Fen Lisesi Öğrencilerinin Kimya Kavramlarını Günlük Hayatla İlişkilendirmelerine Yönelik Gelişimsel Bir Çalışma

Öz

Günümüz eğitim sistemlerinde, sorgulama becerisine sahip, neden-sonuç ilişkileri kurabilen, araştırmacı kimliği gelişmiş ve edindiği bilgileri günlük yaşam bağlamında kullanabilen bireylerin yetiştirilmesi temel hedefler arasında yer almaktadır. Bu doğrultuda, 2024 yılında 9. sınıf Kimya dersi öğretim programında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli benimsenmiştir. Söz konusu programda, önceki öğretim programlarında olduğu gibi, öğrencilerin kavramları günlük yaşamla ilişkilendirme becerilerinin geliştirilmesine özel önem atfedilmiş; özellikle birinci temada öğrencilerden kimya biliminin günlük yaşama katkılarına yönelik çıkarımlar yapmaları beklenmiştir. Öğrenilen kavramların günlük yaşam bağlamında anlamlandırılması, bilginin kalıcılığını artırmakta ve öğrenme sürecinin işlevselliğini desteklemektedir. Fen liseleri, nitelikli bilim insanları yetiştirmeyi ve akademik başarı düzeyi yüksek bireyleri eğitmeyi amaçlayan kurumlardır. Bu kurumlarda öğrenim gören öğrencilerin fen bilimlerine ait kavramları günlük yaşamla ilişkilendirebilmeleri, karşılaştıkları problemlere bilimsel bilgi temelinde çözüm üretebilmeleri açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, öğrencilerin söz konusu ilişkilendirme düzeylerinin belirlenmesi, olası öğrenme eksikliklerinin ortaya konulması ve gerekli eğitimsel düzenlemelerin yapılması açısından önemli görülmektedir. Bu çalışmada, Rize ilinde bulunan bir fen lisesinde öğrenim gören öğrencilerin kimya kavramlarını günlük yaşamla ilişkilendirme düzeyleri gelişimsel yöntemle incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini, 9, 10, 11 ve 12. sınıf düzeylerinde öğrenim gören toplam 480 fen lisesi öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, açık uçlu sorulardan oluşan Kimya Bilgilerini Günlük Hayatla İlişkilendirme Testi (GHİT) kullanılmıştır. Elde edilen veriler kategorilere ayrılarak SPSS paket programı aracılığıyla analiz edilmiş; ayrıca her bir kategoriye ilişkin frekans değerleri hesaplanarak tablolaştırılmış ve sınıf düzeylerine göre sunulmuştur. Çalışmanın bulguları, sınıf düzeyleri arasında günlük yaşamla ilişkilendirme becerileri açısından anlamlı bir farklılık bulunmadığını göstermiştir. Çalışma, elde edilen sonuçlara dayalı olarak geliştirilen önerilerle sonlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Günlük Hayatla İlişkilendirme
• Kimya
• Fen Lisesi Öğrencisi

A Developmental Study on Science High School Students’ Ability to Relate Chemistry Concepts to Everyday Life

Öz

Contemporary education systems aim to cultivate individuals who possess inquiry skills, can establish cause– effect relationships, and are able to apply their knowledge to everyday life. In line with this objective, the “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” was adopted in the 9th-grade Chemistry curriculum. Similar to previous curricula, this program emphasizes developing students’ ability to relate scientific concepts to daily life; particularly, students are expected to make inferences about the contributions of chemistry to everyday experiences. Such contextualization enhances knowledge retention and supports meaningful learning. Science high schools aim to educate academically successful individuals and train qualified scientists. In this context, students’ ability to relate scientific concepts to daily life is crucial for producing solutions to realworld problems based on scientific knowledge. Therefore, determining students’ levels of contextualization is important for identifying learning deficiencies and informing necessary educational improvements. This study examined the levels at which science high school students in Rize relate chemistry concepts to daily life using a developmental approach. The sample consisted of 480 students from the 9th, 10th, 11th, and 12th grades. Data were collected through the Chemistry Knowledge in Daily Life Association Test, which includes open-ended questions. The data were categorized and analyzed using SPSS, and frequency values were calculated and presented according to grade levels. The findings indicated no significant differences between grade levels in terms of students’ ability to relate chemistry concepts to daily life. The study concludes with recommendations developed based on the findings.

