Deprem Sonrası Toplanma Alanlarına Erişilebilirliğin İyileştirilmesi: İlk 72 Saat

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2, 303 - 325, 08.02.2026

Doğuş Durmuş Öznur , Hilal Sumeyye Aydogdu Kaya , Ece Horasanli , Görkem Gülhan

https://doi.org/10.32569/resilience.1644247

https://izlik.org/JA85XM96HW

Öz

Denizli ili, bulunduğu coğrafi konum nedeniyle yüksek deprem riski altındadır. Bu araştırmada, Denizli kent merkezindeki acil toplanma alanları; alan büyüklüğü, hizmet etkisi ve kişi başına düşen alan gibi mekânsal standartlar açısından değerlendirilmiştir. Bulgular, mevcut alanların planlama ilkeleri gözetilmeden belirlendiğini ve mahalle ölçeğinde yetersiz kaldığını göstermektedir. Olası bir depremde zararların azaltılabilmesi için, yeni toplanma alanlarının belirlenmesinde kapasite, erişim ve mekânsal dağılım kriterlerinin dikkate alınması gerekmektedir. Deprem sonrası hızlı müdahale ve toplanma alanlarına güvenli erişim, can kayıplarını en aza indirmek adına kritik bir öneme sahiptir. Ancak toplanma alanlarının yeterliliği ve erişilebilirliği yeterince değerlendirilmemekte olup özellikle Dünya’da Japonya gibi ülkeler, deprem sonrası ulaşım ve toplanma alanlarına erişim konusunda bazı minimal standartlar belirlemişken, Türkiye'de bu çalışmalar daha sınırlı ve parçacıl kalmaktadır. Deprem sonrası toplanma alanlarına erişim genellikle yüzeysel bir perspektifle ele alınmış, bütüncül bir planlama yaklaşımı geliştirilmemiştir. Kentsel ulaşım ağları ile toplanma alanları entegrasyonunun yetersizliği, afet durumlarında yeni ve farklı boyutlarda sorunlara neden olabilir.
Bu çalışma, Denizli ilinin merkez ilçeleri olan Pamukkale ve Merkezefendi ilçelerini kapsamakta ilçeler bazında toplanma alanlarının konumu, ulaşılabilirliği ve kentsel açık alanların erişim kademeleri analiz edilmiştir. Literatürdeki parçalı yaklaşımın aksine toplanma alanlarına ilişkin; mevcut durum analizi, risk değerlendirmeleri, erişim planlaması ve ilkesel çözüm önerileri/yaklaşımlar olmak üzere dört aşamalı bir geliştirilmiştir. Elde edilen bulgularla kriterler çerçevesinde toplanma alanları kademelendirilmiş, ulaşılabilirlik durumları değerlendirilerek yollar ile etkileşimi analiz edilmiş ve Pamukkale ve Merkezefendi İlçeleri’nde belirli kriterler çerçevesinde kademelendirilen toplanma alanlarına erişilebilirliğin arttırılması/iyileştirilmesi amacıyla güvenli ulaşım yolları, aydınlatma, barınma üniteleri ve tahliye güzergahları gibi somut öneriler sunulmuştur. Bu yaklaşım, Denizli genelinde deprem sonrası toplanma alanlarına erişilebilirliğin iyileştirilmesi süreçlerinde model/yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

deprem , toplanma alanı , erişilebilirlik , kentsel açık alan

Improving Accessibility to Assembly Areas After an Earthquake: The First 72 Hours

https://izlik.org/JA85XM96HW

Öz

Rapid response and safe access to assembly areas after an earthquake are critical to minimizing loss of life. However, the adequacy and accessibility of assembly areas are not sufficiently evaluated, and while countries such as Japan have set some minimal standards for post-earthquake transportation and access to assembly areas, these studies remain more limited and fragmented in Türkiye . Access to post-earthquake assembly areas has generally been handled from a superficial perspective and a holistic planning approach has not been developed. Inadequate integration of urban transportation networks and assembly areas may cause new and different problems in disaster situations.
In this study, the location and accessibility of assembly areas and access levels of urban open spaces were analyzed in Denizli. Contrary to the fragmented approaches in the literature, a four-stage approach has been developed as current situation analysis, risk assessments, access planning and principled solution proposals/approaches. Based on the findings, assembly areas were graded, their interaction with roads was analyzed and concrete recommendations such as safe access roads, lighting, shelter units and evacuation routes were presented. This approach can serve as a model/guide for increasing accessibility to post-earthquake assembly areas across Türkiye .

