Lise Öğrencilerinde Sosyal Medya Bağımlılığı ve Yalnızlık Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Günümüz gençlerinin sosyal medya kullanım alışkanlıklarının psikososyal gelişimleri ve duygusal durumları üzerindeki etkileri, güncel ve önemli bir araştırma alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, lise öğrencilerinin sosyal medya kullanım biçimleri ile yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Trabzon ilindeki devlet liselerinde öğrenim gören ve aktif olarak sosyal medya kullanan 402 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcılar ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, UCLA Yalnızlık Ölçeği Kısa Formu ve Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler, korelasyon analizleri ve basit doğrusal regresyon analizi aracılığıyla SPSS 27 programında analiz edilmiştir. Bulgular, sosyal medya bağımlılığı ile yalnızlık düzeyi arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Ayrıca, sosyal medya kullanım düzeyindeki artışın yalnızlık algısını anlamlı biçimde yordadığı belirlenmiştir. Sosyal medya bağımlılığının yalnızlığın toplam varyansının %13.1’ini açıkladığı saptanmıştır. Sonuçlar, gençlerin sosyal medyayı yalnızlıktan kaçış aracı olarak kullanmak yerine daha sağlıklı sosyal etkileşim yollarına yönlendirilmelerinin önemine işaret etmektedir. Bu bağlamda, gençlerin yüz yüze iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik müdahâle ve destek programlarının uygulanması önerilmektedir. Bu çalışma, sosyal medya kullanımı ile yalnızlık arasındaki ilişkiye yönelik literatüre ampirik katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya Bağımlılığı
• Yalnızlık
• Lise Öğrencileri
• Nicel Araştırma.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A – Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı (2024–2025 dönemi başvurusu, Proje No: 1919B012410117) kapsamında desteklenmeye hak kazanarak yürütülmüştür.

Proje Numarası

Proje No: 1919B012410117

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında sağladıkları katkılar ve desteklerinden dolayı TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) ve 2209-A – Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı’na teşekkür ederiz.

An Investigation of the Relationship Between Social Media Addiction and Loneliness Among High School Students

Öz

The impact of contemporary adolescents’ social media use habits on their psychosocial development and emotional well-being has emerged as a significant area of research. The aim of this study is to examine the relationship between high school students’ patterns of social media use and their levels of loneliness. A quantitative research approach was employed, using a correlational survey design. The study group consisted of 402 students who were enrolled in public high schools in Trabzon during the 2024–2025 academic year and who actively used social media. Participants were selected using criterion sampling. Data were collected using a personal information form, the UCLA Loneliness Scale–Short Form, and the Social Media Addiction Scale. The obtained data were analyzed using descriptive statistics, correlation analyses, and simple linear regression analysis in SPSS 27. The findings indicate a positive and statistically significant relationship between social media addiction and loneliness. In addition, increased levels of social media use were found to significantly predict perceived loneliness. Social media addiction was found to account for 13.1% of the total variance in loneliness. The results suggest that, rather than using social media as a means of escaping loneliness, adolescents should be encouraged to engage in healthier forms of social interaction. In this context, it is recommended that intervention and support programs be implemented to enhance adolescents’ face-to-face communication skills. This study provides an empirical contribution to the literature on the relationship between social media use and loneliness.

Anahtar Kelimeler

• Social Media Addiction
• Loneliness
• High School Students
• Quantitative Research.

Proje Numarası

Proje No: 1919B012410117

Kaynakça

1. Afacan, O., & Özbek, N. (2019). Investigation of social media addiction of high school students. International Journal of Educational Methodology, 5(2), 235–245. https://doi.org/10.12973/ijem.5.2.235
2. Akat, A., Bozgüney, R., Can, B., Çalık, F., Güneş, F., Ozlu, M., & Üzgü, M. A. (2023). Üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık ve yalnızlık düzeylerinin incelenmesi. Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 75–82.
3. Akyol Güner, T., Demir, İ., & Erdem, S. (2022). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı ile akademik öz yeterlik ve yalnızlık arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 12(3), 508–518. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1139247
4. Akyürek, M. İ. (2020). Lise öğrencilerinin sosyal medya kullanımı ve sosyal medyaya ilişkin tutumları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 58–92.
5. Akbağ, M., & Amaghani, F. F. (2018). Gençlerde sosyal medyaya yönelik tutumlar ve yalnızlık: İlişkisel bir inceleme. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 6(15), 5–42.
6. Aybey, S., Dikmen, F., Dikmen, M. & Meydan, H. (2019). Sosyal medya ve gençlik değerleri: Zonguldak’ta liselerde öğrenim gören gençler üzerine bir inceleme. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 7, 125–143.
7. Balcı, Ş., & Sarıtaş, H. (2025). Sosyal medya yorgunluğu ile can sıkıntısı ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişki: Üniversite gençliği üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 569–597. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1631084
8. Başol, O., & Çömlekçi, M. F. (2019). Gençlerin sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173–188. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.525652