Anahtar Kelimeler

• Relating to Everyday Life
• Chemistry
• Science High School Student

Kaynakça

1. Abraham, M. R., Williamson, V. M. & Westbrook, S. L. (1994). A cross-age study of the understanding five concepts. Journal of Research in Science Teaching, 31(2), 147-165.
2. Anagün, Ş. S., Ağır, O., & Kaynaş, E. (2010). İlköğretim öğrencilerinin fen ve teknoloji dersinde öğrendiklerini günlük yaşamlarında kullanım düzeyleri. 9. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu, Elâzığ, Türkiye.
3. Ay, S. (2008). Lise seviyesinde öğrencilerin günlük yaşam olaylarını açıklama düzeyi ve buna kimya bilgilerinin etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Marmara Üniversitesi.
4. Ayas, A., & Özmen, H. (1998). Asit-baz kavramlarını güncel olaylarla bütünleştirilme seviyesi: Bir örnek olay çalışması. III. Ulusal Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu, Trabzon, Türkiye.
5. Ayas, A., & Özmen, H. (2002). Lise kimya öğrencilerinin maddenin tanecikli yapısı kavramını anlama seviyeleri. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 19(2), 45-60.
6. Aydın Gürler, S. (2022). Ortaokul öğrencilerinin “Saf madde ve karışımlar” konusu ile ilgili bilgilerini günlük yaşam ile ilişkilendirme düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 822–862. https://doi.org/10.29299/kefad.918847
7. Ayvacı, H. Ş., & Bakırcı, H. (2018). Farklı öğrenim kademelerindeki öğrencilerin ses konusundaki kavramsal gelişimlerinin incelenmesi. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 7(1), 1–17.
8. Balkan-Kıyıcı, F. (2008). Fen bilgisi öğretmen adaylarının günlük yaşamları ile bilimsel bilgileri ilişkilendirebilme düzeyleri ve bunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi.

