Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

TÜRK DİPLOMATİK ARŞİVİ BELGELERİNDE HÜSEYİN RAGIP BAYDUR’UN MOSKOVA BÜYÜKELÇİLİĞİ VE TÜRK-RUS İLİŞKİLERİ

Yıl 2025, Sayı: 14, 173 - 205, 31.12.2025

Nurettin Çakıcı

https://doi.org/10.48068/rusad.1775879

Öz

Cumhuriyet döneminin önemli diplomatlarından biri olan Hüseyin Ragıp Bey, iki farklı dönemde aynı başkentte büyükelçi olarak görev yapmıştır. Moskova’daki ilk büyükelçilik döneminde Türkiye ve Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin “dostane” olduğunun ifade edilmesi gerekmektedir. Hüseyin Ragıp Bey’in Türk Dışişleri Bakanlığına gönderdiği raporlardan hareketle 1929–1934 yılları arasında iki ülke arasındaki ilişkilerin daha çok iktisadi alana yönelik olduğunu söylemek mümkündür. Bu dönemde tarafların temsilcileri arasında imzalanan ticaret anlaşmaları ile bir yandan ilişkilerin geliştirilmesi sağlanmaya diğer taraftan da 1929 Dünya Ekonomik Buhranının etkileri azaltılmaya çalışılmıştır. Sözü edilen süreçte Türk ve Sovyet hükümetleri arasında karşılıklı resmi ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Bu ziyaretlerde Türk-Sovyet dostluğuna vurgu yapılmakla birlikte devletler arasındaki sorunların barışçıl yollar ile çözülmesi gerektiği hususu dile getirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı’na giden süreçte revizyonist ve anti-revizyonist blokların belirginleşmeye başladığı yıllarda Türk ve Sovyet hükümetleri barış ve güvenliğin sağlanması ve devamından yana olan uluslararası paktlara katılmıştır. Hüseyin Ragıp Bey’in ikinci dönem Moskova büyükelçiliği ise gerek Türk-Sovyet ilişkileri açısından gerekse uluslararası konjonktür açısından oldukça kritik bir sürece denk gelmektedir. Zira 1943’te, bir yandan savaşın en şiddetli çarpışmaları yaşanırken diğer taraftan da Moskova Alman işgali tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. 1943 yılı itibariyle Müttefikler Sovyet yetkililerinin de telkinleriyle Müttefikler safında savaşa girmesi için Türkiye üzerindeki baskılarını arttırmıştır. Türkiye’nin savaş boyunca izlediği savaş dışı kalma politikası, Türk-Sovyet ilişkilerinde birtakım gerginlikler yaşanmasına ve sözü edilen ilişkilerde bir soğukluğun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Zira Sovyetler Birliği yetkilileri, Türkiye’nin Müttefiklerin safında savaşa girerek, Almanya’ya karşı Sovyetler Birliği’nin yükünü hafifletmemiş olmasından yakınmaktaydı. Bu kapsamda kurulan diplomatik temaslarda eski dostlarından tarafsız kalmaktan çok daha fazlasını beklediklerini ifade etmekteydiler. Savaşta üstünlüğü ele geçirdikten sonra Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye yönelik politikasında köklü değişim ve dönüşümler yaşanmıştır. Dolayısıyla Hüseyin Ragıp Bey’in Moskova büyükelçiliği, Türk-Sovyet ilişkilerinin hem dostane ve iş birliği çerçevesinde şekillendiği hem de savaşın gölgesinde yeniden tanımlanmaya muhtaç olduğu iki önemli kırılma dönemini kapsamaktadır. Bu çalışmada, Hüseyin Ragıp Bey’in Moskova büyükelçiliği dönemlerindeki (1929–1934/1943–1944) diplomatik faaliyetlerinin yanı sıra Türk-Sovyet ilişkileri ve iki farklı dönemde Türk dış politikasının stratejik yönelimleri değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

Sovyetler Birliği Hüseyin Ragıp Baydur Türk-Sovyet ilişkileri Moskova İkinci Dünya Savaşı Türk Diplomatik Arşivi

Kaynakça

  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.

