doi.org/10.31592/aeusbed.615637
10. Demirci, C., & Sarıman Özen, E. (2024). Öğrenci Projeleri Aracılığıyla İç Mimarlık Proje Sürecinde Semiyotik Yönelimin Okunması. 8gen-ART, 4(1), 11–26. https://doi.org/10.53463/8genart.202400276
11. Ergüven, A. (2025). İyi Tasarım Nedir? (4. bs.). Humanist Ajans A.Ş.
12. Gülaçtı, İ. E. (2023). Yapay Zekâ Modelleriyle Üretilen Görsellerdeki Yaratıcılık Olgusuna Çok Boyutlu Bir Yaklaşım. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 9(60), 2189–2213. https://doi.org/10.29228/JOSHAS.67510
13. Günyol, S., & Ergin, G. (2025). Sınıf Kimliğinin Film Mekânları Üzerinden Göstergebilimsel Analizi: Parazit Filmi Örneği. Bodrum Journal of Art and Design, 4(2), 194–209. https://doi.org/10.58850/bodrum.1621603
14. Herbert, F. (1965). Dune. Chilton Books.
15. Kahraman, M. U., Şekerci, Y., & Kılıç, E. C. (2025). Comparison of AI generated conceptual interior designs using standardized prompts in various AI models. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(4), 1365–1386. https://doi.org/10.7456/tojdac.1736051
16. Kavut, İ. E., & Olgaç, E. (2023). Kurgusal Mekan Tasarımlarının Teknolojinin Etkisiyle Zaman İçerisindeki Değişiminin Dune Filmleri Üzerinden İncelenmesi. Journal of Interior Design and Academy, 3(1), 1-25. https://doi.org/10.53463/inda.20230166
17. Kireçci, A. N. (2023). Peirce ve Barthes’ın Göstergebilim Modellerinin Reklam Araştırmalarında Kullanımı. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1725–1747. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1343211
18. Kodak, D. (2023). Dijital Çağa Retrospektif Bir Bakış: Dune Evreni ve Fütürizm Tasavvurları. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 62, 97–112. https://doi.org/10.47998/ikad.1256150
19. Koyun, S. (2024). Erken Mimari Tasarım Sürecinde Görsel Üretken Yapay Zeka Uygulamalarında Girdi Çıktı İlişkisinin Değerlendirilmesi (Tez No: 911830) [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
20. Lynch, D. (Yönetmen). (1984). Dune [Film]. Dino De Laurentiis Corporation; Universal Pictures.
21. Saussure, F. de. (1985). Genel Dilbilim Dersleri (B. Vardar, çev.). Birey ve Toplum.
22. Sezer, A. (2025). Yapay Zekâ ve Ambalaj Tasarımı. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(1), 29–41. https://doi.org/10.7456/tojdac.1562124
23. Sivri, O. (2024). Yapay Zekâ Çerçevesinde Görsel Sanatların Geleceği. İnsanat Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 4(1), 322-344. https://izlik.org/JA47YT83MJ
24. Uçar Baycan, D., & Kaptan, B. B. (2024). Mekânda anlam aramak: Göstergebilimsel iç mekân analizi Odunpazarı Modern Müzesi (OMM) örneği. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), 643–663. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1506569
25. URL-1. A quick note on the blue eyes in Dune: Part Two. https://beforesandafters.com/2024/03/04/a-quick-note-on-the-blue-eyes-in-dune-part-two/ (son erişim: 05.09.2025).
26. URL-2. Adobe Firefly vs. Stable Diffusion. https://www.adobe.com/products/firefly/discover/firefly-vs-stable-diffusion.html (son erişim: 05.09.2025).
27. Villeneuve, D. (Yönetmen). (2021). Dune: Çöl Gezegeni [Film]. Legendary Pictures; Warner Bros. Pictures.
28. Yıldırım, B., & Kavut, İ. E. (2024). Zihinsel İmgenin Mekânsal İzdüşümünü Üretken Yapay Zekâ Aracılığıyla Temsil Etmek: Puslu Kıtalar Atlası Örneği. IDA: International Design and Art Journal, 6(2), 233–248.
29. Yıldırım, B., & Kavut, İ. E. (2025). İnteraktif Mekânlarda Uzam ve Anlam İlişkisine Göstergebilimsel Bir Bakış. Akdeniz Sanat, 19(35), 9-29. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1464780
30. Yıldız, G. (2021). Sinema Sanatında İkonik Simgelerin Göstergebilimsel Çözümleme Modeline Örnek ve Uygulama (Tez No: 662818) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
31. Yılmaz, E. (2024). Yapay Zekâ Destekli Tasarım Uygulaması ile Üretilen Kitap Kapaklarının Tasarım İlkeleri Bağlamında İncelenmesi (Tez No: 908346) [Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
32. Yoşumaz, İ. (2025). Generative Artificial Intelligence and Usage in Academia. Firat University Journal of Social Sciences, 35(1), 1-24. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1423208