9. Bayraktar, D. M., Hopcan, E. P., & Hopcan, S. (2013). Öğretmen adaylarının sosyal ağları benimseme ve yalnızlık durumları. HAYEF Journal of Education, 10(2), 35–45.
10. Billotte-Verhoff C., Greene, K., & Magsamen-Conrad, K. (2014). Technology addiction’s contribution to mental wellbeing: The positive effect of online social capital. Computers in Human Behavior, 40, 23–30. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.07.014
11. Brennan, T. (1982). Loneliness at adolescence. In L. A. Peplau, & D. Perlman (Eds.), Loneliness: A sourcebook of current theory, research and therapy (pp. 269–290). Wiley-Interscience.
12. Bulut, S., & Erden, E. (2023). İlkokul ve ortaokul öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı ve yalnızlık. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 8(2), 127–138. https://doi.org/10.36657/ihcd.2023.111
13. Carr, C. T., & Hayes, R. A. (2015). Social media: Defining, developing, and divining. -Atlantic Journal of Communication, 23(1), 46–65. https://doi.org/10.1080/15456870.2015.972282
14. Chen, H. T., & Kim, Y. (2013). Problematic use of social network sites: The interactive relationship between gratifications sought and privacy concerns. Cyberpsychology, Behavior and Social Networking, 16(11), 806–812. https://doi.org/10.1089/cyber.2011.0608
15. Cohen Y.A., Hartog J., & Ralph Audy J. (1980). The anatomy of loneliness (2nd ed.). International Universities Press.
16. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage Publications.
17. Çakıcı, A. (2020). Lise öğrencilerinin yalnızlık düzeylerine etki eden değişkenlerin incelenmesi. Asya Studies, 4(11), 20–38. https://doi.org/10.31455/asya.626180
18. Çakır, Ö., & Oğuz, E. (2017). Lise öğrencilerinin yalnızlık düzeyleri ile akıllı telefon bağımlılığı arasındaki ilişki. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 418–429. https://doi.org/10.17860/mersinefd.290711
19. Çiftçi, H. (2018). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 417–434.
20. Deniz, L., & Gürültü, E. (2018). Lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıkları. Kastamonu Education Journal, 26(2), 355–367. https://doi.org/10.24106/kefdergi.389780
21. Deters, F. G., & Mehl, M. R. (2013). Does posting facebook status updates increase or decrease loneliness? An online social networking experiment. Social Psychological and Personality Science, 4(5), 579–586. https://doi.org/10.1177/1948550612469233
22. DiMatteo, M. R., & Hays, R. D. (1987). A short-form measure of loneliness. Journal of Personality Assessment, 51(1), 69–81. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa51016
23. Doğan, U., & Karakuş, Y. (2016). Lise öğrencilerinin sosyal ağ siteleri kullanımının yordayıcısı olarak çok boyutlu yalnızlık. Sakarya University Journal of Education, 6(1), 57–71. https://doi.org/10.19126/suje.40198
24. Doğrusever, C. (2021). Ergenlerin sosyal medya bağımlılık düzeylerinin bazı sosyo demografik değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 23–42. https://doi.org/10.18037/ausbd.902542
25. Durak Batıgün, A., & Hasta, D. (2010). İnternet bağımlılığı: Yalnızlık ve kişilerarası ilişki tarzları açısından bir değerlendirme. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11, 213–219.
26. Duy, B., & Yıldız, M.A. (2014). Adaptation of the short-form of the UCLA loneliness scale (ULS-8) to Turkish for the adolescents. Düşünen Adam: Journal of Psychiatry & Neurological Sciences, 27(3), 194-203. https://doi.org/10.5350/dajpn2014270302
27. Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W. W. Norton & Company.
28. Erözkan, A. (2009). Ergenlerde yalnızlığın yordayıcıları. İlköğretim Online, 8(3), 809–819.
29. Geçtan, E. (1999). Psikodinamik psikiyatri ve normaldışı davranışlar (14th ed.). Remzi Kitabevi.
30. Genel, M. G. (2021). Öğrencilerin sosyal medya tutumları ve yalnızlık algıları: Lise ve ön lisans öğrencileri üzerine bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(4), 2148–2159. https://doi.org/10.33206/mjss.891531
31. Göksu, H., & Gültekin, M. (2023). Ergenlerin sosyal medya bağımlılığının akademik başarılarıyla ilişkisi ve çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(239), 1897–1912. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1193416
32. Hazar, M. (2011). Sosyal medya bağımlılığı-bir alan çalışması. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 32, 151–175.
33. İnce, M., & Yılmaz, M. (2020). Ergenlik çağındaki çocukların sosyal medya kullanım alışkanlıklarının yalnızlaşmaya etkisi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(2), 1111–1144. https://doi.org/10.19145/e-gifder.725462
