Doğal Ortam Balık Stok Yönetimi: Türkiye’de Salmonidae Familyası Balıklandırma Çalışmaları ve Etkileri

Öz

İnsan nüfusundaki artış bir yandan gıda kaynaklarına olan ihtiyacı artırırken bir taraftan da üretim alanlarının olumsuz etkilenmesine neden olmaktadır. Su ürünleri insanların gıda kaynakları arasında önemli bir yere sahip olup artan nüfusla birlikte gıda arz güvenliği için üretiminin de artışına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu da bir yandan var olan kaynakların daha etkin kullanımını diğer yandan yeni kaynakların üretime açılmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla birlikte insan faaliyetlerinin ekosistemler üzerindeki olumsuz etkileri var olan tür çeşitliliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle ekonomik ve ekolojik açıdan su kaynaklarımızda sürdürülebilir bir balık yönetim politikasının izlenmesi bir zorunluluk haline gelmiştir. Salmonidea familyası gerek ticari değerinin yüksek olması, gerekse sportif balıkçılıktaki önemi nedeniyle her zaman balıkçılık yönetim politikalarının merkezinde olmuştur. Ayrıca bu familyaya ait türlerin yaşadığı ortamlar akıntı, besin ve barınma açısından diğer balık türleri için çok uygun olmayıp biyoçeşitlilik açısından türlerin sürdürülebilirliği önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de Salmonidae familyasına ait türler ile yapılan balıklandırma çalışmaları ve etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma sürecinde ülkemizde Salmonidae türlerine yönelik olarak doğal türlerin kültür ortamına alınması ve bunlarla doğal stokların desteklenmesine yönelik başarılı uygulamaların olduğu görülmüştür. Bununla birlikte balıklandırma çalışmalarının sonuçlarının uzun dönemli etkisinin yeterli ölçüde takip edilmediği de görülmüştür. Balıklandırma çalışmalarının etkili ve verimli olabilmesi için ihtiyacın, türün ve ortamın doğru tespit edilmesi gerekmektedir. Çalışma sonucunda su kaynaklarının kapasitelerinin dikkate alınmasının önemi ve gerekli durumlarda balıklandırma çalışmaları ile stokların desteklenmesinin sürdürülebilir ekosistem açısından olumlu sonuçları olabileceği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Balıklandırma
• Salmoidea
• Stok geliştirme
• Doğal stok

Fish Stock Management in Natural Habitat: Restocking Activities of Salmonidae Family in Turkey and Their Impacts

Öz

While the increase in human population increases the need for food resources, it also causes negative impacts on production areas. Aquaculture products have an important place among people's food resources, and there is a need to increase their production for food supply security with the increasing population. This necessitates the more efficient use of existing resources on the one hand and the opening of new resources for production on the other. However, the adverse effects of human activities on ecosystems negatively affect species diversity. Therefore, following a sustainable fish management policy in our water resources has become necessary in terms of economic and ecological aspects. The Salmonidea family has always been at the centre of fisheries management policies due to its high commercial value and importance in sport fishing. In addition, the environments where the species of this family live are not very suitable for other fish species in terms of currents, food and shelter, and the sustainability of the species is important in terms of biodiversity. This study aims to reveal the fish restocking studies carried out with the species belonging to the Salmonidae family in Turkey and their effects. In the research conducted, it is seen that there are successful practices for Salmonidae species in our country for introducing natural species into the culture environment and supporting natural stocks with them. However, it has been observed that the long-term effects of the restocking results have not been sufficiently monitored. The need, species and environment should be determined correctly for restocking to be effective and efficient. As a result of the study, it was understood that it is important to consider the capacities of water resources and support the stocks with fishing activities when necessary, as this could have positive results regarding sport fishing and a sustainable ecosystem.

