Türk gençlik edebiyatındaki fantastik eserlerin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi

Öz

Bu çalışmada Türk gençlik edebiyatındaki fantastik eserlerin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi esas alınarak yapılan çalışmanın kapsamını, Türk gençlik edebiyatında yayımlanan fantastik eserler oluşturmaktadır. Çalışma evreninin oldukça geniş olması çalışma grubunu belirlemeyi gerekli kılmıştır. Bu kapsamda amaçsal örneklem seçim türlerinden ölçüt örnekleme tercih edilmiştir. Bu doğrultuda genel ve özel ölçütler sonucunda fantastik gençlik eserleri belirlenmiş olup 6 gençlik romanı araştırmanın çalışma materyalini oluşturmuştur. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, fantastik eserler tek tek incelenerek kök değerler dağılımı açısından analiz edilmiştir. Araştırmada yer alan kök değerlerin tespiti ve dağılımı, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer alan kök değerlere göre yapılmıştır. Araştırmanın temalarını oluşturan kök değerler; adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverliktir. Bu eserlerde değer ifadesi bulunan cümleler, fişleme yöntemi kullanılarak ilgili değer kategorisine dâhil edilmiş ve her değerin frekansları hesaplanmıştır. Bunun yanı sıra ilgili değer kategorisi, eserlerde tespit edilen değer ifadeleri ile doğrudan alıntı yapılarak örneklendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre incelenen fantastik gençlik eserlerinde en sık geçen değerlerin saygı ve sabır, en az sıklıktaki değerlerin ise adalet ve sorumluluk olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonunda, ulaşılan bulgular doğrultusunda bazı öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Gençlik edebiyatı
• fantastik eser
• eğitsel değer

Abstract

In this study, it is aimed to examine the fantastic works in Turkish youth literature in the context of values education. The scope of this study, which is based on document analysis from qualitative research methods, consists of fantastic works published in Turkish youth literature. The fact that the study population was quite large made it necessary to determine the study group. In this context, criterion sampling, one of the purposive sampling types, was preferred. In this direction, fantastic youth works were determined as a result of general and specific criteria, and 6 youth novels formed the study group of the research. Descriptive analysis method was used to analyze the research data. In this context, fantastic works were examined one by one and analyzed in terms of root value distribution. The determination and distribution of the root values in the research were made according to the root values in the 2019 Turkish Language Curriculum. Root values forming the themes of the research; justice, friendship, honesty, self-control, patience, respect, love, responsibility, patriotism and benevolence. The sentences with value expressions in these works were included in the relevant value category using the tagging method and the frequencies of each value were calculated. In addition, the relevant value category is exemplified by directly quoting the value expressions determined in the works. According to the results obtained, it has been determined that the most common values in the fantastic youth works examined are respect and patience, and the least frequent values are justice and responsibility. At the end of the study, some suggestions were presented in line with the results obtained.

Keywords

• Gençlik edebiyatı
• fantastik eser
• eğitsel değer

Kaynakça

1. Aslan, P. (2010). Osmanlı/Türk modernleşmesinin gölgesinde varla yok arası bir tür: fantastik roman (1876-1960). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Avcı, N. (2007). Toplumsal değerler ve gençlik. Ankara: Siyasal Kitabevi.
3. Aydemir, A. (2011). Gülten Dayıoğlu’nun romanlarının çocuk ve gençlik edebiyatı ve fantastik bilim kurgu türü bakımından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
4. Aydoğdu, Y. (2015). Murathan Mungan’ın kurmaca eserlerinin (öykü-roman) postmodern unsurlar ve eğitsel değerler açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
5. Bastem, N. (2018). A. Vahap Akbaş’ın çocuk eserlerinin eğitsel değerler bakımından incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
6. Bilgin, N. (1995). Sosyal psikolojide yöntem ve pratik çalışmalar. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
7. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: PegemA.
8. Cihan N. (2010). Türkçe öğretimi amaçlarının değerler aktarımı bağlamında değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

