DÖNEMSEL REFORMLARDAN ZORUNLU KOLEKTİFLEŞTİRMEYE: TÜRKİYE CUMHURİYETİ DAHİLİYE VEKALETİNİN SOVYET KOLEKTİFLEŞTİRME RAPORU

Yıl 2025, Sayı: 14, 151 - 171, 31.12.2025

Mahir Aslan

https://doi.org/10.48068/rusad.1684990

Öz

Rusya’da toprak taksimi ve Rus köylüsünün hukuki hakları meselesi Rus tarihinin en uzun soluklu konularından biri olmuştur. Farklı dönemlerinde isyan, ayaklanma vs. olarak kendini gösteren bu problemin çözümüne yönelik ilk köklü adım 1861 toprak reformu ile atıldı fakat köylünün tüm meseleleri tam olarak çözülemedi. Köylü nispeten özgürleşmişti fakat geçimini sağlayacak kadar toprağa sahip değildi. Bu eksiklikler 1905 yılında tekrar ele alınarak P.A. Stolıpin’in tarım reformu ile giderilmeye çalışıldı. Stolıpin’in 1906–1911 yılları arasındaki toprak reformu 1861 yılındaki reformun devamıydı fakat burada da planlandığı kadar başarılı olunamamıştır. Stolıpin öldürülmüş programı da hükümet tarafından terkedilmişti. I. Dünya Savaşı, Bolşevik Devrimi ve bilhassa iç savaş yıllarında yaşanan gıda krizinin sebebi olarak Rus köylüsü görülüyordu. Köylü elindeki buğdayı hükümetin belirlediği fiyattan devlete satmayı reddederken piyasaya daha yüksek fiyatlardan satmayı uygun bulmuş ve hükümetin istediği oranda da ekim yapmamıştır. Tarım toplumundan endüstri toplumuna geçmek isteyen Sovyetler Birliği bu meseleyle ilgilenmiş ve geliştirdiği beş yıllık kalkınma programı çerçevesinde Rus köylüsüne, elindeki arazi, çiftlik ve diğer gelir kaynaklarına önemli yer ayırmıştır. Marksizm’e göre köylü küçük burjuvaydı ve sosyalist devlette yer alamazdı. Kalkınma programı içerisinde kolektifleştirme adı altında yürütülen bu program kimilerine göre başarılı olmuş kimilerine göre ise tam manasıyla bir başarısızlıktı. Uygulanan program neticesinde yaklaşık 5 milyon kişi açlıktan öldüğü için konu günümüzde de taraflar açısından canlılığını korumaktadır. Sovyetler Birliği’nde yaşanan bu insani kriz, dönemin Türkiye Cumhuriyeti bürokrasisinin de dikkatini çekmiştir. Dahiliye Vekaleti, konuyla ilgili bir mutemedi aracılığıyla bir rapor hazırlatmıştır. Bu rapor, Paris’te yayımlanan Posledniye Novosti gazetesinde yer alan haber ve makaleler temel alınarak oluşturulmuştur. Bu çalışma, söz konusu raporu temel alarak Sovyet kolektifleştirme politikalarına dair neden-sonuç ilişkisini, dönemin Türk bürokratik perspektifiyle birlikte ele almayı ve alternatif bir tarihsel okuma sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

SSCB , toprak reformu , Beş Yıllık Ekonomi Programı , kolektifleştirme , tarım politikası

ОТ ПЕРИОДИЧЕСКИХ РЕФОРМ К ПРИНУДИТЕЛЬНОЙ КОЛЛЕКТИВИЗАЦИИ: ОТЧЕТ МИНИСТЕРСТВА ВНУТРЕННИХ ДЕЛ ТУРЕЦКОЙ РЕСПУБЛИКИ О СОВЕТСКОЙ КОЛЛЕКТИВИЗАЦИИ