Anahtar Kelimeler

• Fish restocking
• Stock enhancement
• Salmoidea
• Natural stock

Kaynakça

1. Acıyan, A. (2019). Türkiye’de yapılan balıklandırma faaliyetlerine Trabzon örneği. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Trabzon.
2. Akkan, Ö., Başçınar, N., Bulut, M., Ümüzer, A. (2016). Doğal alabalık üretilmesi ve ormaniçi suların balıklandırılması projesi kapsamında izleme - kontrol: Artvin – Yusufeli . Anadolu Çevre ve Hayvancılık Bilimleri Dergisi, 1(3), 83-86.
3. Alp, A., Kara, C. (2004). Ceyhan, Seyhan ve Fırat Havzalarındaki doğal alabalıklarda (Salmo trutta macrostigma Dumeril, 1858 ve Salmo platycephalus Behnke, 1968) boy, ağırlık ve kondüsyon faktörleri. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 21(1-2), 9-15.
4. Arıman, H., Kocaman, E.M. (2003). Aras, yukarı Fırat ve Çoruh havzaları’nda yaşayan alabalık (Salmo trutta L.)'ların özellikleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 34(2), 193-197.
5. Balık, S., Ustaoğlu, M. (2006). Türkiye'nin göl, gölet ve baraj göllerinde gerçekleştirilen balıklandırma çalışmaları ve sonuçları. I. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu, (s. 1-10). Antalya.
6. Başçınar, N., Akkan, Ö., Doğan, R., Seyhan, K. (2015). Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Trabzon Şubesi doğal alabalık üretimi yetiştirilmesi ve ormaniçi suların balıklandırılması projesi kapsamında kuluçkahane üretilen doğal alabalıkların Kaçkarlar'da markalanarak sal. II. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu, (s. 51-52). Eğirdir.
7. Bell, J.D., Leber, K.M., Blankenship, H L., Loneragan, N.R., Masuda, R. (2008). A new era for restocking, stock enhancement and sea ranching of coastal fisheries resources. Reviews in Fisheries Science, 16(1-3), 1-9. https://doi.org/10.1080/10641260701776951
8. Bostancı, D., Yedier, S., Kontaş, S., Kurucu, G. (2015). Balıklandırma çalışmalarında yeni bir örnek: Ordu-Ulugöl. II. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu. Isparta.

