Adaptation of the Ethics Position Questionnaire (EPQ-5) into Turkish: Validity and Reliability Analysis

Yıl 2026, Sayı: 31 , 35 - 47 , 20.04.2026

Salih Akyıldız , Ali Birinci

https://doi.org/10.32950/rid.1699853

https://izlik.org/JA99BE82LJ

Öz

The cognitive approach posits that the mental structures and categories that individuals use to make sense of their environment are not uniform, but rather organized within diverse conceptual frameworks. Within this framework, moral cognition refers to the psychological processes that enable individuals to recognize, interpret, and evaluate moral or immoral behaviors. The foundational element of moral cognition is the moral judgment. In the literature, a wide range of moral judgments has been investigated, from evaluations of behaviors as right or wrong, to inferences about a person’s moral character, and endorsements of societal values or policies. Understanding moral cognition requires identifying how these judgments differ from one another and how they relate to phenomena such as norms, emotions, and punishment. Moral judgments reflect individuals’ fundamental social evaluations of both themselves and others, encompassing not only observable behaviors but also deeper, more enduring implications regarding one’s character. Recent research in moral philosophy and psychology shows that moral judgements are particularly focused on actions that cause harm to others or conflict with social norms. However, significant differences exist among individuals regarding what is considered moral or immoral. One of the primary reasons for this variation lies in individuals’ ethical positions—that is, their levels of idealism and relativism. In this context, ethics position theory proposes that individuals’ moral beliefs, attitudes, and values form an integrated personal moral philosophy, shaped by two key dimensions: idealism and relativism. Both theoretical and empirical studies define these dimensions in moral decision-making processes in terms of the degree of harm or benefit caused by an action and the extent to which the action aligns with accepted moral norms. Moral decision-making involves making conscious choices in accordance with one’s ethical principles, personal values, and societal norms. This process is particularly vital in professions with high social impact, such as teaching, where it constitutes a professional responsibility. The Ethics Position Questionnaire (EPQ-5) was developed within this framework to measure individuals’ idealistic and relativistic orientations, and numerous findings support the theoretical validity of these dimensions. However, the insufficient alignment of certain items with the intended constructs and the potential to enhance internal consistency indicate a need for the instrument’s reevaluation and further development. The purpose of this study is to adapt the Ethics Position Questionnaire (EPQ-5) into Turkish and to examine its psychometric properties. The adaptation process included translation and back-translation methods, along with linguistic equivalence, construct validity, and reliability analyses. The study was conducted using three separate data sets obtained through purposive sampling based on ease of access and voluntary participation among students from the Faculties of Education and Theology at Trabzon University during the 2024–2025 academic year. Linguistic equivalence was tested with the first group (n = 50), Exploratory Factor Analysis (EFA) was performed on data from the second group (n = 434), and Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted using data from the third group (n = 438). The findings indicated that the two-factor structure (idealism and relativism) present in the original version of the scale was preserved in the Turkish form. The internal consistency coefficients were found to be .79 for the idealism dimension and .76 for the relativism dimension. In conclusion, the Turkish version of the Ethics Position Questionnaire (EPQ-5) is a valid and reliable measurement tool and can be used in research examining ethical decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Morality , Ethics Position , Scale Adaptation , Validity , Reliability , Factor Analysis

Etik Durum Ölçeği’ nin (EDÖ-5) Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Analizi

