Feminist edebiyat eleştirisi bağlamında Lev Tolstoy’un Kreutzer Sonat adlı uzun öyküsü üzerine bir inceleme

XIX. yüzyıl hem dünyada hem Rusya’da kadın hareketlerinin hız kazandığı bir dönemdir. Kadınların özel hayatlarında ve sosyal yaşamda erkeklerle eşit olmak üzere verdikleri mücadelelere göndermeler Batı edebiyatında olduğu gibi Rus edebiyatındaki metinlerde de karşımıza çıkar. Bu metinleri incelemek üzere ortaya çıkan feminist eleştiri kuramı, “okur olarak kadına yönelik” ve “yazar olarak kadına yönelik” olmak üzere iki farklı şekilde edebi metinlere uygulanır. Lev Tolstoy’un 1890 yılında yayımlanan, adına Ludwing van Beethoven’ın 9. Sonat adlı eserinin ilham verdiği, kıskanç bir erkeğin karısını öldürmeye giden yolunda yaşadıklarını kadınlara verilen haklara bağlayarak aktardığı Kreutzer Sonat adlı öyküsü, gerek Rusya’da gerek yurtdışında büyük tepkilere neden olur. Ülkesinde yazıldığı dönemde sansür uygulanan, Avrupa’da ise kadın hareketlerinin kendisine savaş açtığı söz konusu eser “okur olarak kadına yönelik feminist eleştiri” yöntemi kapsamında incelemeye değer bir eserdir. Kurgusal olarak iki bölüme ayırabileceğimiz Kreutzer Sonat’ın ilk bölümünde bir tren kompartımanında birbirlerini hiç tanımayan, farklı sosyal statülerde ve cinsiyetlerde birkaç kişinin, kadın-erkek eşitliği, eğitim, aşk, evlilik kadına, vb. konular üzerine gerçekleştirdikleri hararetli bir sohbete tanık oluruz. İkinci bölümünde ise bir kıskançlık krizi sonucu karısını öldüren Pozdnışev adlı adamın aşk evliliğinden kadın cinayetine giden serüvenini kendi ağzından dinleriz. Çalışmada bu insanlar arasında gerçekleşen diyaloglardan yola çıkarak feminist gruplar tarafından tartışılan cinsiyetler arası eşitlik, kadınlara eğitim hakkı, kadın bedeni hâkimiyeti, evlilik, namus cinayeti sorunları Lev Tolstoy’un ataerkil bakış açısıyla yansıtılmaya çalışılmıştır.