Anahtar Kelimeler

earthquake , assembly area , accessibility , urban open space

Kaynakça

• AFAD. ,2019. Afet Toplanma Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Esaslar Rehberi. Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları
• AFAD.,2020. Toplanma Alanları Hakkında Basın Açıklaması.
• AFAD.,2021. Denizli İl Risk Azaltma Planı (İRAP). TC İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
• AFAD., 2022. Afet Sonrası Enerji ve Altyapı Sistemlerinin Dayanıklılığı Raporu. Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
• AFAD.,2023b. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). TC İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
• AFAD., 2024. 2025-2028 Afad Strateji Plan Raporu. TC İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
• Akdur, R., 2021. Afetlerde Sağlık Hizmetleri Yönetimi. Ankara Üniversitesi Yayınları.
• Aman, D. D., ve Aytaç, G., 2022. Multi-criteria decision making for city-scale infrastructure of post-earthquake assembly areas: Case study of Istanbul. International Journal of Disaster Risk Reduction, 67, Article 102668.
• Başkak, D., Büyüsaraç, A., 2021. Dünya’da ve Türkiye’de Afetlerde Acil Yardım Uygulamaları: Batman İli Örneği. Paramedik ve Acil Sağlık Hizmetleri Dergisi 2(2):68-83.
• Buldurur M.A., Kurucu H., 2015. İstanbul’da Afet Yönetimi ve Acil Ulaşım Yollarının Değerlendirmesi. Planlama Dergisi, 25 (1), 21 – 31.
• Chang S.E., 2003. Transportation planning for disasters: an accessibility approach. Environment and Planning A, 35(6), 1051-1072.
• Çevre ve Şehiriclik Bakanlığı, 2019, Denizli Ekonomisindeki Gelişmeler (Erişim adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/destek/icerikler/den-zl--ekonom-k-gel-smeler-20191127151227.pdf)
• Erdem, U., Erdin, H. E., Özcan, N. S., 2017. Afet ve acil durumlarda erişilebilirlik.4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı. UDMSK.
• Erdin, H. E., Sılaydın Aydın, M. B., Partigöç, N. S., Zengin Çelik, H., Palazca, A., Horoz, Ç., 2021. Kentiçi Yol Kademelenmesinin Afet Durumunda Toplanma Alanlarının Erişilebilirliğine Etkisi Açısından İrdelenmesi. Academic Platform Journal of Engineering and Science, 9(1), 103-111.
• Ergünay, O., 2019. Afet Yönetimi: Genel İlkeler ve Türkiye Uygulamaları. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası.
• Ersoy, M., & Demir, F. 2021. Acil Durum Toplanma Alanlarına Erişilebilirlik: Kentsel Altyapı ve Yol Ağı Analizi. İstanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Dergisi, 18(2), 45–63.
• Ersöz Tugan, A., 2020. Merkezefendi ve Pamukkale İlçelerinin Beşerî ve Ekonomik Coğrafyasının İncelenmesi (Doktora tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Federal Acil Durum Yönetim Kurumu (FEMA)., 2014. FEMA P-646 Report. Federal Emergency Management Agency.
• Federal Acil Durum Yönetim Kurumu (FEMA).,2023. Emergency assembly points and evacuation centers in metropolitan areas [Technical report]. Federal Emergency Management Agency.
• Gerdan, S., ve Şen, A.2019 Afet ve acil durumlar için belirlenmiş toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi: İzmit örneği. İdealkent, 10(28), 962–983.
• Göksu, A. F., 2021. TESEV Değerlendirme Notları 2021/8. TESEV. PC, 2016. İtalya Ulusal Acil Durum Yönetimi Raporu. Protezione Civile
• ISO 21542.,2021. Building construction — Accessibility and usability of the built environment. Geneva: International Organization for Standardization.
• İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi)., 2022a. İstanbul Afet Risk Yönetimi ve Kentsel Dönüşüm Master Planı. İBB.
• İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi)., 2022b. İstanbul İli Afet Toplanma Alanlarının Değerlendirme Raporu. İBB Afet Koordinasyon Merkezi.
• İnce, U., Azvay, B., Öztürk, F., Kuşakçı, A.O., 2018, Value Stream Mapping in Lean Production and an Application in the Textile Sector, Journal of İnternational Trade, Logistics and Law, 4(1), 111-125
• JICA ve İBB., 2002. Türkiye Cumhuriyeti İstanbul İli Sismik Mikro-Bölgeleme Dahil Afet Önleme/Azaltma Temel Planı Çalışması. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
• Kadıoğlu M., Özdamar E., 2008. Afet Zararlarının Azaltmanın Temel İlkeleri, JICA Türkiye Ofisi, Ankara, 353.
• Kadıoğlu, M.,2020. Modern, Bütünleşik Afet Yönetiminin Temel İlkeleri. AFAD Yayınları.
• Kayar, A., Ayvaz, B., ve Öztürk, F. 2018. Akıllı Fabrika, Akıllı Üretim: Endüstri 4.0’a Genel Bakış, 1.International Eurasian Conference on Science, Engineering and Technology (EurasianSciEnTech 2018), 1651-1658.
