ŞERİF MARDİN ile NİYAZİ BERKES’İN ATATÜRK DEVRİMLERİNE BAKIŞLARINDA ZİHNİYET DEĞİŞİMİ MESELESİ
Öz
Atatürk
devrimleri Türk düşünce hayatında özellikle 1960’lı yıllardan itibaren sıklıkla
gündeme gelen bir tartışma konusu olmuştur. Devrimlerin görüntüye yönelik
olduğu ve Doğulu bir toplumu dönüştürmeye yetersiz kaldığı konusunda yoğunlaşan
bu tartışmalara Türk düşününün önde gelen iki ismi, Niyazi Berkes ve Şerif
Mardin farklı bir bakış açısıyla yaklaşmışlardır. Mardin ve Berkes’in Atatürk
devrimlerine bakışlarında, söz konusu süreci bir zihniyet değiştirme meselesi
olarak gördükleri anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda Şerif Mardin, Atatürk
devrimlerini Müslüman bir Doğulu toplumda geleneksel cemaat yapısından bireye
ve akla dayanan Batılı toplum yapısına geçiş çabası olarak değerlendirir.
Berkes ise devrimleri, toplumun yönünü Doğu yörüngesinden Batı yörüngesine
çevirebilecek bir hareket olarak görür. Bu makalede Mardin ve Berkes’in Atatürk
devrimlerini niçin bir zihniyet dönüşümü çabası olarak gördükleri konusu birey,
toplum ve gelenek unsurları çerçevesinde tartışılmakta ve bu yaklaşımın devrim
sürecini anlamak açısından Türk düşünce hayatındaki farklılığı
vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Argın, Şükrü, “Türk Aydınının Devlet Aşkı ve Aşkın Devlet Anlayışı”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Dönemler ve Zihniyetler, c.9 (ed. Ömer Laçiner), İletişim Yayınları, İstanbul, 2009, s. 84-111.Belge, Murat, “Türkiye’de Siyasi Düşüncenin Ana Çizgileri”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm, c.2 (ed. Ahmet İnsel), İletişim Yayınları, İstanbul, 2005.Berkes, Niyazi, The Development of Secularism in Turkey, McGill University Press, Montreal, 1964.Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Bilgi Yayınları, Ankara, 1973; ayrıca Yapı Kredi Yayınları, 2012 baskısı.Berkes, Niyazi, Türk Düşününde Batı Sorunu, Bilgi Yayınları, Ankara, 1975.Berkes, Niyazi, Teokrasi ve Laiklik, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2016.Ergun, Doğan, Türk Bireyi Kuramına Giriş, İmge Kitabevi, Ankara, 2004.Hilav, Selahattin, Felsefe Yazıları, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2014.İnsel, Ahmet ed., Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce-Kemalizm, c. 2 (ed. Ahmet İnsel), İletişim Yayınları, İstanbul, 2005.Karaosmanoğlu, Yakup Kadri Atatürk, İletişim Yayınları, İstanbul, 2014.Kayalı, Kurtuluş, Türk Düşünce Dünyasının Yol İzleri, İletişim Yayınları, İstanbul, 2011.Kerman, Zeynep der., Tanpınar’ın Mektupları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2007.Mardin, Şerif, Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2013.Mardin, Şerif, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri (1895-1908), İletişim Yayınları, İstanbul, 2015.Mardin, Şerif, Türkiye’de Toplum ve Siyaset, İletişim Yayınları, İstanbul, 2016.Mardin, Şerif, Türkiye’de Din ve Siyaset, İletişim Yayınları, İstanbul, 2017 a.Mardin, Şerif, Din ve İdeoloji, İletişim Yayınları, İstanbul, 2017 b.Mardin, Şerif, Türkiye, İslam ve Sekülarizm, İletişim Yayınları, İstanbul, 2017 c.Sayar, Ahmet Güner, Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2000.Shayegan, Daryush, Yaralı Bilinç, (çev. Haydun Bayrı), Metis Yayınları, İstanbul, 2017.Tahir; Kemal, Notlar-Batılılaşma, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1992.Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasal Gelişmeler: 1876-1938 (Kanun-ı Esasi ve Meşrutiyet Dönemi), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2016.Ülgener, Sabri F., İktisadi Çözülmenin Ahlâk ve Zihniyet Dünyası, Derin Yayınları, İstanbul, 2006.Ülken, Hilmi Ziya, Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2013.