Araştırma Makalesi

Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama

Cilt: 6 Sayı: 1 30 Haziran 2022
Resilience Kapak
Resilience
PDF İndir

Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama

Öz

Son yıllarda iklim değişikliği ile beraber çevresel ve fiziksel kırılganlıkların artmasıyla afetler daha sık görülmeye başlamıştır. Afetlerin olası etkilerini azaltmak; ancak başarılı bir afet risk yönetimi ve toplumun afetlere karşı direncinin artırılması ile mümkün olabilecektir. Ülkemizde de sel ve taşkınlar en yaygın görülen meteorolojik karakterli doğal afetlerin başında gelmekte olup, her yıl ciddi ölçüde insan kaybının yanı sıra, çevreye, altyapıya ve tarım alanlarına zarar vermektedir. Sel ve taşkın olaylarında temel nedenlerin başında kuvvetli ve uzun süreli yağışlar gelmekle beraber, jeolojik, jeomorfolojik, faktörler ve toprak yapısı yağış sonrası meydana gelen akışın hız ve büyüklüğünü etkilemektedir. Çarpık şehirleşme, altyapı eksikliği ve özellikle dere yataklarındaki yapılaşmalar ise taşkının sel afetine dönüşmesine zemin hazırlamaktadır. Ani taşkınlar, diğer taşkın tiplerinden farklı olarak kısa sürede oluşum gösterirler. Bu taşkınlar, genelde kısa süre içinde şiddetli yağış bırakan meteorolojik hava olayları, doyuma ulaşmış toprak nemi ve ani kar erimelerinin sonucunda meydana gelmektedir. Ani taşkınların oldukça hızlı gelişmesinden dolayı, gerek yerleşim yerleri ve gerekse orada yaşayan insanların bu tür bir afete karşı direnç kazanması ancak etkin erken uyarı sistemleri ile mümkün olabilecektir. Kurumların taşkın erken uyarı kapasitelerini artırmaya yönelik olarak Dünya Meteoroloji Teşkilatı’nın (WMO) öncülüğünde bölgesel ölçekte "Ani Taşkın Erken Uyarı Sistemlerinin (FFGS)" oluşturulmuştur. FFG Sisteminin amacı herhangi bir alt havzadaki ani taşkın olabilirliğini hesaplamak ve tahmincilere gerçek zamanlı ani taşkın uyarıları hazırlamada kılavuz görevi görmektir. FFGS, kar modeli, toprak nemi modeli, yüzey akış eşik modeli ve ani taşkın erken uyarı modeli olmak üzere 4 alt modelden oluşmaktadır. Bu çalışmada, FFG sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 tarihinde Doğu Karadeniz Bölgesinde, özellikle Rize ve Artvin’de, meydana gelen ani taşkın ve sel hadiseleri FFG Sistemi ile incelenerek, taşkın erken uyarı ürünleri değerlendirilmiş ve ani taşkın zararlarına karşı daha dirençli bir karakter kazanılması amacıyla FFG sisteminin bir araç olarak kullanılabileceği yönünde bir analiz yapılmıştır. Çalışmada ayrıca FFG sisteminin ulusal afet yönetimine entegre edilerek risk yönetimi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Avcı, V., ve Sunkar, M. (2015). Giresun'da sel ve taşkın oluşumuna neden olan aksu çayı ve batlama deresi havzalarının morfometrik analizleri. Coğrafya Dergisi, (30), 91-119.
  2. Carpenter, T. M., Sperfslage, J. A., Georgakakos, K. P., Sweeney, T., & Fread, D. L. (1999). National threshold runoff estimation utilizing GIS in support of operational flash flood warning systems. Journal of Hydrology, 224 (1-2).
  3. Ceylan, A., ve Kömüşçü, A. Ü. (2007). Meteorolojik karakterli doğal afetlerin uzun yıllar ve mevsimsel dağılımları. İklim Değişikliği ve Çevre, 1(1), 1-10.
  4. Filiz, M. & Avcı, H. (2013). Trabzon İlinde meydana gelen heyelanlar ve heyelanların bölgeye etkileri. SDÜ International Technologic Science, 5(3), 31-38.
  5. Georgakakos, K. P. (2006). Analytical results for operational flash flood guidance. Journal of Hydrology, 317 (1-2), 81-103.
  6. HRC (2019). Verification guidelines for the flash flood guidance system component products and derivative warnings. HRC Technical Rep. No. 102, Hydrologic Research Center, San Diego.
  7. Jonkman, S. N. (2005). Global perspectives on loss of human life caused by floods. Natural Hazards, 34 (2), 151-175.
  8. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, Bütünleşik Afet Yönetimin Temel İlkeleri; Kadıoğlu, M. ve Özdamar, E., (editörler), “Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri”; s. 1-34, JICA Türkiye Ofisi Yayınları No: 2, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

