Araştırma Makalesi

Mütercim Âsım’ın Al-Kāmūsu’l-Muhīt tercümesinde hastalık adları ve hastalıkla ilgili kavramlar

Sayı: Ö13 23 Ekim 2023
PDF İndir

Mütercim Âsım’ın Al-Kāmūsu’l-Muhīt tercümesinde hastalık adları ve hastalıkla ilgili kavramlar

Öz

1755’te Gaziantep’te doğan Ahmet Âsım CENANİOĞLU’nun 13 Ekim 1805’te yazmaya başlayıp 11 Kasım 1810’da tamamladığı Al-ÚÀmūsu’l-Muóīt Tercümesi, Türk dili tarihinde hazırlanmış ve tercüme edilmiş sözlükler arasında önemli bir yere sahiptir. Al-ÚÀmūsu’l-Muóīt ilk olarak İstanbul’da 1815-1817 yılları arasında Matbaa-i Amire’de aslına uygun biçimde 3 cilt olarak basılmıştır. Yazma nüshanın birinci cildi ra (ر) harfinin ortalarına kadar 684 varak; kalın kaf (ق) harfinin ortalarına kadar olan ikinci cildi 689 varak ve son cildi 647 varaktır. Toplamda 2020 varak olan eserin her bir sayfasında 37 satır bulunmaktadır. Mütercim Asım’ın kitabı tercüme ederken Arapça kavramlara Türkçe karşılıklar bulma çabası, onun bu eserini başka tercümelerden farklı kılan özelliklerin en önemlisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Al-ĶÀmūsu’l-Muhīt tercümesinde geçen hastalık adları üzerinde durmak ve bu hastalık isimlerini incelemektir. Al-ĶÀmūsu’l-Muhīt Tercümesi’nde çok sayıda hastalık adı ve hastalıklarla ilgili kavramlar tespit edilmiştir. Bu da mütercimin ne kadar bilgili olduğunu ve tercümesinin ne kadar zengin olduğunu göstermektedir. İçinde pek çok bilgi barındıran ve ansiklopedi mahiyetinde olan bu sözlük, özellikle hastalık adları konusunda çok zengindir. Dolayısıyla, çok sayıdaki bu hastalık adlarını ve kavramları ortaya koymak bu çalışmanın temel hedefi olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. al-FĪRŪZÀBÀDĪ, Macdu ’d-dīn Abū TÀhir Muhammad b. Yaèkūb [1329-1413]: al-UkyÀnūsu ’l-Basīt fi Tarcamati ’l-ĶÀmūsi ’l-Muhīt: Çeviren: CENÁNĪOGLU Ahmed èÁãım [1755-1819], [Çeviri: İstanbul 1805-1810], İstanbul I: ‘-r21268 [=1852], [II]+943 s. II: r-k2 1269 [=1853], [II]+939 s. III: k-v2 1272 [=1855], [II]+975 s.
  2. Allabedi, Dr. Abdelaziz (2005): Arab Medical - Arabic English- dictionary: Amman Jordan: Dar al-Bashir for publishing&Distribution, 1712 s.
  3. “Âsım, Ahmet, [Mütercim]”, Türk Ansiklopedisi, C.3, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınevi, 1971, ss.448-449.
  4. Atay, H. – M. Atay – İ. Atay: Arapça-Türkçe Büyük Lûgat: I. Ankara 1964, 511 s. II, Ankara 1968, 511-1166. s.; III, Ankara 1981, 530 s.
  5. El-Okyânûsu ’l-Basît fi Tercemeti ’l-Kâmûsi ’l-Muhît-Kâmûsi ’l-Muhît Tercümesi: Müellifi: CENÁNĪOGLU Ahmed èÁãım [1755-1819], Yayına Hazırlık-Çeviri yazı: Prof. Dr. Mustafa KOÇ-Eyyüp TANRIVERDI, İstanbul, 2013, 1. Baskı, I: [ي و ج][أ ب أ], [CXIX]+963 s., II: [ص ي ر] [أ ج ح], [VIII]+1024 s., III: [ي ض ض][ض ب ر], [VIII]+946 s., IV: [ش ي ق][أ ب ط], [VIII]+978 s., V: [ز ي م][ص د ق], [VIII]+964 s., VI: [ي و ي][س أ م], [VIII]+1050 s.
  6. Gül, M. & Yüksel, F. (2022): “Derleme Sözlüğü’nde yer alan beden hastalıkları ile ilgili söz varlığı”, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (31), 444-467. DOI: 10.29000/rumelide.1221879.
  7. Gürlek, M. (2016): “Yabancı Tıp Terimlerine Osmanlı Tıp Metinlerinden Türkçe Karşılık Örnekleri”, Abant Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 16 Sayı: 4, 215 – 236 ss.
  8. Ibrahim, M.; Mansour, G.; Sayyah, R.; Farhat, F. (2010): Dictionary of Medical Terms English&Arabic انكليزي/عربي قاموس المصطلحات الطبية: Beirut: Dar Al Kotob Al Ilmiyah, 2. Baskı, 912 s.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

23 Ekim 2023

Gönderilme Tarihi

2 Eylül 2023

Kabul Tarihi

23 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: Ö13

Kaynak Göster

APA
Öztürk, F. (2023). Mütercim Âsım’ın Al-Kāmūsu’l-Muhīt tercümesinde hastalık adları ve hastalıkla ilgili kavramlar. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Ö13, 41-68. https://doi.org/10.29000/rumelide.1379025