The first mersiyes (elegies) in the Persian literature

Abstract

“Mersiye” (elegy) is the form of poetry that is used to express the sorrow for and the good features of a dying person. The first poet whose independent elegy reached our day is Rûdekî. After him the poets like Ebû’l-Abbâs Fazl bin Abbâs Rebincenî and Ebû Mansûr Ammâre-i Mervezî wrote elegies. The elegies written in the Persian literature are classified into official, personal, religious, sophistic and philosophical elegies according to their subjects. The best poets of the Persian literature like Firdevsî, Hâkânî-i Şirvânî, Sa’dî, Hâfiz and Abdurrhmân-i Câmî wrote elegies. The first masters of the Persian literature whose elegies reached our day are the poets of the Samanid period. In this article we explain how elegies are handled in the Persian literature, we deal with the first elegies, and make their translations.

Keywords

• Elegy,Rûdekî,Persian literature,Persian poets

Fars edebiyatındaki ilk mersiyeler

Öz

Mersiye ölen birinin ardından duyulan üzüntüyü dile getirmek ve o kişinin iyi taraflarını anlatmaktır. Fars edebiyatında müstakil mersiyesi günümüze ulaşan ilk şair Rûdekî’dir. Rûdekî’den hemen sonra Ebû’l-Abbâs Fazl b. Abbâs Rebincenî ve Ebû Mansûr Ammâre-i Mervezî gibi şairler mersiye yazmışlardır. Fars edebiyatında yazılan mersiyeler konularına göre resmî, şahsi, dinî, tasavvufî ve felsefî olarak ayrılmaktadır. Fars edebiyatının en iyi şairleri olan Firdevsî, Hâkânî-i Şirvânî, Saʻdî, Hâfız ve Abdurrahmân-i Câmî gibi şahıslar da mersiye yazmışlardır. Mersiyeler kaside, mesnevi, gazel ve rubai gibi nazım şekilleriyle yazılmıştır. Farsça yazılan mersiyelerde dünyanın vefasızlığı, zamanın geçici oluşu ve feleğe sitem gibi konular ele alınmıştır. Fars edebiyatında mersiyeleri günümüze ulaşan ilk üstatlar Sâmânî dönemi şairleridir. Bu makalede Fars edebiyatında mersiyenin nasıl işlendiği açıklanmış ve ilk yazılan mersiyeler ele alınıp tercümeleri yapılmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• Mersiye,Rûdekî,Fars edebiyatı,Fars şairleri

Kaynakça

1. Asîl, H. (1381). “Mersiye” Ferhengnâme-i Edeb-i Fârsî, Nşr. Hasan Enûşe, Tahran. Avfî, M. (1361). Tezkire-i Lübâbü’l-Elbâb, Nşr. Edward Browne, C.2, Tahran. Devletşâh, A. B. (1337). Tezkiretu'ş-şuʻarâ, Nşr. Muhammed Abbâsî, Tahran. Dihhudâ, A. E. (1377). “Mersiye” Lügâtnâme-i Dihhuda, C.13, (s.20617), Tahran. Ferruhî-i Sîstânî, (1335). Dîvân-i Eşʻâr-i Ferruhî-i Sîstânî, nşr. Debîr Seyâkî, İkbâl: Tahran. Fesâî, M. R: (1373). Envâ-i Şiʻr-i Fârsî, Şîrâz. Firdevsî, Şâhnâme-i Firdevsî, Nşr. Dervîş Perverde, Çâphâne-i Berûhîm. Hâfız-i Şîrâzî, (1341). Dîvân-i Hâfız, Nşr. Hâşim Rızâ, İntişârât-i Kâve. Hânlerî, Z. (1347). Ferheng-i Edebiyât-i Fârsî, Tahran. Hidâyet, R. K. (1339). Mecmuʻu’l-fusahâ, Nşr. Mezâher Musafâ, C.2, Tahran. Kâzî, N. (1373). “Murûrî Ber Mersiye ve Mersiye Perdâzî Der Edebiyât-i Fârsî,” Rûznâme-i Âferîniş, Se Şenbe, 28 Tîrmâh, Tahran. Muhammedî, H. (1387). “Kohenterîn Mersiye Serâî Der Şiʻr-i Pârsî,” Keyhân Ferhengî, Tahran. Muhteşem-i Kâşânî, (1348). Dîvân-i Eşʻâr-i Muhteşem-i Kâşânî, Nşr. Mihr Ali Gorgânî, Mahmudî. Nefîsî, S. (1336). Muhît-i Zindegî ve Ahvâl ve Eşʻâr-i Rûdekî, Tahran. Öztürk, M. (2008). "Rûdekî" DİA, C.35. (s.185-86), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. Provençal, E. L. (1987). “Mersiye” İslam Ansiklopedisi, C.7, (s.772-73), İstanbul. Rûdekî-i Semerkandî, (1376). Dîvân-i Rûdekî-i Semerkandî, Nşr. Saîd-i Nefîsî, Müessese-i Enteşârât-i Nigâh, Tahran. Safâ, Z. (1338). Târîh-i Edebiyyât Der Îrân, C.1, Tahran. Secâdî, Z. (1373). Mersiye Serâî Der Edeb-i Fârsî, Keyhân Hevâî, Çehârşenbe, Yekom-i Tîrmâh, (s.43-62), Tahran. Selçuk, E. (2013). “İran Edebiyatında Mersiye Türleri,” Doğu Araştırmaları, (s.5-22), İstanbul. Şâfiî, H. (1380). Sad Şâʻir, Tahran. Şânzerî, A. R. (1394). Sebk-i Mersiyehâ-i Hâkânî, Fünûn-i Edebî, (s.139-156), Tahran. Şemîsâ, S. (1385). Envâʻ-i Edebî, Mîtrâ, Tahran. Türk Dili ve Ansiklopedisi, (1986). “Mersiye” C.6, (s.272-73), İstanbul: Dergâh. Vezînpûr, N. (1374). Dâğ-i Neneg Ber Sîmâ-i Edeb-i Fârsî, Muîn, Tahran. Yazıcı, T. (2004). “Mersiye” DİA, C.29, (s. 217-18), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.