Öz

Раздел земли в России и права крестьян, живущих на ней, были одними из самых давних проблем в истории России. Первый шаг к решению этой проблемы, которая проявилась в бунтах и восстаниях в разные периоды истории России, был сделан с земельной реформой 1861 года, но не все крестьянские проблемы были полностью решены. Крестьяне были относительно свободны, но у них не было достаточно земли, чтобы прокормиться. После революции 1905 года началась аграрная реформа П. А. Столыпина. Земельная реформа Столыпина между 1906 и 1911 годами была продолжением реформы 1861 года, но она не была столь успешной, как планировалось. Столыпин был убит, и его программа была фактически свёрнута правительством. Российский крестьянин рассматривался как причина продовольственного кризиса, пережитого во время Первой мировой войны, большевистской революции и особенно гражданской войны. В то время как крестьянин отказывался продавать государству имеющуюся у него пшеницу по установленной правительством цене, он счел целесообразным продать ее на рынке по более высоким ценам и не сеял столько, сколько требовало правительство. Советский Союз, который хотел перейти от аграрного общества к индустриальному, был заинтересован в этом вопросе и в рамках разработанной им пятилетней программы развития отводил важное место русскому крестьянину, земле, ферме и другим источникам дохода, находящимся в его владении. Согласно марксизму, крестьянин был мелким буржуа и не мог принимать участия в социалистическом государстве. Эта программа, которая была реализована под названием коллективизации в рамках программы развития, была успешной для некоторых, но полной неудачей для других. Поскольку в результате реализованной программы от голода умерло около 5 миллионов человек, этот вопрос по-прежнему остается актуальным для сторон сегодня. Этот гуманитарный кризис в Советском Союзе также привлек внимание бюрократии Турецкой Республики того времени. Министерство внутренних дел заказало доклад по этому вопросу через доверенное лицо. Этот доклад был основан на новостных сообщениях и статьях, опубликованных в парижской газете «Последние новости». На основе этого доклада данное исследование направлено на изучение причинно-следственной связи между советской политикой коллективизации и турецкой бюрократической позицией того периода, предлагая альтернативную историческую интерпретацию.

Anahtar Kelimeler

СССР , земельная реформа , Пятилетняя экономическая программа , коллективизация , аграрная политика

FROM PERIODIC REFORMS TO FORCED COLLECTIVIZATION: THE MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS OF THE REPUBLIC OF TÜRKIYE’S SOVIET COLLECTIVIZATION REPORT

Öz

The division of land in Russia and the rights of the peasants living on it have been one of the longest-running issues in Russian history. The first step towards the solution of this problem, which manifested itself as rebellions, uprisings, etc. In different periods of Russian history, the land reform of 1861 was implemented, but not all of the peasants' issues were fully resolved. The peasants were relatively free, but they lacked sufficient land to make a living. These deficiencies were reconsidered in 1905, and an attempt was made to eliminate them with P.A. Stolypin's agricultural reform. Stolypin's land reform, implemented between 1906 and 1911, was a continuation of the 1861 reform, but it was not as successful as planned. Stolypin was killed, and the government abandoned his program. The Russian peasant was seen as the cause of the food crisis experienced during World War I, the Bolshevik Revolution and especially the civil war. While the peasant refused to sell the wheat he had to the state at the price determined by the government, he found it appropriate to sell it to the market at higher prices and did not plant as much as the government wanted. The Soviet Union, which sought to transition from an agricultural to an industrial society, was interested in this issue. Within the framework of its 5-year development program, it gave significant importance to the Russian peasant, the land, farms, and other sources of income in its possession. According to Marxism, the peasant was considered a petty bourgeois and therefore could not participate in a socialist state. This program, which was implemented under the name of collectivization within the development program, was successful for some but a complete failure for others. Since approximately 5 million people died of starvation as a result of the implemented program, the issue remains alive for the parties today. This humanitarian crisis in the Soviet Union also caught the attention of the bureaucracy of the Republic of Türkiye at the time. The Ministry of the Interior commissioned a report on the matter through a trustee. This report was based on news reports and articles published in the Paris-based newspaper Posledniye Novosti. Based on this report, this study aims to examine the cause-and-effect relationship between Soviet collectivization policies and the Turkish bureaucratic perspective of the period, offering an alternative historical reading.

Anahtar Kelimeler

USSR , land reform , Five-Year Economic Program , collectivization , agricultural policy