19 Aralık 2021

Kabul Tarihi

6 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 6 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.32569/resilience.1038633

IZ

https://izlik.org/JA88GH73AL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Kömüşcü, A. Ü., Aksoy, M., Turgu, E., & Ünal, E. (2022). Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama. Resilience, 6(1), 93-109. https://doi.org/10.32569/resilience.1038633
AMA
1.Kömüşcü AÜ, Aksoy M, Turgu E, Ünal E. Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama. Resilience. 2022;6(1):93-109. doi:10.32569/resilience.1038633
Chicago
Kömüşcü, Ali Ümran, Mehmet Aksoy, Ertan Turgu, ve Emel Ünal. 2022. “Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama”. Resilience 6 (1): 93-109. https://doi.org/10.32569/resilience.1038633.
EndNote
Kömüşcü AÜ, Aksoy M, Turgu E, Ünal E (01 Haziran 2022) Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama. Resilience 6 1 93–109.
IEEE
[1]A. Ü. Kömüşcü, M. Aksoy, E. Turgu, ve E. Ünal, “Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama”, Resilience, c. 6, sy 1, ss. 93–109, Haz. 2022, doi: 10.32569/resilience.1038633.
ISNAD
Kömüşcü, Ali Ümran - Aksoy, Mehmet - Turgu, Ertan - Ünal, Emel. “Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama”. Resilience 6/1 (01 Haziran 2022): 93-109. https://doi.org/10.32569/resilience.1038633.
JAMA
1.Kömüşcü AÜ, Aksoy M, Turgu E, Ünal E. Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama. Resilience. 2022;6:93–109.
MLA
Kömüşcü, Ali Ümran, vd. “Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama”. Resilience, c. 6, sy 1, Haziran 2022, ss. 93-109, doi:10.32569/resilience.1038633.
Vancouver
1.Ali Ümran Kömüşcü, Mehmet Aksoy, Ertan Turgu, Emel Ünal. Ani Taşkınlara Karşı Dirençliliği Artırmada Erken Uyarı Sistemlerini Rolü: FFG Sistemi ile 13-15 Temmuz 2021 Doğu Karadeniz Seline Yönelik Bir Uygulama. Resilience. 01 Haziran 2022;6(1):93-109. doi:10.32569/resilience.1038633

Cited By

10-11 Ağustos 2021 Batı Karadeniz Taşkınlarının Ani Taşkın Erken Uyarı Rehberi Sistemi (FFGS) İle Analizi

Afet ve Risk Dergisi

https://doi.org/10.35341/afet.1324527

Hydrodynamic modeling for developing flood management strategies in the Ezine stream watershed, Türkiye

Sustainable Water Resources Management

https://doi.org/10.1007/s40899-025-01215-6

Fractal and wavelet diagnostics of flood resilience in transport corridors: Evidence from the 20–21 September 2025 Eastern Black Sea Floods, Türkiye

Reliability Engineering & System Safety

https://doi.org/10.1016/j.ress.2026.112392

Gelişen Teknoloji’nin afetlerde kullanımı: Türkiye bağlamındaki kaynakların sistematik derlemesi

Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi

https://doi.org/10.56130/tucbis.1777598

Disaster Management in Türkiye: Current Situation, Challenges, and Solutions

Academic Platform Journal of Natural Hazards and Disaster Management

https://doi.org/10.52114/apjhad.1543625