https://izlik.org/JA99BE82LJ

Öz

Bilişsel yaklaşım, bireylerin yaşadıkları çevreyi anlamlandırmak için kullandıkları zihinsel yapıların ve kategorilerin bilginin tekdüze bir biçimde değil, çeşitli kavramsal çerçeveler içinde yapılandırıldığını ileri sürer. Bu yaklaşım çerçevesinde değerlendirilen ahlaki biliş, bireylerin ahlaki ya da ahlaki olmayan davranışları tanımasını, yorumlamasını ve değerlendirmesini sağlayan psikolojik süreçleri ifade eder. Ahlaki bilişin temel yapı taşı ise ahlaki yargıdır. Literatürde, davranışların doğru ya da yanlış olarak değerlendirilmesinden bireylerin ahlaki karakterleri hakkında çıkarımlarda bulunmaya; toplumsal değerleri veya politikaları onaylamaya kadar geniş bir yelpazede ahlaki yargı türleri araştırılmıştır. Bu yargıları derinlemesine anlamak, onların birbirinden nasıl ayrıştığını ve normlar, duygular ya da cezalandırma gibi olgularla nasıl ilişkilendiğini ortaya koymayı gerektirir. Ahlaki yargılar, bireylerin hem kendilerine hem de başkalarına yönelik gerçekleştirdikleri temel toplumsal değerlendirmeleri içerir ve yalnızca gözlemlenen davranışlara değil, aynı zamanda bireyin karakterine ilişkin daha kalıcı ve derin anlamlar taşır. Ahlak felsefesi ve psikoloji alanındaki güncel ampirik araştırmalar, bu yargıların özellikle başkalarına zarar veren ve toplumsal normlarla çelişen eylemler üzerine yoğunlaştığını göstermektedir. Bununla birlikte bireyler arasında neyin ahlaki neyin gayri ahlaki olduğu konusunda önemli görüş ayrılıkları gözlenmektedir. Bu farklılığın temel nedenlerinden biri, bireylerin etik durumlarının -diğer bir deyişle, idealizm ve görecilik düzeylerinin- değişkenlik göstermesidir. Bu bağlamda Etik Durum Kuramı, bireylerin ahlaki inanç, tutum ve değerlerinin bütüncül bir kişisel ahlak felsefesi oluşturduğunu ve bu sistemin iki temel boyut olan idealizm ve görecilik tarafından şekillendiğini ileri sürmektedir. Kuramsal ve ampirik çalışmalar, ahlaki karar verme süreçlerinde bu iki boyutu eylemin yol açtığı zarar ya da yararın düzeyi ve eylemin ahlaki normlarla ne ölçüde uyum sağladığı açısından tanımlamaktadır. Ahlaki karar verme, bireyin etik ilkeler, kişisel değerler ve toplumsal normlar doğrultusunda bilinçli tercihlerde bulunma sürecidir. Özellikle öğretmenlik gibi yüksek toplumsal etki taşıyan mesleklerde bu süreç profesyonel bir sorumluluk olarak kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda geliştirilen Etik Durum Ölçeği, bireylerin idealist ve göreceli tutumlarını ölçmek amacıyla tasarlanmış olup söz konusu boyutların kuramsal geçerliliğini destekleyen çok sayıda bulgular sunmaktadır. Ancak bazı maddelerin ölçülmek istenen yapılarla yeterince örtüşmemesi ve iç tutarlılığın artırılabilir olması yönündeki araştırma bulguları ölçeğin yeniden değerlendirilmesi ve geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, etik karar verme süreçlerini değerlendirmede yaygın olarak kullanılan revize edilmiş Kısa Form Etik Durum Ölçeği’nin (EDÖ-5) Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Uyarlama süreci; çeviri ve geri çeviri yöntemleri ile dilsel eşdeğerlilik, yapı geçerliği ve güvenilirlik analizlerini kapsamaktadır. Araştırma, 2024-2025 öğretim yılında Trabzon Üniversitesi Eğitim ve İlahiyat Fakültesi öğrencileri arasından kolay ulaşılabilir olma ve gönüllülük esasına göre amaçlı örnekleme yöntemi ile elde edilen üç ayrı veri setiyle yürütülmüştür. Birinci grup (n=50) ile dilsel eşdeğerlilik çalışması yapılmış, ikinci grup (n=434) verileriyle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiş, üçüncü grup (n=438) ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin özgün formunda yer alan iki faktörlü yapının (idealizm ve görecilik) Türkçe formunda da korunduğunu göstermektedir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayıları idealizm boyutu için .79, görecilik boyutu için .76 olarak bulunmuştur. Netice itibariyle, EDÖ-5’in Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ve etik karar verme süreçlerini inceleyen araştırmalarda kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Ahlak , Etik Durum , Ölçek Uyarlama , Geçerlik , Güvenirlik , Faktör Analizi.