9. Bilir, V., Karaçam, S., & Danışman, Ş. (2021). Lise öğrencilerinin kimya dersine yönelik tutumları ve kimya bilgilerini günlük yaşam ile ilişkilendirme dereceleri üzerine “Bilimden doğaya, doğadan bilime: problemlere çözümler” projesinin etkisi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 520–533. https://doi.org/10.21666/muefd.837140
10. Büyükekşi, C., & Yavuz, S. (2021). Fen bilgisi ve sınıf öğretmenliği öğrencilerinin ısı ve sıcaklık konularındaki kimya bilgilerini günlük hayattaki olaylarla ilişkilendirebilme düzeyleri. Türkiye Kimya Derneği Dergisi Kısım C: Kimya Eğitimi, 8(2), 285–302. https://doi.org/10.37995/jotcsc.987852
11. Cajas, F. (1999). Public understanding of science: Using technology to enhance school science in everyday life. International Journal of Science Education, 21(7), 765–773.
12. Campbell, B., & Lubben, F. (2000). Learning science through contexts: Helping pupils make sense of everyday situations. International Journal of Science Education, 22(3), 239–252.
13. Coştu, B., Ünal, S., & Ayas, A. (2007). Günlük yaşamdaki olayların fen bilimleri öğretiminde kullanılması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 197–207.
14. Çepni, S. (2011). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Celepler Matbaacılık.
15. Demircioğlu, G., Ayas, A., & Demircioğlu, H. (2005). Conceptual change achieved through a new teaching program on acids and bases. Chemistry Education Research and Practice, 6(1), 36–51.
16. Demircioğlu, G., Özmen, H., & Ayas, A. (2001). Kimya öğretmen adaylarının asitler ve bazlarla ilgili yanlış anlamalarının belirlenmesi. Yeni Binyılın Başında Türkiye’de Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu, Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
17. Doğan, S., Kırvak, E., & Baran, Ş. (2004). Lise öğrencilerinin biyoloji derslerinde edindikleri bilgileri günlük hayatla ilişkilendirebilme düzeyleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 57–63.
18. Emanetoğlu, K., & Kıyıcı, F. B. (2024). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin rüzgâr oluşumunu açıklayabilme ve günlük hayattaki olaylarla ilişkilendirebilme düzeyleri. 13. Uluslararası Bilimsel Çalışmalar Kongresi, Tam Metin Kitabı, 2.
19. Fortus, D., Krajcik, J., Dershimer, R. C., Marx, R. W., & Mamlok-Naaman, R. (2005). Design- based science and real-world problem-solving. International Journal of Science Education, 27(7), 855–879.
20. Haidar, A. H., & Abraham, M. R. (1991). Comparison of applied and theoretical knowledge of concepts based on the particulate nature of matter. Journal of Research in Science Teaching, 28(10), 919–938.
21. Heng, C. K., & Karpudewan, M. (2015). The interaction effects of gender and grade level on secondary school students’ attitude towards learning chemistry. Eurasia Journal of Mathematics, Science & Technology Education, 11(4), 889-898.
22. Karagölge, Z., & Ceyhun, İ. (2002). Öğrencilerin bazı kimyasal kavramları günlük hayatta kullanabilme becerilerinin tespiti. Kastamonu Eğitim Dergisi, 10(2), 287–290.
23. Karataş, Ö., Köse, S., & Coştu, B. (2003). Öğrenci yanılgılarını ve anlama düzeylerini belirlemede kullanılan iki aşamalı testler. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(13), 54-69.
24. Koray, Ö., Akyaz, N., & Köksal, M. S. (2007). Lise Öğrencilerinin “Çözünürlük” Konusunda Günlük Yaşamla İlgili Olaylarda Gözlenen Kavram Yanılgıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 241–250. https://izlik.org/JA35ZH82BR
25. Kösece, N. (2020). Ortaöğretim öğrencilerinin günlük yaşam kimyasına ilişkin tutumları ile bilimsel süreç becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
26. Kurt, S. (2010). Kimyasal reaksiyonların hızı ünitesine yönelik materyal geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Karadeniz Teknik Üniversitesi.
27. Maşeroğlu, P. (2016). Tahmin gözlem açıklamaya dayalı etkinliklerin 8. Sınıf öğrencilerinin kimya kavramlarını günlük hayatla ilişkilendirmelerine etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
28. Mayoh, K., & Knutton, S. (1997). Using out of school experiece in science lesson: Reality or rhetoric? International Journal of ScienceEducation, 19(7), 849-867.
29. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaöğretim kimya dersi öğretim programı. MEB Yayınları.
30. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Sage.
31. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2023). Nitel veri analizi. (G. Öztürk, Çev.). S. Akbab Altun ve A. Ersoy (Çev. Ed.). Pegem Akademi.
32. Özmen, H. (2003). Kimya öğretmen adaylarının asit ve baz kavramlarıyla ilgili bilgilerini günlük olaylarla ilişkilendirebilme düzeyleri. Kastamonu Eğitim Dergisi. 11(2), 317-324.
33. Ormancı, Ü., Çepni, S., & Ülger, B. B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin hücre konusunu anlama ve günlük yaşamla ilişkilendirme durumlarının belirlenmesi. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 3(2), 125–143. https://izlik.org/JA94UM72MM
34. Orgill, M. & Bodner, G. (2004). What research tells us about using analogies to teach chemistry. Chemistry Education Research and Practice in Europe, 5(1), 15-32.
35. Pekdağ, B., Azizoğlu, N., Topal, F., Ağalar, A., & Oran, E. (2013). Kimya bilgilerini günlük yaşamla ilişkilendirme düzeyine akademik başarının etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(4), 1275–1286.
36. Pınarbaşı, T., Doymuş, K., Canpolat, N., & Bayrakçeken, S. (1998). Üniversite kimya bölümü öğrencilerinin bilgilerini günlük hayatla ilişkilendirebilme düzeyleri. III. Ulusal Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
37. Subaşı Çolak, M. (2025). 8. sınıf öğrencilerinin basınç ünitesi kavramlarını günlük hayatla ilişkilendirme düzeylerinin artırılması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi.
38. Şenocak, E., Dilber, R., Sözbilir, M., & Taşkesenligil Y. (2003). İlköğretim öğrencilerinin ısı ve sıcaklık konularını kavrama düzeyleri üzerine bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 199-210.
39. Taşdemir, A., & Demirbaş, M. (2010). İlköğretim öğrencilerinin fen ve teknoloji dersinde gördükleri konulardaki kavramları günlük yaşamla ilişkilendirebilme düzeyleri. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. 7(1), 124-148.
40. Whitelegg, E., & Parry, M. (1999). Real life contexts for learning physics: Meanings, issues and practice. Physics Education, 34(2), 68-72.
41. Yadigaroğlu, M., Demircioğlu, G., & Demircioğlu, H. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının kimya bilgilerini günlük hayatla ilişkilendirebilme düzeyleri. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 795-812. https://doi.org/10.12984/egeefd.310426
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık
43. Yıldırım, N., & Birinci Konur, K. (2014). Fen bilgisi öğretmen adaylarının kimya kavramlarını günlük hayatla ilişkilendirebilmelerine yönelik gelişimsel bir araştırma. International Journal of Social Science, 30, 305-323.
44. Yıldırım, N., Küçük, M., Birinci Konur, K., Kurt, S., Balaydın, H.T. & Maşeroğlu, P. (2021). Kimyanın eğlenceli dünyasının lise öğrencilerinin kimya kavramlarını günlük hayatla ilişkilendirmelerine ve alan tercihlerine etkisinin incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 5(1), 39-58. https://doi.org/10.35346/aod.886939