An Analysis of the Disaster Awareness Education Program Implemented for Middle School Parents

Öz

This study aimed to develop a disaster awareness training program for middle school parents and examine the program’s effects. Within this scope, a 4-hour disaster awareness training program was designed and implemented for middle school parents. The research was conducted during the 2025-2026 academic year with the voluntary participation of 30 parents whose children were enrolled in a public middle school in Istanbul. The study employed a quantitative method using a singlegroup pretest-posttest quasi-experimental design. Data were collected by administering the “Disaster Awareness Perception Scale” to participants before and after the program. The pre-test and post-test data obtained from the scale were found to be normally distributed, and the data were analyzed using the dependent groups t-test to evaluate the results. According to the results obtained in the study, significant differences were found between the pre-test and post-test scores, and it was determined that the disaster awareness education program prepared and implemented had a significant effect on middle school parents. Significant differences were found in all sub-dimensions of the scale, namely “Disaster Education Awareness,” “Pre-Disaster Awareness,” “Misconceptions about Disasters,” and “Post-Disaster Awareness.” However, the highest increase in scores was observed in the “Post-Disaster Awareness” sub-dimension. Recommendations were made regarding the implementation of the study for parents at all grade levels, the examination of the extent of influence across grade levels, and the planning of parent education programs in a short-term, modular, and intensive format.

Anahtar Kelimeler

• disaster awareness
• parent education
• education program

Ortaokul Velilerine Yönelik Uygulanan Afet Bilinci Eğitim Programının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada, ortaokul velilerine yönelik afet bilinci eğitimi programı hazırlanması ve programın etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ortaokul velilerine yönelik 4 saatlik bir afet bilinci eğitimi tasarlanmış ve uygulanmıştır. Araştırma, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında, İstanbul’da bir resmi ortaokulda öğrencisi bulunan 30 velinin gönüllü katılımlarıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, nicel yöntemlerden tek grup ön test son test yarı deneysel desen ile çalışılmıştır. Katılımcılara uygulama öncesinde ve sonrasında “Afet Bilinci Algı Ölçeği” uygulanarak veriler toplanmıştır. Ölçekten elde edilen ön test ve son test verilerinin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiş ve veriler, bağımlı gruplar t testi ile analiz edilerek sonuçları değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, elde edilen ön test ve son test puanları arasında anlamlı farklılıklara ulaşıldığı, hazırlanan ve uygulanan afet bilinci eğitim programının ortaokul velileri üzerinde anlamlı etkilerinin görüldüğü tespit edilmiştir. Ölçek alt boyutlarını oluşturan “Afet Eğitimi Bilinci”, “Afet Öncesi Bilinç”, “Yanlış Afet Bilinci” ve “Afet Sonrası Bilinç” alt boyutlarının tümünde anlamlı farklılıklar bulunduğu, bununla birlikte en çok puan artışının “Afet Sonrası Bilinç” alt boyutunda gerçekleştiği saptanmıştır. Araştırmanın, tüm kademe velileri için uygulanması, kademeler arasındaki etki boyutlarının incelenmesi, veli eğitim programlarının kısa süreli, modüler ve yoğunlaştırılmış şekilde planlanması gibi konularda önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Afet bilinci
• veli eğitimi
• eğitim programı

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD]. (2014). Türkiye afet farkındalığı ve afetlere hazırlık araştırması. AFAD. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3923/xfiles/turkiye-afet-farkindaligi-ve-afetlere-hazirlik-arastirmasi_-2014-edited.pdf
2. Alkhalaf, A. ve Tanrıseven, İ. (2025). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeyine ilişkin bir inceleme. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 289-305.
3. Bilen, M. (2023). Sosyal bilgilerde meteorolojik afetlerin öğretiminde çoklu ortam materyalleri kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına ve afet bilinci düzeylerine etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (12. baskı). Pegem Akademi.
5. Cohen, J., Manion, L. ve Morrison, K. (2007). Research methods in education. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203029053
6. Dikmenli, Y., Yakar, H. ve Konca, A. S. (2018). Development of disaster awareness scale: A validity and reliability study. Review of International Geographical Education Online, 8(2), 206-220.
7. Ellis, P. D. (2010). The essential guide to effect sizes: Statistical power, meta-analysis, and the interpretation of research results. Cambridge University Press.
8. European Environment Agency [EEA]. (2024). European climate risk assessment (EUCRA) 2024 (EEA Report No. 1/2024). Publications Office of the European Union.