Kaynakça

• Acuner, H. Yusuf. “Din Eğitimi Açısından 14-18 Yaş Arası Gençlerde Ahlaki Yargı Gelişimi (Samsun İl Örneği)”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18-19 (2005), 265-297.
• Altun, Veysel K. “Türkiye’de Üniversite Öğrencilerinin Bazı Değişkenlere Göre Ahlaki Yargı Düzeylerinin İncelenmesi: İnönü Üniversitesi Örneği”. II. Uluslararası Dini Araştırmalar ve Küresel Barış Sempozyumu, 19-20-21 Mayıs 2016, Hollywood Hotel-Sarajevo I (2016), 535-550.
• Barnett, Tim vd. “Ethical Ideology and Ethical Judgment Regarding Ethical Issues in Business”. Journal of Business Ethics 13/6 (01 Haziran 1994), 469-480. https://doi.org/10.1007/BF00881456
• Bass, Kenneth vd. “Individual Difference Variables, Ethical Judgments, and Ethical Behavioral Intentions”. Business Ethics Quarterly 9/2 (1999), 183-205. https://doi.org/10.2307/3857471
• Birinci, Ali. İmam Hatip Okullarındaki Öğretmenlerin Örgütsel Vatandaşlık Davranışlarının Açıklanmasında Ahlaki Kişilik Özelliklerinin ve Ahlaki İdeolojilerinin Rolü. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.
• Brent McFerran vd. “How Personality and Moral Identity Relate to Individuals’ Ethical Ideology”. Business Ethics Quarterly 20 (2010), 35-56.
• Brown, Timothy A. Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. New York: The Guilford Press, 2006.
• Burucuoğlu, Murat - Erdogan Yazar, Evrim. “Etik Pozisyon Ölçeğinin Geçerlilik ve Güvenilirliğine İlişkin Bir Çalışma”. The Journal of International Scientific Researches 1 (15 Kasım 2016), 7-7. https://doi.org/10.23834/isrjournal.270696
• Christensen, Larry B. vd. Research Methods, Design, and Analysis. New York: Pearson Education, 12. Basım, 2015.
• Chuang, Pei-Ju - Chiu, Su-Fen. “When Moral Personality and Moral Ideology Meet Ethical Leadership: A Three-Way Interaction Model”. Ethics & Behavior 28/1 (2018), 45-69. https://doi.org/10.1080/10508422.2016.1229604
• Comrey, A. L. “Factor-Analytic Methods of Scale Development in Personality and Clinical Psychology”. Journal of Consulting and Clinical Psychology 56/5 (Ekim 1988), 754-761. https://doi.org/10.1037//0022-006x.56.5.754
• Creswell, John W. Araştırma Deseni Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. çev. Selçuk Beşir DEMİR. Ankara: Eğiten Kitap, 3. Basım, 2017.
• Çokluk, Ömay vd. Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik: SPSS ve LISREL Uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi, 6. Basım, 2021.
• Davis, Mark A. vd. “Measuring Ethical Ideology in Business Ethics: A Critical Analysis of the Ethics Position Questionnaire”. Journal of Business Ethics 32/1 (2001), 35-53.
• Dündar, Selma vd. “Aksiyonda Değerler Ölçeği Dilsel Eşdeğerlik Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması”. Değerler Eğitimi Dergisi 6/15 (Haziran 2008), 89-110.
• Forsyth, Donelson R. “Judging the Morality of Business Practices: The Influence of Personal Moral Philosophies”. Journal of Business Ethics 11/5 (01 Mayıs 1992), 461-470. https://doi.org/10.1007/BF00870557
• Forsyth, Donelson R. Making Moral Judgments: Psychological Perspectives on Morality, Ethics, and Decision-Making. New York: Routledge, 2020.
• Forsyth, Donelson R. - O’Boyle, Ernest H. “Ethics Position Theory and Unethical Work Behavior.” Unethical Work Behavior: Implications for Individual Well-Being. ed. Robert A. Giacalone - Mark D. Promislo. New York: M.E.Sharpe, 2013.
• Garrigan, Beverley vd. “Moral Decision-Making and Moral Development: Toward an Integrative Framework”. Developmental Review 49 (01 Eylül 2018), 80-100. https://doi.org/10.1016/j.dr.2018.06.001
• Güğerçin, Utku - Ay, Ünal. “Eti̇k Konum Ölçeği̇’ni̇n Faktör Anali̇ti̇k Yapısı: Banka Çalışanları Üzeri̇ne Bi̇r Araştırma”. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 35/4 (Aralık 2017), 53-78. https://doi.org/10.17065/huniibf.372386