9. Çevik Y. (2014). Türkçe öğretim programlarında değerler ve Dede Korkut Hikâyelerinin değerler açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Burdur.
10. Çoban, A. (2020). Değerler eğitimi bağlamında Türk destan örneklerinde kök değerler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla.
11. Erdoğan R. (2017). Eflatun Cem Güney’in masallarındaki değerler ve bu değerlerin davranışa yansıma biçimleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
12. Fidan, N. (2012). Okulda öğrenme ve öğretme. (3. Baskı). Ankara: Pegema Yayınları.
13. Gazioğlu, G. (2015). İlk gençlik edebiyatı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
14. Genç, S. (2018). Görsel sanatlar eğitiminde kök değerler. Turkish Studies Educational Sciences Volume 13/11, Spring 2018, p. 543-560.
15. Gizli, C. (2019). İhsan Oktay Anar'ın romanlarında fantastik unsurlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.
16. Gökçe B. (2008). Gülten Dayıoğlu’nun çocuk öykülerinde değer eğitimi ve öykülerin Türkçeye olan katkısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
17. Gökdai, H. (2020). TRT Çocuk Dergisi’nde fantastik ögeler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
18. Gönen, M., Katrancı, M., Uygun, M. ve Uçuş, Ş. (2011). İlköğretim birinci kademe öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının, içerik, resimleme ve fiziksel özellikleri açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(160), 250-265.
19. Güngör, E. (1993). Değerler psikolojisi. Amsterdam: Hollanda Türk Akademisyenler Birliği Yayınları.
20. Güven, A. Z. (2014). Türk efsanelerinin değerler eğitimi bakımından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(26), 225-246.
21. Halstead, J. M. & Taylor, J. M. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169-202.
22. Hooper, C. (2003). Values education study final report. In B.Wilson, V. Zibar, D. Brown, B. Bereznicki Eds. Values education definition (pp.33-37). Australia: Curriculum Corparation.
23. İnneci Bozkaplan, D. (2010). 1990-2008 arası çocuk edebiyatımızda fantastik ve bilim-kurgu romanlar üzerinde bir inceleme. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
24. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar-ilkeler-teknikler. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
25. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. (31. Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
26. Kart, M. & Şimşek, H. (2020). Türk Eğitim Sisteminde Değer Arayışı: Yenilenen (2017) İlköğretim Programları Hangi Değerleri Kazandırıyor? . Değerler Eğitimi Dergisi , 18 (40) , 9-44 . DOI: 10.34234/ded.623787
27. Kartal, S. G. (2007). Cumhuriyet dönemi Türk çocuk roman ve hikâyelerinde fantastik ögeler (1923-1960). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
28. Kaya M. (2012). Emine Işınsu’nun romanlarında değer eğitimi ve eserlerin Türkçe öğretimine katkısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
29. Kılıç, M. (2019). Gençlik edebiyatı metinlerinin çevirisinde dil sorunu ve çevirmen kararlarına kuramsal açıdan yaklaşım. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
30. Latrobe, K. H. & Drury, J. (2009). Critical approaches to young adult literature. New York: Neal-Schuman Publishers.
31. MEB (2017). Müfredatta yenileme ve değişiklik çalışmalarımız üzerine. Çevrim-içi: http://ttkb. meb. gov. tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/18160003_basin_aciklamasi-program. pdf]
32. MEB (2019). Türkçe Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Talim Terbiye Kurulu: Ankara.
33. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
34. Nilsen, A. P. & Donelson, K. L. (2009). Literature for today's young adults. Boston: Pearson.
35. Oran G. (2015). Yalvaç Ural'ın çocuk kitaplarında değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
36. Öksüz, H. İ. ve Eken, N. T. (2019). İlkokul (1-4) Türkçe ders kitaplarındaki hikâye edici metinlerin Türkçe dersi öğretim programındaki kök değerler bakımından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 384-401.
37. Öncü A. (2015). Değerler eğitimi bağlamında Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay’da değerler. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
38. Özlük, N. (2011). Türk edebiyatında fantastik roman. (1. Baskı). İstanbul: Hiperlink Yayınları.
39. Özlük, N. (2011). Türk edebiyatında fantastik roman. (1. Baskı). İstanbul: Hiperlink Yayınları.
40. Sarikaya, B. ve Aydeniz, S. (2021). Van yöresine ait halk masallarının değer aktarımı açısından incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Van Özel Sayısı), 451-480.
41. Solak, Ö. (2014). Edebiyat biliminde kuram ve yöntem. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
42. Steinmetz, J. L. (2006). Fantastik edebiyat. (çev. H. F. Nemli). Ankara: Dost Yayınevi.
43. Şaşmaz, E. (2018). Devlet tiyatrolarında oynanan çocuk tiyatro oyunlarında değer eğitimi ve bu oyunların Türkçe öğretimine katkısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
44. Şen, Ü. (2007). Millî Eğitim Bakanlığı'nın 2005 yılında tavsiye ettiği 100 temel eser yoluyla Türkçe eğitiminde değerler öğretimi üzerine bir araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
45. Şentürk, Ş. ve Keskin, A. (2019). Rafadan Tayfa çizgi filminin milli ve evrensel değerler açısından değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (20), 143-157.
46. Taş, İ. (2009). 1980 - 2000 arası Türk hikâye kitaplarında fantastik unsurlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
47. Todorov, T. (2012). Fantastik edebiyat türe yapısal bir yaklaşım. (çev. N. Öztokat). İstanbul: Metis Yayınları.
48. Tomlinson, C. & Lynch-Brown, C. (2010) Essentials of young adult literature. Boston: Pearson.
49. Toyman, Y. Ö. (2006). Nazlı Eray'ın roman dünyasında düşsü ve büyülü gerçekliğin kurgusu ile fantastik unsurlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
50. Türk Dil Kurumu. (2009). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
51. Ulusoy K. & Dilmaç B. (2015). Değerler eğitimi. (3. Baskı). Ankara: Pegema Yayınları.
52. Ulusoy, K. & Dilmaç, B. (2012). Değerler eğitimi. Ankara: Pegem.
53. Yaman, E. (2016). Değerler eğitimi (4. Baskı). Ankara: Akçağ Yayınları.
54. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yay.
55. Eker, C. ve Yıldırım, K. (2017). Değerler Eğitimi Açısından Ziya Gökalp’ e Ait “Altın Işık” Adlı Eserin İncelenmesi . Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1) , 30-38.
56. Zengin, N. (2000). Gençlik edebiyatı ve eğitim değerleri açısından Mustafa Necati Sepetçioğlu'nun dünkü Türkiye dizisindeki tarihi romanlarının incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.