• Khademi, N., Balaei, B., Shahri, M., Mirzaei, M., Sarrafi, B., Zahabiun, M., Mohaymany, A. S., 2015. Transportation network vulnerability analysis for the case of a catastrophic earthquake. International Journal of Disaster Risk Reduction, 12, 234-254.
• Kuşakçı, A., Ayvaz, B., Öztürk, F., ve Sofu, F. (2019) Bulanık MULTIMOORA ile personel seçimi: havacılık sektöründe bir uygulama. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 8 (1) , 96-110 .
• Kuo, R. J., Chi, S. C., and Kao, S. S. (2002) A decision support system for selecting convenience store location through integration of fuzzy AHP and artificial neural network. Computers in Industry, 47(2), 199-214.
• Konstantinidou M., Kepaptsoglou K., Karlaftis M., 2014. Transportation network post-disaster planning and management: a review part I: post-disaster transportation network performance. International journal of transportation, 2(3), 1-16.
• Liu L., Lin Y., Wang S., 2014. Urban design for post-earthquake reconstruction: A case study of Wenchuan County, China. Habitat International, 41, 290-299.
• Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 14.06.2014 R.G. Sayısı: 29030
• Öztürk, F. 2014 “Qualität, Effizienzsteigerung und integrierte Managementsystemen im türkischen Eisenbahnsektor’’, Social and Natural Sciences Journal, 8(2), 14-19, doi: 10.12955/snsj.v8i2.657
• Palazca, A. 2020. Afet Sonrası Toplanma Alanlarının Analizi: Denizli Örneği (Doktora tezi). Pamukkale Üniversitesi.
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 03.07.2017, R.G. Sayısı: 30113
• Rahman, M., Chen, N., Islam, M. M., Dewan, A., Pourghasemi, H. R., Washakh, R. M. A., Nepal, N., Tian, S., Faiz, H., Alam, M., & Ahmed, N. 2021. Location-allocation modeling for emergency evacuation planning with GIS and remote sensing: A case study of Northeast Bangladesh. Geoscience Frontiers, 12(3), 101095.
• Sohn J., 2006. Evaluating the significance of highway network links under the flood damage: An accessibility approach. Transportation research part A: policy and practice, 40(6), 491-506.
• Şahin, A. G.,2009. Kentsel Afet Risklerine Yönelik Zarar Azaltma Stratejilerinin Geliştirilmesi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Şentürk, E., & Erener, A. 2017. Determınation of temporary shelter areas in natural disasters by GIS: A case study for Gölcük/Turkey. International Journal of Engineering and Geosciences, 2(3), 84–90.
• TMG (Tokyo Metropolitan Goverment).,2020. Tokyo Metropolitan Government Disaster Prevention Guide Book, 3-63.
• Tsukaguchi, H., Totani, T., Nakatsuji, K., 1996. Areal photo analysis of road damage immediately after earthquake. In Symposium on Hanshin Earthquake (pp. 701-708). Japan Society of Civil Engineering.
• TUİK, 2023, Türkiye İstatistik Kurumu, “2023 yılı Nüfus verileri”.
• Uluslararası Afet Veritabanı (EM-DAT)., 2024. EMDAT Report.
• United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR) 2020. The human cost of disasters: an overview of the last 20 years (2000-2019).
• UN-Habitat. 2020. Accessibility and inclusion in urban resilience planning. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme.
• Üstün, A. K. K., ve Anagün, A. S. S. 2016 İstanbul’ un ilçelerinin afet yönetimi açısından önem ağırlıklarının Analitik Hiyerarşi Süreci kullanılarak belirlenmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1), 119–128.
• Vafaei, N. 2014. Selecting The Field Hospital Location For Disasters: A case study in Istanbul, Thesis (M.Sc.), İstanbul Technical University, Institute of Science and Technology, Istanbul.
• Wei, L., Xu, X., Li, F., Cao, J., Ren, J., Cheng, J., Zhang, X., Jia, Q., Chen, G., & Wu, X. (2023). Theory and application of setback distance from active faults. Coal Geology & Exploration, 51(12), Article 15. https://doi.org/10.12363/issn.1001-1986.23.11.0768
• Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 07.04.2012 R.G. Sayısı: 28257
• Zengin Çelik, H., Sılaydın Aydın, B., Partigöç, N. S., ve Erdin, H. E. (2018) Deprem riskleri bağlamında toplanma alanlarının güvenlik kriterleri temelinde değerlendirilmesi : Bayraklı (İzmir) örneği. International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management, 612–624.
• Zhang, N., Huang, H., Su, B., Zhao, J., 2015. Analysis of dynamic road risk for pedestrian evacuation. Physica A, 430, 171-183.