Kaynakça

• BCA. 490.1.0./609.111.5. 31.12.1933.
• TDA. 571/34487-135865-26
• TDA. 571/34487-135865-27
• Belharoev, H. U. “Agrarnaya Reforma P. A. Stolıpina.” Biznes v Zakone, Ekonomiko-Yuridiçeskiy 5 (2009): 32–34.
• Belokopıtova, N. Yu. “Zakonodatelnıe Osnovı Agrarnoy Reformı P. A. Stolıpina.” Severo-Kavkazskiy Yuridiçeskiy Vestnik 4 (2009): 21–25.
• Erşov, Bogdan A., Vladimir A. Tonkih & Ludmila İ. Kondratenko. “Krestyanskaya Reforma 1861 Goda v Rossii i sovremennost.” Journal “Agrarian History 10 (2022): 55–61.
• Esin, R. S. “Raskulaçivanie i Kollektivizatsia na Territorii Sovremennogo Krasnoyarskogo Kraya: ot “Korennogo Pereloma” do İspravleniya “Peregibov na Mestah.” İstoriçeskie Nauki i Arheologia 3/113 (2020): 43–46.
• Girş, Hanin İ. “Tri Varianta Pervogo Patiletnego Plana Ekonomiki SSSR: Ot Realizma k Utopii.” Ekonomiçeskaya İstoria 20/3 (2022): 52–71.
• Hoskıng, Geoffrey. Rusya ve Ruslar Erken Dönemden 21. Yüzyıla. Çev. Kezban Acar. İstanbul: İletişim, 2015.
• Kolganova, Nadejda F.. “Tragedia n Fars: o Rossiyskoy Kollektivizatsii 30-x i Dekollektivizatsii 90-x gg. XX v.” Yaroslavskiy Pedagogiçeskiy Vestnik 6/123 (2021): 229–234.
• Kulakova, Nadejda N. “Priçinı Kollektivizatsii i Razoblaçenie Mifa o Mnogomilionnıh Poteryah v Hode Ee.” Nauçno-obrazovatelnıy Jurnal Dlya Studentov i Prepodavateley 4 (2020): 529–534.
• Kurat, Akdes Nimet. Rusya Tarihi: Başlangıçtan 1917’ye Kadar. Ankara: TTK, 2010.
• Mironov, Boris N.. “Krestyanskoe Dvijenie v Rossii Nakanune Emansipatsii Kak Moment İstinı.” Vestnik Sankt-Peterburgskogo Universiteta İstoria 64/3 (2019): 817–842.
• Muravyeva, Ludmila A. “Otmena Krepostnogo Prava v Rossii: Priçinı, Mehanizm Realizatsii, Znaçenie.” Gumanitarnıe Nauki 2/6 (2012): 42–53.
• Oboznıy, Konstantin P. “Stalinskaya Kollektivizatsia – Vzglyad 90 Let Spustya.” Krestyanovedenie 5/4 (2020): 188–197.
• Orlov, A. S, N. G. Georgievna & V. A. Georgievna. İstoriçeskiy Slovar. 2-e İzd. Moskova: 2012.
• Pavlov, Daniil V.. “Forsirovannaya Kollektivizatsiya v SSSR.” Nauçno-obrazovatelnıy Jurnal dlya Studentov i Prepodavateley 4 (2022) 2001–2007.
• Prihodko, V. V., M. V. Saribaşeva & B. A. Erşov. “İstoriçeskoe Znaçenie Otmenı Krepostnogo Prava v Rossii.” Aktualnıe Problemı Gumanitarnıh i Estestvennıh Nauk 12 (2011).
• Rıasanovsky, Nicholas V., & Mark D. Steınberg. Rusya Tarihi. Çev. Figen Dereli. İstanbul: İnkılap, 2016.
• Ryazanov, Viktor Timofeeviç. “Reforma 1861 Goda v Rossii: Priçinı i İstoriçeskie Uroki.” Vestnik Sankt-Peterburgskogo Universiteta 5/2 (2011): 3–17.
• Troynitskiy, A. G. Krepostnoe Naselenie v Rossii, Po 10-y Narodnoy Perepisi. Saint-Petersburg: 1861.
• Vernadsky, George. Rusya Tarihi. Çev. Doğukan Mızrak, Egemen Ç. Mızrak. İstanbul: Selenge 2011.
• Yanova, Anstasia R. & Elizaveta S. Gurinova. “Rezultatı Otmenı Krepostnogo Prava v Rossii v 1861 Godu.” Journal Bulletin Social-Economic and Humanitarian Research 4/6 (2019): 18–28.
• Danilov, V. “Kollektivizatsia.” Erişim 20.02.2025. https://www.rus-lib.ru/book/35/16/355-400.html
• “Kulaki.” Bolşaya rossiyskaya entsiklopediya. Erişim 27.02.2025. https://bigenc.ru/c/kulaki-6fd800
• Volovatov, Vitaliy. “Pervaya Russkaya Revoluttsia 1905 Goda.” Erişim 20.02.2025. https://www.pnp.ru/social/pervaya-russkaya-revolyuciya-proshla-115-let-nazad.html