• Joseph F. Hair vd. Multivariate Data Analysis. Andover, Hampshire: Cengage, Eighth edition., 2019.
• Kaya, Mevlüt. “Kişilik Özelliklerinin Ahlâkî Yargı Üzerindeki Etkisi”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 4 (1997), 185-200.
• Kaymakcan, Recep - Meydan, Hasan. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Programları ve Öğretmenlerine Göre Değerler Eğitimi”. Değerler Eğitimi Dergisi IX/21 (2011), 27-54.
• Kızılgeçit, Muhammed vd. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Değer Yönelimleri ve Dindarlık-Değer İlişkisi (Rize Örneği)”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (Aralık 2015), 43-84.
• Kline, Rex B. Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York: The Guilford Press, 4. Basım, 2016.
• Kurt, Tuba. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarında Etik İlkesi ve Uygulamalara Yansıması”. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi III/1 (2023), 114-146.
• MacNab, Ying C. vd. “Idealism and Relativism Across Cultures: A Cross-Cultural Examination of Physicians’ Responses on the Ethics Position Questionnaire (EPQ)”. Journal of Cross-Cultural Psychology 42/7 (01 Ekim 2011), 1272-1278. https://doi.org/10.1177/0022022110383313
• Malle, Bertram F. “Moral Judgments”. Annual Review of Psychology. Annual Reviews, 2021. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-072220-104358
• MEB. “Türki̇ye Yüzyılı Maari̇f Modeli Öğretim Programları Ortak Metni”. 2025
• Nucci, Larry P. Education in the Moral Domain. New York: Cambridge University Press, 2001.
• O’Boyle, Ernest H. - Forsyth, Donelson R. “Individual Differences in Ethics Positions: The The EPQ-5”. PLoS ONE 16/6 (21 Haziran 2021). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0251989
• Schlenker, Barry R. “Integrity and Character: Implications of Principled and Expedient Ethical Ideologies”. Journal of Social and Clinical Psychology 27/10 (01 Aralık 2008), 1078-1125. https://doi.org/10.1521/jscp.2008.27.10.1078
• Stefanidis, Abraham - Banai, Moshe. “Ethno-Cultural Considerations in Negotiation: Pretense, Deception and Lies in the Greek Workplace”. Business Ethics: A European Review 23/2 (01 Nisan 2014), 197-217. https://doi.org/10.1111/beer.12047
• Sunil, Soorya - Verma, Sunil K. “Moral Identity and Its Links to Ethical Ideology and Civic Engagement”. Journal of Human Values 24/2 (01 Mayıs 2018), 73-82. https://doi.org/10.1177/0971685818754547
• Şencan, Hüner. Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenilirlik ve Geçerlilik. Ankara, 2005.
• Tansey, Richard vd. “Personal Moral Philosophies and the Moral Judgments of Salespeople”. Journal of Personal Selling & Sales Management 14/1 (01 Ocak 1994), 59-75. https://doi.org/10.1080/08853134.1994.10753976
• Uğurlu, Zeynep Elif - Kaya, Mevlüt. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Değerler Eğitimine İlişkin Uygulama Düzeyleri”. Amasya İlahiyat Dergisi 21 (2023), 179-209.
• Ural, Özlem vd. “Assessment of the Ethical Orientations of Turkish Teachers”. International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE) 6 (01 Haziran 2017), 183. https://doi.org/10.11591/ijere.v6i2.6339
• Yazıcı, Aslı - Yazıcı, Sedat. “Eti̇k Durum Ölçeği̇’ni̇n Geçerli̇li̇k ve Güveni̇rli̇k Çalışması”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 8/4 (2010), 1001-1017.
• Yılmaz, Onurcan. Öznel Ahlaka Dair Olan İnancın Politik Tutumlar Üzerindeki Etkisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
• Yorulmaz, Ayşe. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarında Ahlaki Söylem”. I. Uluslararası Din ve İnsan Sempozyumu “Din, Dil ve İletişim” 10-12 Ekim 2019 Eskişehir, 665-674.