HÜSEYİN RAGIP BAYDUR’S MOSCOW AMBASSADORSHIP AND TURKISH-RUSSIAN RELATIONS IN TURKISH DIPLOMATIC ARCHIVE DOCUMENTS

Yıl 2025, Sayı: 14, 173 - 205, 31.12.2025

Nurettin Çakıcı

https://doi.org/10.48068/rusad.1775879

Öz

Hüseyin Ragıp Bey, one of the important diplomats of the Republican era, served as ambassador in the same capital city during two different periods. It should be noted that during his first term as ambassador in Moscow, relations between Turkey and the Soviet Union were described as “friendly.” Based on the reports Hüseyin Ragıp Bey sent to the Turkish Ministry of Foreign Affairs, it can be inferred that between 1929 and 1934, relations between the two countries primarily focused on the economic sphere. Trade agreements signed between representatives of the two sides during this period sought to develop relations on the one hand and mitigate the effects of the 1929 Great Depression on the other. Mutual official visits were made between the Turkish and Soviet governments during this period. These visits emphasised the Turkish-Soviet friendship and stressed the need to resolve issues between the two states through peaceful means. In the years leading up to World War II, as revisionist and anti-revisionist blocs began to take shape, the Turkish and Soviet governments joined international pacts aimed at establishing and maintaining peace and security. Hüseyin Ragıp Bey’s second term as ambassador to Moscow coincided with a critical period in terms of both Turkish-Soviet relations and the international situation. In 1943, as the war reached its most intense phase, Moscow also faced the threat of German occupation. By 1943, the Allies, encouraged by Soviet officials, increased their pressure on Turkey to join the war on the Allied side. Turkey’s policy of remaining neutral throughout the war caused tensions in Turkish-Soviet relations and led to a cooling of those relations. Soviet officials complained that Turkey had not lightened the Soviet Union’s burden against Germany by joining the Allies in the war. In the diplomatic contacts established in this context, they expressed that they expected much more than neutrality from their old friends. For this reason, after gaining superiority in the war, the Soviet Union’s policy towards Turkey underwent fundamental changes and transformations. Therefore, Hüseyin Ragıp Bey’s ambassadorship in Moscow covers two important turning points in Turkish-Soviet relations: one in which they were shaped within a framework of friendship and cooperation, and another in which they needed to be redefined in the shadow of war. This study will examine Hüseyin Ragıp Bey’s diplomatic activities during his terms as Ambassador to Moscow (1929–1934/1943–1944), as well as the Turkish-Soviet relations and the strategic orientations of Turkish foreign policy in these two distinct periods.

Anahtar Kelimeler

Soviet Union Hüseyin Ragıp Baydur Turkish-Soviet Relations Moscow World War II Turkish Diplomatic Archive

Kaynakça

  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.