9. Caudron, A., Champigneulle, A., Guyomard, R. (2006). Assessment of restocking as a strategy for rehabilitating a native population of brown trout Salmo trutta L. in a fast-flowing mountain stream in the Northern French Alps. Journal of Fish Biology, 69, 127-139. https://doi.org/10.1111/j.1095-8649.2006.01156.x
10. Çakmak, E., Ak, O., Aksungur, N., Firidin, Ş., Çavdar, Y. (2010). Yanbolu deresine bırakılan Karadeniz alabalığının (Salmo trutta labrax Pallas, 1811) geri dönüşümü, büyümesi ve beslenmesi. Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-13.
11. Çetinkaya, O. (2006). Su kaynaklarında balıklandırmanın yol açtığı biyoçeşitlilik azalması ve biyoistila problemleri. 1. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu, (s. 11-24). Antalya.
12. Çiçek, E., Sungur, S., Fricke, R. (2020). Freshwater lampreys and fishes of turkey; a revised and updated annotated checklist 2020. Zootaxa, 4809(2), 241–270. https://doi.org/10.11646/zootaxa.4809.2.2
13. Çöteli, F.T. (2023). Ürün Raporu Su Ürünleri. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü. Ankara: Tepge Yayın.
14. Düğenci, S.K., Candan, A. (2003). Isolation of aeromonas strains from the intestinal flora of atlantic salmon (Salmo salar L. 1758). Turkish Journal of Veterinary ve Animal Sciences, 27(5), 1071-1075.
15. Elp, M., Şen, F. (2006). Balık aşılama çalışmaları ve Van gölü havzası örneği. 1. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempoyumu, (s. 337-342). Antalya.
16. Emre, Y., Kanyılmaz, M., Sevgili, H., Emre, N. (2006). Ülkemizde yapılan balıklandırma çalışmalarının ana sorunları ve yeniden planlama gereksinimleri. 1. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu, (s. 35-40). Antalya.
17. Fjellheim, A., Raddum, G., Barlaup, B. (1995). Dispersal, growth and mortality of brown trout (Salmo trutta L.) stocked in a regulated West Norwegian River. Regul. Rivers. Regulated Rivers: Research ve Management, 10, 137-145. https://doi.org/10.1002/rrr.3450100209
18. Geldiay, R., Balık, S. (2009). Türkiye Tatlısu Balıkları (Cilt 46). İzmir, Bornova: Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Kitapları.
19. Kalaycı, G., Ozturk, R., Çapkın, E. Altınok, I. (2018). Genetic and molecular evidence that brown trout Salmo trutta belonging to the Danubian lineage are a single biological species. Journal of Fish Biology, 93, 792-804. https://doi.org/10.1111/jfb.13777
20. Kennedy, G. (1988). Stock enhancement of atlantic salmon (Salmo salar L.). Atlantic Salmon: Planning for the Future içinde (Mills, D. and Piggins, D.) pp. 345-372. Portland, Oregon: Timber Press. https://doi.org/10.1007/978-94-009-1235-9
21. Kişisel, H.D. (2006). Balık üretimi ve balıklandırma politikası. 1. Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu, (s. 61-68). Antalya.
22. Kocabaş, M. (2009). Türkiye Doğal Alabalık Salmo trutta Ekotiplerinin Kültür Sartlarında Büyüme Performansı ve Morfolojik Özelliklerinin Karşılaştırılması, Doktora Tezi, KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.)
23. Kosswig, C. (1954). İznik gölünde yapılan önemli tecrübe. Balık ve Balıkçılık Dergisi, 2(5), 22-25.
24. Küçük, F., Kalaycı, G., Güçlü, S.S., Oral, M., Turan, D. (2024) A new species of trout from the Köprüçay River, a drainage of Mediterranean Sea, Türkiye (Salmoniformes, Salmonidae). Zoosystematics and Evolution 100(2), 391-403. https://doi.org/10.3897/zse.100.121174
25. Nelson, J.S., Grande, T.C., Wilson, M.V. (2016). Fishes of the World (5b.). John Wiley and Sons.
26. Özer, A., Öztürk, T., Çam, A., Yılmaz, D. (2011). Kapımızdaki potansiyel risk: Gyrodactylus. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 4(1), 11-18.
27. Polat, N., Uğurlu, S., Kandemir, Ş. (2011). Türkiye’nin endemik ve egzotik alabalıkları. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 4(1), 1-9.
28. Raddum, G.G., Fjellheim, A. (1995). Artificial deposition of eggs of Atlantic salmon (Salmo salar L.) in a regulated Norwegian river: Hatching, dispersal and growth of the fry. Regulated Rivers: Research & Management, 10(2-4), 169-180.
29. Ritter, J.A. (1997). The Contribution of Atlantic Salmon (Salmo Salar L.) Enhancement to a Sustainable Resource. ICES Journal of Marine Science, 54, 1177-1187. https://doi.org/10.1016/S1054-3139(97)80025-2
30. Şahin, Ş., Başçınar, N., Kocabaş, M., Tufan, B., Köse, S., Okumuş, İ. (2011). Evaluation of meat yield, proximate composition and fatty acid profile of cultured brook trout (Salvelinus fontinalis Mitchill, 1814) and Black Sea trout (Salmo trutta labrax Pallas, 1811) in comparison with their hybrid. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 11, 261-271. http://doi.org/10.4194/trjfas.2011.0211
31. Tarkan, A.S., Bayçelebi, E., Giannetto, D., Özden, E.D., Yazlık, A., Emiroğlu, Ö., ... and Haubrock, P.J. (2024). Economic costs of non-native species in Türkiye: A first national synthesis. Journal of Environmental Management, 358, 120779.
32. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü‐ Rize Şube Müdürlüğü. (2013). Rize ili Karadeniz alabalığı tür koruma eylem planı. Rize.
