Araştırma Makalesi

Bilgisayar sözlükçülüğü çağı ve sorunları

Sayı: 28 21 Haziran 2022
  • Mehmet Halit Atli *
PDF İndir
TR EN

Bilgisayar sözlükçülüğü çağı ve sorunları

Öz

60’lı yıllarda bilgisayarların uygulamalı sözlükbilim alanında kullanılması, geleneksel sözlükçülüğün icrasında köklü değişimin habercisi olur. Özellikle 90’lı yıllarda elektronik dilsel verilerin bir araya getirilmesi, 21. yüzyılın başında ise az maliyetli yüksek hızlı geniş bantlı internetin artan kullanımı bu tür çalışmaların hızla artmasına neden olur. Bu gelişmeler eşliğinde kısa süre içerisinde birçok basılı sözlük elektronik ortamda yayınlanır. Elektronik yayınlanan e-sözlüklerin basılı sözlüklere olan üstünlüğü birçok sözlükbilimcinin hemen dikkatini çeker. Ancak başta melezleme (İng. hybridisation) sorunu olmak üzere derlem uyumu, veri güvenilirliği, erişim yolu, özelleştirme, nitelik ve kullanışlılık benzeri sorunlar az kişinin dikkatini çeker. Hâlbuki e-sözlükbilimdeki modern gelişmeler, disiplinin kendisinden beklenenin aşırı derecede artmasına neden olmuş; uygulama alanında köklü değişimin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu çalışmada başta uygulamalı e-sözlükbilimin tarihî gelişimi yanı sıra bilgisayar sözlükçülüğü kavramının tanımı üzerinde durulmuştur. Ayrıca ilk kez Tarp (2012a, s. 256-268; 2012b, s. 116-117), tarafından tanımlanan teknolojinin e-sözlük üretim sürecindeki aşamalar [taklitçiler (İng. copycats); hızlı atlar (İng. faster horses); model t fordlar (İng. model T Fords); rolls roycelar (İng. rolls royces)] ele alınmıştır. Bunun yanı sıra çağdaş e-sözlüklerde melezleme, derlem, veri güvenilirliği, erişim yolu, kişiselleştirme ve nitelik açısından herhangi bir sorunun olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bilindiği üzere e-cihazlar, dilbilimsel ve sözlükbilgisel verileri çözümlemek için dil teknolojisi yazılımına ihtiyaç duyar. Sözlükbilgisel verilerin dil teknolojisi uygulamaları tarafından okunur/anlaşılır olması için dilin ölçünlü olması gerekir. Çünkü e-cihazlar, dillerdeki eksiklik ve/veya hataları algılamada insanlara kıyasla daha hassastır. Bundan dolayı bu çalışma ile e-sözlüklerin -varsa- sorunları tespit edilmeye çalışılmış; tespit edilen sorunların giderilmesi için bazı önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abduvahobov, G. (2021). About the concept of computer lexicography. ISJ Theoretical & Applied Science, 06 (98), 664-668. DOI: https://dx.doi.org/10.15863/TAS.2021.06. 98.89.
  2. Abel, A. & C. M. Meyer (2016). Nutzerbeteiligung. A. Klosa and C. Müller-Spitzer (Ed.), Internetlexikografie: Ein Kompendium (s. 249-290) içinde. Berlin/Boston: de Gruyter.
  3. Abel, A. (2012). Dictionary writing systems and beyond. G. Sylviane and P. Magali (Ed.), Electronic Lexicography (s. 1-46) içinde. Oxford: Oxford University Press.
  4. Amsler, R. A. (1980). The Structure of the Merriam-Webster Pocket Dictionary. PhD Thesis (Technical Report TR-164), Austin: University of Texas at Austin.
  5. Amsler, R. A. (1984). Machine-readable dictionaries. M E Williams (Ed.), Annual Review of Information Science and Technology (ARIST) American Society for Information Science (19) (s. 161-209) içinde. Knowledge Industry Publications.
  6. Atkins, B.T.S. & M. Rundell (2008). The Oxford Guide to Practical Lexicography. Oxford: Oxford University Press.
  7. Atkins, B.T.S. (1996). Bilingual Dictionaries: Past, Present and Future. M. Gellerstam J. Järborg, S-G. Malmgren, K. Norén, L. Rogström, and C. Röjder Papmehl (Ed.), Euralex ’96 Proceedings: Papers Submitted to the Seventh EURALEX International Congress on Lexicography in Göteborg (s. 515-546) içinde. Göteborg: Göteborg University.
  8. Atli, M. H. (2021a). Sözlükbilim Kuramı. Elazığ: Manas Yayıncılık.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Halit Atli * Bu kişi benim
0000-0002-3559-0763
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

21 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

24 Mayıs 2022

Kabul Tarihi

20 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 28

Kaynak Göster

APA
Atli, M. H. (2022). Bilgisayar sözlükçülüğü çağı ve sorunları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 28, 383-397. https://doi.org/10.29000/rumelide.1132575

Cited By