ТУРЕЦКИЕ ДИПЛОМАТИЧЕСКИЕ АРХИВЫ О МОСКОВСКОМ ПОСОЛЬСТВЕ ХЮСЕЙНА РАГЫПА БАЙДУРА И ТУРЕЦКО-РОССИЙСКИХ ОТНОШЕНИЯХ

Yıl 2025, Sayı: 14, 173 - 205, 31.12.2025

Nurettin Çakıcı

https://doi.org/10.48068/rusad.1775879

Öz

Хюсейн Рагып Бей, являвшийся одним из значимых дипломатов периода Турецкой Республики, дважды занимал должность посла в Москве. В период его первого пребывания в столице Советского Союза турецко-советские отношения носили характер взаимной дружбы и сотрудничества. На основании отчётов, направленных Хюсейном Рагыпом Беем в Министерство иностранных дел Турции, можно утверждать, что в 1929–1934 гг. двусторонние отношения имели преимущественно экономический характер. В этот период заключённые торговые соглашения с одной стороны способствовали развитию связей, а с другой были направлены на смягчение последствий мирового экономического кризиса 1929 года. В ходе этого процесса состоялись взаимные официальные визиты турецких и советских делегаций. Во время этих визитов подчёркивалась Турецко-Советская дружба и выражалась необходимость мирного урегулирования межгосударственных проблем. В предвоенный период, когда начали формироваться ревизионистский и антиревизионистский блоки, Турция и Советский Союз присоединились к международным пактам, направленным на поддержание мира и безопасности. Второй срок пребывания Хюсейна Рагыпа Бея на посту посла в Москве совпал с критическим этапом как для Турецко-Советских отношений, так и для международной обстановки. В 1943 году, когда велись наиболее ожесточённые бои войны и Москва находилась под угрозой немецкой оккупации, союзники под давлением советских властей усилили давление на Турцию, требуя её вступления в войну на их стороне. Политика Турции, направленная на сохранение нейтралитета, привела к напряжённости и охлаждению Турецко-Советских отношений. Советские власти упрекали Анкару в том, что, присоединившись к союзникам, она не облегчила положение СССР в борьбе с Германией, и заявляли, что ожидают от давнего партнёра более активных шагов, нежели простой нейтралитет. Вследствие этого, после того как Советский Союз одержал победу в войне, его политика в отношении Турции претерпела радикальные изменения и трансформации. Таким образом, деятельность Хюсейна Рагыпа Бея на посту посла в Москве охватывает два переломных периода в Турецко-Советских отношениях: Этап, когда они формировались на основе дружбы и сотрудничества, и этап, когда они потребовали переосмысления в условиях Второй мировой Войны. В настоящем исследовании будут рассмотрены дипломатическая деятельность Хюсейна Рагыпа-бея в период его пребывания на посту посла в Москве (1929–1934/1943–1944), а также Турецко-Советские отношения и стратегические ориентиры внешней политики Турции в два различных периода.

Anahtar Kelimeler

Советский Союз Хюсейн Рагып Байдур Турецко-Советские отношения Москва Вторая Мировая Война Турецкий Дипломатический Архив