33. Thorpe, J. (1988). Salmon Enhancement: Stock Discreteness and Choice of Material for Stocking. In: Atlantic Salmon, Mills, D., Piggins, D. (eds). Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-009-1235-9_19
34. Tortonese, E. (1954). The trouts of Asiatic Turkey. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Hidrobioloji Enstitüsü Dergisi, Seri B2, 1-26.
35. Turan, D., Doğan, E., Kaya, C., Kanyılmaz, M. (2014a). Salmo kottelati, a new species of trout from Alakır Stream, draining to the Mediterranean in southern Anatolia, Turkey (Teleostei, Salmonidae). ZooKeys, 462, 135-151. https://doi.org/10.3897/zookeys.462.8177
36. Turan, D., Kottelat, M., Engin, S. (2009). Two new species of trouts, resident and migratory, sympatric in streams of northern Anatolia (Salmoniformes: Salmonidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 20(4), 333-364.
37. Turan, D., Kottelat, M., Bektaş, Y. (2011). Salmo tigridis, a new species of trout from Tigris River, Turkey (Teleostei: Salmonidae). Zootaxa, 2993, 23-33. https://doi.org/10.11646/zootaxa.2993.1.2
38. Turan, D., Kottelat, M., Engin, S. (2012). The trouts of the Mediterranean drainages of southern Anatolia, Turkey, with description of three new species (Teleostei: Salmonidae). Ichthyol. Explor. Freshwaters, 23(3), 219-236.
39. Turan, D., Kottelat, M., Engin, S. (2014b). Two new species of trouts from the Euphrates drainage,Turkey (Teleostei: Salmonidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 24, 275–287.
40. Turan, D., Kottelat, M., Kaya, C. (2017). Salmo munzuricus, a new species of trout from the Euphrates River drainage, Turkey (Teleostei: Salmonidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 28, 55–63.
41. Turan, D., Kalaycι, G., Bektaş, Y., Kaya, C., Bayçelebi, E. (2020). A new species of trout from the northern drainages of Euphrates River, Turkey (Salmoniformes: Salmonidae). Journal of Fish Biology, 96, 1454–1462. https://doi.org/10.1111/jfb.14321
42. Turan, D., Bayçelebi, E. (2020). First record of Salmo pelagonicus Karaman, 1938 (Teleostei: Salmonidae) in the Karamenderes river, Turkey. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 5(4), 551-555. https://doi.org/10.35229/jaes.777776
43. Turan, D., Aksu, S. (2021). A New trout species from southern Marmara Sea drainages (Teleostei: Salmonidae). Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 6(2), 232-239. https://doi.org/10.35229/jaes.903810
44. Turan, D., Aksu, İ., Oral, M., Kaya, C., Bayçelebi, E. (2021). Contribution to the trout of Euphrates River, with description of a new species, and range extension of Salmo munzuricus (Salmoniformes, Salmonidae). Zoosystematics and Evolution, 97(2), 471-482. https://doi.org/10.3897/zse.97.72181
45. Turan, D., Kottelat, M., Kaya, C. (2022). The trouts of the upper Kura and Aras rivers in Turkey, with description of three new species (Teleostei: Salmonidae). Zootaxa, 5150(1), 43-64. https://doi.org/10.11646/zootaxa.5150.1.2
46. Turan, D., Bayçelebi, E., Aksu, S., Oral, M. (2024). The trouts of the Marmara and Aegean Sea drainages in Türkiye, with the description of a new species (Teleostei, Salmonidae). Zoosystematics and Evolution, 100(1), 87-99. https://doi.org/10.3897/zse.100.11
47. Üstündağ, M., Ağılkaya, G. Ş. (2022). Doğal alabalık üretilmesi ve ormaniçi suların balıklandırılması projesi kapsamında izleme-kontrol: Mersin- Çamlıyayla. Agro Internatıonal Conference on Agrıculture (s. 436-437). Azerbaijan State Agrar University.
48. Yanık, T., Hisar, S., Bölükbası, C. (2002). Early development and growth of arctic charr (Salvelinus alpinus) and rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) at a low water temperature. The Israeli Journal of Aquaculture - Bamidgeh, 54(2), 73-78.
49. Yerli, S.V. (2019). First record of a coregonid fish species, Coregenus albula (Linnaeus, 1758) (Salmoniformes: Salmonidae) in Aktaş Lake shared between Turkey and Georgia. Journal Black Sea/Mediterranean Environment, 25(3), 325-332
50. Yılmaz, E. (2014). Türkiye’de içsu balıkçılığının mevcut durumu. Ziraat Mühendisliği, 361, 28-32.
51. Yılmaz, E., Yılmaz, A., Arslan, D. (2011). İçsularımızda yapılan balıklandırma çalışmaları ve sonuçları. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 4(1), 15-17.
52. Yoğurtçuoğlu, B., Bucak, T., Ekmekçi, F.G., Kaya, C., Tarkan, A.S. (2021) Mapping the establishment and invasiveness potential of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) in Turkey: with special emphasis on the conservation of native salmonids. Frontiers in Ecology and Evolution, 8:599881. https://doi.org/10.3389/fevo.2020.599881
53. Zengin, M. (2006). Balıklandırmanın genel kriterleri ve dünyada ve ülkemizdeki stoklama deneyimleri. 1.Ulusal Balıklandırma ve Rezervuar Yönetimi Sempozyumu içinde, (s. 69-82). Antalya.
54. Zengin, M., Yerli, S.V., Dağtekin, M., Akpınar, İ. Ö. (2012). Çıldır Gölü balıkçılığında son yirmi yılda meydana gelen değişimler. Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 10-24.