9. Fraenkel, J. R. ve Wallen, N. E. (2006). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
10. Gökkaya, E. ve Güden, R. A. (2025). Dünyadaki sel felaketleri ve alınabilecek önlemler ülkelerin sel yönetim mekanizmaları [Bildiri]. 7th International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management.
11. İnal, E., Kocagöz, S. ve Turan, M. (2012). Temel afet bilinç ve hazırlık düzeyinin saptanmasına yönelik bir araştırma. Türkiye Acil Tıp Dergisi, 12(1), 15-19.
12. Kadıoğlu, M. (2008). Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri. Japonya Uluslararası İş Birliği Ajansı (JICA) Türkiye Ofisi.
13. Kamil, P., Utaya, S., Sumarmi ve Utomo, D. (2020). Improving disaster knowledge within high school students through geographic literacy. International Journal of Disaster Risk Reduction, 43, Madde 101411. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101411
14. Kara, İ. ve Özdemir, N. (2020). Türk ortaokul öğrencilerinin tehlike algısı ve afet bilgileri. Karadeniz Bölgesi Eğitim Dergisi, 6(1), 62–78. https://doi.org/10.31578/jebs.v6i1.220
15. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademi.
16. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Talim ve Terbiye Kurulu haftalık ders çizelgeleri. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/14104730_202343_Temel_Egitim_Ylkokul_Ortaokul.pdf
17. Meydan, A. (2013). Sosyal bilgilerde coğrafyanın yeri ve önemi. Pegem Akademi.
18. Mujis, D. (2004). Doing quantitative research in education with SPSS. Sage Publications.
19. Norris, F. H. (2002). Psychological consequences of disaster. Current Directions in Psychological Science, 11(4), 136-139.
20. Ocal, A. ve Topkaya, Y. (2011). Earthquake preparedness in schools in seismic hazard regions in the South-East of Turkey. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 20(3), 334–348. https://doi.org/10.1108/09653561111141754
21. Razali, N. M. ve Wah, Y. B. (2010). Power comparisons of some selected normality tests. Proceedings of the Regional Conference on Statistical Sciences, 126-138.
22. Sever, R. ve Değirmenci, Y. (2019). Temel kavramlar. (R. Sever, Ed.), Afetler ve Afet Yönetimi. (s. 2-11). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786050370300.01
23. Smith, K. ve Petley, D. (2009). Environmental hazards: Assessing risk and reducing disaster. Routledge.
24. Şahan, C. ve Dinç, A. (2021). Simülasyon öğretim yönteminin ortaokul öğrencilerinin afetlere karşı hazırlık durumlarına etkisi. Resilience, 5(1), 21-36.
25. Şekerci, Y. G., Ayvazoğlu, G. ve Çekiç, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin temel afet bilinci ve farkındalık düzeylerinin saptanması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 74-81. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1136227
26. Şengün, H. ve Küçükşen, M. (2019). Afet yönetimi eğitimi niçin gerekli? Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(46), 193-211.
27. Tekdemir, A. İ., Dönmez, A. ve Demirbilek, Ö. (2025). Oyun merkezli afet bilinci geliştirme: Okul öncesi öğrencilerine yönelik tasarım temelli bir çalışma. Ases III. Uluslararası Afet Kongresi Kongre Kitabı, 297-303.
28. Tekin, Ö. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeyi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ahî Evran Üniversitesi.
29. Tercan, B. (2022). Afete dirençlilikte bireylerin afetlere hazırlığının incelenmesi: Erzincan ili örneği. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 261-269.
30. Tierney, K. (2014). The social roots of risk: Producing disasters, promoting resilience. Stanford University Press.
31. Tsai, M. H., Chang, Y. L., Shiau, J. S. ve Wang, S. M. (2020). Exploring the effects of a serious game-based learning package for disaster prevention education: The case of battle of flooding protection. International Journal of Disaster Risk Reduction, 43, Madde 101393. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101393
32. UNDRR. (2021). The disaster risk reduction (DRR) glossary. https://www.undrr.org/drr-glossary/terminology
33. Zhang, D., Zhu, X., Zhou, Z., Xu, X., Ji, X. ve Gong, A. (2021). Research on disaster literacy and affecting factors of college students in central China. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 15(2), 216-222. https://doi.org/10.1017/dmp.2020.33