34. Kale, H. (2019). Lise öğrencilerinde sosyal medya kullanım amacı ile yalnızlık, zaman yönetimi, iletişim becerisi ve psikolojik iyi olma arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Trabzon Üniversitesi.
35. Kapıkıran, Ş., & Yağcı, U. (2012). Ergenlerin yalnızlık ve yaşam doyumu: Çalgı çalma ve müzik topluluğuna katılmanın aracı ve farklılaştırıcı rolü. İlköğretim Online, 11(3), 738–747.
36. Kaya, O., Kaya, Ş., & Soydan, M. E. (2023). Üniversite öğrencileri örnekleminde; okul tükenmişliği ile yalnızlık algısı arasında sosyal medya bağımlılığının aracı rolü. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(8), 317–336.
37. Kılıç, H., & Sevim, S. A. (2005). Loneliness and cognitive distortions among adolescents. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 38(2), 69–88. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000114
38. Morahan Martin, J., & Schumacher, P. (2003). Loneliness and social uses of the Internet. Computers in Human Behavior, 19(6), 659–671. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(03)00040-2
39. Mutlu, M. (2018). Üniversite öğrencilerinde internet bağımlılığını yordayan psikososyal değişkenler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Nişantaşı Üniversitesi.
40. O'Keeffe, G. S., Clarke-Pearson, K., & Council on Communications and Media. (2011). The impact of social media on children, adolescents, and families. Pediatrics, 127(4), 800–804. https://doi.org/10.1542/peds.2011-0054
41. Özkaya, G. (2017). Üniversite öğrencilerinin yalnızlık düzeyleri ile umutsuzluk ve yaşam doyumu arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Haliç Üniversitesi.
42. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE publications.
43. Rönkä, A. R., Rautio, A., Koiranen, M., Sunnari, V., & Taanila, A. (2014). Experience of loneliness among adolescent girls and boys: Northern Finland Birth Cohort 1986 study. Journal of Youth Studies, 17(2), 183–203. https://doi.org/10.1080/13676261.2013.805876
44. Saeri, A. K., Tobin, S. J., Vanman, E. J., & Verreynne, M. (2015). Threats to belonging on Facebook: Lurking and ostracism. Social Influence, 10(1), 31–42. https://doi.org/10.1080/15534510.2014.893924
45. Serin, N. B., & Yılmaz, Ö. Y. (2022, Temmuz 20-23). Ergenlerin sosyal medyaya yönelik tutumları ve sosyal medyanın kullanımına ilişkin görüşlerinin incelenmesi [Sözlü Bildiri]. VIII. International Congress on Education and Social Sciences. Türkiye, Hatay.
46. Şen, Ş.,& Yıldırım İ. (2022). Eğitimde araştırma yöntemleri (3rd ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
47. Taş, İ. (2017). Ergenler için sosyal medya bağımlılığı ölçeği kısa formunun (SMBÖ-KF) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 4(1), 27–40.
48. Toruk, İ. (2008). Üniversite gençliğinin medya kullanma alışkanlıkları üzerine bir analiz. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 475–488.
49. Uslu, M. (2021). Türkiye’de sosyal medya bağımlılığı ve kullanımı araştırması. Turkish Academic Research Review, 6(2), 370–396. https://doi.org/10.30622/tarr.933479
50. Van den Eijnden, R. J. J. M., Lemmens, J. S., & Valkenburg, P. M. (2016). The social media disorder scale. Computers in Human Behavior, 61, 478–487. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.03.038
51. Verduyn, P., Ybarra, O., Résibois, M., Jonides, J., & Kross, E. (2017). Do social network sites enhance or undermine subjective well-being? A critical review. Social Issues and Policy Review, 11(1), 274–302. https://doi.org/10.1111/sipr.12033
52. Weiss, R. S. (1975). Loneliness: The experience of emotional and social isolation (4th ed.). American Sociological Association. https://doi.org/10.2307/2062224
53. Yabancı, C. (2019). Lise öğrencilerinin sosyal medyaya ilişkin tutumları ile narsisizm ve yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Uludağ Üniversitesi.
54. Yelpaze, İ. (2021). Ergenlerin problemli sosyal medya kullanımlarında yalnızlık düzeyleri ve duyguları yönetme becerilerinin çoklu rolü. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 38, 144–173. https://doi.org/10.14520/adyusbd.787149
55. Young, J. E. (1982). Loneliness, depression and cognitive therapy: Theory and application. In L. A. Peplau & D. Perlman (Eds.), Loneliness: A sourcebook of current theory, research and therapy (pp. 379–405). Wiley-Interscience.
56. Zeybek, E. (2021). Sosyal medya kullanımının yalnızlık algısına olan etkisinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Gelişim Üniversitesi.