Kaynakça

  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/38776-156730-63, 17.08.1925.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/44191-209743-26, 21.07.1934.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-14, 31.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139766-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/34477-135757-14, 10.04.1929.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/35603-140276-13, 13.03.1931.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-1, 01.01.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-6, 12.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-21, 14.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34458-135730-3, 16.12.1929.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34449-135647-2, 13.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34487-135865-47, 15.01.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-7, 30.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-8, 23.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-9, 25.08.1930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34477-135737-16, 02.09.11930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34487-135866-1, 22.07.1930.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-31, 17.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-96, 27.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-1, 23.10.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/34457-135725-124, 10.11.1931.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35040-138300-13, 08.02.1932.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35052-138378-33, 28.04.1934.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/35040-138299-44, 18.12.1933.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-21, 17.07.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/44191-209743-17, 11.08.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-65, 11.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-228, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-10, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-229, 21.10.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35521-139761-10, 03.07.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-298, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-32, 13.03.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/88438-319082-108, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 571/35231-138615-66, 06.11.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 502/22112-95583-1, 01.12.1943.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-232, 06.04.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/68065-297625-7, 18.09.1943.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35030-138266-41, 06.09.1744.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35521-139766-8, 11.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-296, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-297, 16.09.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/68065-297625-50, 02.10.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/35231-138611-66, 04.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-67, 06.11.1944.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-56, 26.02.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/68095-298075-51, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/34993-138023-1, 20.03.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • TDA, 571/35230-138596-2, 26.12.1945.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/2-15-30, 13.02.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/ 247-674-21, 21.08.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-10-0-0/247-674-32, 18.12.1929.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-18-1-2/27-25-1, 14.04.1932.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-10-0-0/198-352-14, 27.10.1933.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • BCA, 30-18-1-2/106-66-10, 29.09.1944.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” Kanun No: 1046, 23.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Türkiye Cumhûriyeti ile Sosyalist Sovyetist Cumhûriyetleri İttihâdı Arasında Mün’akid Ticâret ve Seyr-i Sefâin Muâhedenâmesinin Tasdîkine Mütedâir Kânûn.” T. C. Resmi Ceride, No: 598, 31.05.1927.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • “Ankara’da Cumhuriyet Bayramının Tes’idi Tafsilatı.” Cumhuriyet (31.10.1931): 5.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydın, Mustafa. “İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye 1939-1945.” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980). C. 1. ed. Baskın Oran, 399–476. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Aydoğan, Erdal. “Kliment Yefromoviç Voroşilov’un Türkiye’yi Ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya İlişkilerine Katkısı.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 39 (2007): 337–357.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Benhür, Çağatay. “1920’li Yıllarda Türk-Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24 (2008): 277–313.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilge, A. Suat. Güç Komşuluk Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri 1920-1964. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Atatürk Döneminde İmzalanan Türk-Sovyet Ticaret Anlaşmaları.” Atatürk Ansiklopedisi 1-7. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Bilgiç, Erdal. “Türk-Sovyet Ekonomik İlişkilerinde 1937 Kliring Ticaret Anlaşması’nın Yeri.” Türkiye İktisat Kongresi Bildiriler Kitabı 19-20 Temmuz 2023, 1191-1212. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Booth, Owen & John Walton. İkinci Dünya Savaşı Tarihi Fotoğraflar Haritalar Çizimler. Çev. Selçuk Uygur. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Boy, Arzu. İki Savaş Arası Basınında Türk-Rus İlişkileri (Ekonomik-Kültürel-Spor-Havacılık). Ankara: Fenomen Yayınları, 2020.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Braithwaite, Rodric. Moscow 1941 A City and its People at War. London: Profile Books, 2007.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Cassidy, Henry C. Moscow Dateline 1941–1943. Boston: Houghton Mifflin, 1943.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Criss, Nur Bilge. “Briand-Kellog Paktı (1928).” Atatürk Ansiklopedisi. 1-3. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2021.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin & Hikmet Öksüz. “Bolşevik Ruslar’ın Milli Mücadele Hareketiyle Temas Kurma Girişimleri.” CTAD 32 (2020): 717–746.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne Saldırısı Sırasında Türkiye Cumhuriyeti Moskova Büyükelçiliğinin Durumu ve Faaliyetleri (1941–1943).” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 10/22 (2024): 397–416.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Çakıcı, Nurettin. “Sovyet Rusya’nın Milli Mücadele Hareketine Mali ve Askeri Yardımları (1919–1922).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 73 (2023): 85–109.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Degras, Jena. Soviet Document On Foreign Policy 1925–1932 II. London: Oxford University Press, 1952.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • Deringil, Selim. Denge Oyunu İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • “Dost Rusya’nın Kıymetli Rüknü Dün Geldi ve Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (13.12.1929): 1–2.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Erdaş, Sadık. “Türk Diplomatik Arşivi Belgelerinde Selim Sarper’in Moskova Büyükelçiliği (1944–1946).” CTAD 40 (2024): 359–392.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Güran, Tevfik. “Feshâne.” Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 12: 426–427. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Gürün, Kamuran. Türk-Sovyet İlişkileri (1920–1953). Ankara: TTK, 2010.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hale, William. 1774’ten Günümüze Türk Dış Politikası, çev. Nasuh Uslu. Ankara: Serbest Akademi, 2021.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • Hart, Basil Liddell. İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev. Kerim Bağrıaçık, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • “İki Dost Memleketin Hariciye Vekilleri Çok Samimi ve Hararetli Bir Hava İçinde Görüştüler.” Cumhuriyet, (14.12.1929): 2.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnan, A. Afet. “Balkan Antantı (1934).” Belleten 32/126 (1968): 285–291.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • İnönü, İsmet. Hatıralar. Haz. Sebahattin Selek Ankara: Bilgi Yayınevi, 2014.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • “İsmet Pş. Hz. İle Karahan Cenaplarının Mülakatları.” Cumhuriyet, (15.12.1929): 1.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • Karabulut, Sezen. “Tahran Konferansı (28 Kasım-1 Aralık 1943.” Atatürk Ansiklopedisi. 1-5. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Karahan’ın Beyanatı.” Cumhuriyet, (18.12.1929): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Bu Sabah Geliyor ve Akşamüstü Ankara’ya Gidiyor.” Cumhuriyet, (26.10.1931): 1.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • “Litvinof Yoldaş Hararetle Karşılandı.” Cumhuriyet, (28.10.1931): 5.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • Lozan Barış Konferansı Tutanaklar-Belgeler. C. 1. Çev. Seha L. Meray. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. “M. Karahan Bugün Öğle Üzeri Geliyor.” Cumhuriyet, (12.12.1929): 1-2.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Ankara’dan Döndü.” Cumhuriyet, (01.11.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • “M. Litvinof Dün Geldi Dostumuz, Şerefine Verilen Ziyafetten Sonra, Ankara’ya Gitti.” Cumhuriyet (27.10.1931): 1.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Paramolov, V. N. “Zapasnaya Stolitsa B Dni Moskovskoy Bitvı (Oktyabr 1941 g. – Aprel 1942 g.).” Vestnik Samarskogo Universiteta İstoriya, Pedagogika, Filologiya 23/1.1 (2017): 31-38.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Perinçek, Mehmet. Türk-Rus Diplomasisinden Gizli Sayfalar Siyaset-Askeriye-Ekonomi-Kültür-Bilim-Spor. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2016.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. “1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı.” Belleten 46/182 (1982): 367–414.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Tarihçeleri ve Açıklamaları İle Birlikte Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920–1945), C. 1. Ankara: TTK, 2000.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Soysal, İsmail. Türk Dış Politikası İncelemeleri İçin Kılavuz (1919–1993). İstanbul: Eren Yayınları, 1993.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Sönmezoğlu, Faruk. İki Savaş Sırası ve Arasında Türk Dış Politikası 1914–1945. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. Bizim Diplomatlar. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1996.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • Şimşir, Bilal N. İlk Dönem Türk Diplomasisi Üzerine İncelemeler (1878–1946). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2017.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • T. C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939–1946). Ankara: T. C. Dışişleri Bakanlığı, 1973.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • Tekeli, İlhan & Selim İlkin. Dış Siyaseti ve Askerî Stratejileri İle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, C. 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü B. Moskova’da Bize En Karanlık Günlerimizde Yardım Eli Uzatan Sovyetleri Hiçbir Zaman Unutamayız.” Cumhuriyet (04.10.1930): 2.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Tevfik Rüştü Bey’in Mühim Temasları.” Cumhuriyet (03.10.1930): 3.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • “Türkiye Rusya Dostluğu Gazi Hz. Dün M. Karahan’ı Kabul Ettiler.” Cumhuriyet (17.12.1929): 1.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Ünal, Müzeyyen Ezel. Cumhuriyetin Diplomatı Olmak Erken Cumhuriyet Dönemi Büyükelçileri Üzerine Prosopografik Bir İnceleme. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Vandov, Dimitır. Atatürk Dönemi Türk-Sovyet İlişkileri. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2014.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.
  • Zahid Boyraz, Ekrem. Eğitimci, Gazeteci, Bürokrat Hüseyin Ragıp Baydur Hayatı ve Yazıları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2023.
Toplam 218 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Yakınçağ Rusya Tarihi
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Nurettin Çakıcı 0000-0001-9193-122X

Gönderilme Tarihi 1 Eylül 2025
Kabul Tarihi 1 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi 31 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Sayı: 14

Kaynak Göster

Chicago Çakıcı, Nurettin. “TÜRK DİPLOMATİK ARŞİVİ BELGELERİNDE HÜSEYİN RAGIP BAYDUR’UN MOSKOVA BÜYÜKELÇİLİĞİ VE TÜRK-RUS İLİŞKİLERİ”. Rusya Araştırmaları Dergisi, sy. 14 (Aralık 2025): 173-205. https://doi.org/10.48068/rusad.1775879.

Rusya Araştırmaları Dergisi (RUSAD) | rusad.tr@gmail.com |

Bu eser Creative Commons Alıntı-Gayri Ticari-Türetilemez Uluslararası Lisansı (CC BY-NC-ND 4.0) ile lisanslanmıştır. 21767
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivatives (CC BY-NC-ND 4.0) International License.

 

   *    *  16719 

18281   *    23335    *    28505