Yaşlılarda Konstipasyon Yönetimi ve Abdominal Masaj Uygulaması

Öz

Kabızlık, yaşlı bireyler arasında yaygın görülen bir sağlık sorunudur. Tedavi edilmediği takdirde yalnızca rahatsız edici semptomlara yol açmakla kalmayıp, karın ağrısı, psikolojik bozukluklar, bağırsak tıkanıklığı ve bağırsak perforasyonu gibi ciddi ve yaşamı tehdit edebilecek komplikasyonlara da neden olabilir. Farmakolojik müdahaleler kısa vadeli semptomların giderilmesinde etkili olmakla birlikte, uzun süreli kullanımları önemli yan etkilere ve sağlık bakım maliyetlerinde artışa yol açabilmektedir. Bu nedenle, yaşlı popülasyonda kabızlığın hafifletilmesi için destekleyici ve tamamlayıcı yaklaşımlara olan ihtiyaç giderek artmaktadır. Son yıllarda semptom yönetiminde tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamaları yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu yaklaşımlar arasında yer alan masaj tedavisinin kabızlık yönetiminde etkili olduğu gösterilmiştir. Abdominal masaj, invaziv olmayan, güvenli ve iyi tolere edilen; ağrıya veya belirgin yan etkilere yol açmayan bir girişimdir. Ancak yaşlı bireylerde etkinliğini değerlendiren çalışma sayısı hâlen sınırlıdır. Bu bağlamda hemşirelerin, kabızlık yönetiminde tamamlayıcı ve alternatif bir girişim olarak masaj konusunda bilgi sahibi olmaları, uygun hasta eğitimi sağlamaları ve uygulama sonrası hasta sonuçlarını yakından izlemeleri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• yaşlı
• konstipasyon
• abdominal masaj
• hemşirelik

Constipation Management and Abdominal Massage in the Elderly

Öz

Constipation is a common health problem among older adults. If left untreated, it may lead not only to distressing symptoms but also to serious and potentially life-threatening complications such as abdominal pain, psychological disorders, intestinal obstruction, and bowel perforation. Although pharmacological interventions are effective in providing short-term symptom relief, their long-term use may result in significant adverse effects and increased healthcare costs. Therefore, there is a growing need for supportive and complementary approaches to alleviate constipation in the elderly population. In recent years, complementary and alternative medicine practices have been widely adopted in symptom management. Evidence suggests that massage therapy, as one of these approaches, is effective in the management of constipation. Abdominal massage is a non-invasive, safe, and well-tolerated intervention that does not cause pain or significant side effects. However, the number of studies investigating its effectiveness in the elderly population remains limited. In this context, nurses should be knowledgeable about massage as a complementary and alternative intervention for constipation management, provide appropriate patient education, and closely monitor patient outcomes following its application

Anahtar Kelimeler

• elderly
• constipation
• abdominal massage
• nursing

Kaynakça

1. Altun Ugras, G., Yüksel, S., Işık, M.T., Taşdelen, B., Doğan, H. & Mutluay, Ö. (2022). Effect of abdominal massage on bowel evacuation in neurosurgical intensive care patients. Nurs Crit Care, 27(4), 558-566. https://doi.org/10.1111/nicc.12575
2. Ağar, A. (2020). Yaşlılarda ortaya çıkan fizyolojik değişiklikler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 3(3), 347-354. https://doi.org/10.38108/ouhcd.752133
3. Han, D., Iragorri, N., Clement, F., Lorenzetti, D. & Spackman, E. (2018). Cost effectiveness of treatments for chronic constipation: A systematic review. Pharmacoeconomics, 36(4), 435-449. https://doi.org/10.1007/s40273-018-0609-6
4. Bellini, M., Usai-Satta, P., Bove, A., Bocchini, R., Galeazzi, F., Battaglia, E., Alduini, P., Buscarini, E., Bassotti, G., Santino, M., Dario, G,, Bove, R., Edad, B., Pietro, A., Francesca, G., Gabrio, B. & Antonio, B. (2017). Chronic constipation diagnosis and treatment evaluation: the “CHRO. CO. DI. TE” study. BMC Gastroenterology, 17(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12876-016-0556-7
5. Arslan, G.G. & Yücel, Ş.Ç. (2017). Hemşirelik bakımında el masajı uygulaması ve yapılan çalışmaların sistematik analizi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 15-20. Ayık, D.B. & Gülbeyaz, C. (2020). Palyatif bakım hastalarında konstipasyonun yönetimi ve akupresürün etkinliği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 7(2), 141-148.
6. Adıgüzel, L. & Demirbağ, B.C. (2020). 65 yaş ve üstü kişilerde kronik konstipasyonun yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 71-79. https://doi.org/10.46237/amusbfd.577351
7. Arlı, Ş.K. (2019). Evaluation of Constipation Risk among Inpatients in Surgery and Internal Medicine Wards. Turkish Journal of Colorectal Disease, 29(1), 19-24. https://doi.org/10.4274/tjcd.galenos.2018.01488.
8. Bilgiç, Ş., Dilek, F., Avcı Arslan, H.S. & Ünal, A. (2016). Bir huzurevinde yaşayan yaşlıların konstipasyon durumları ve etkileyen faktörler. International Journal of Basic and Clinical Medicine, 4(1), 9-16.

9. Birimoğlu-Okuyan, C. & Bilgili, N. (2019). Yaşlılarda konstipasyon sıklığı ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi: Bir huzurevi çalışması. Florence Nightingale Hemsirelik Dergisi, 27(2), 157-165. https://doi.org/10.26650/FNJN422104
10. Choi, Y.I., Kim, K.O., Chung, J.W., Kwon, K.A., Kim, Y.J., Kim, J.H. & Park, D.K. (2021). Effects of automatic abdominal massage device in treatment of chronic constipation patients: A prospective study. Digestive Diseases and Sciences, 66(9), 3105-3112. https://doi.org/10.1007/s10620-020-06626-3
11. Çağlar, S. & Hisar, K.M. (2018). Aile sağlığı merkezine başvuran gebelere verilen eğitim ve danışmanlık hizmetinin konstipasyonun giderilmesinde etkinliği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 156-163.
12. Çevik, K., Çakmakçı Çetinkaya, A., Yiğit Gökbel, K., Menekşe, B., Saza, S. & Tıkız, C. (2018). The effect of abdominal massage on constipation in the elderly residing in rest homes. Gastroenterology Nursing, 41(5), 396-402. https://doi.org/10.1097/sga.0000000000000343
13. Çetinkaya, O., Ovayolu, Ö. & Ovayolu, N. (2020). The effect of abdominal massage on enteral complications in geriatric patients. SAGE Open Nursing, 6(1), 1-11. https://doi.org/10.1177/2377960820963772.
14. Davies, A., Leach, C., Caponero, R., Dichman, A., Fucks, D., Paice, J. & Emmanuel, A. (2020). MASCC recommendations on the management of constipation in patients with advanced cancer. Supportive Care in Cancer, 28(1), 23-33. https://doi.org/10.1007/s00520-019-05016-4
15. Dedeli, Ö. & Pakyüz, S.Ç. (2016). Barsak hareketleri: Altıncı yaşam bulgusu mudur? Clin Exp Health Sci, 6(3), 135-139. https://doi.org/10.5152/clinexphealthsci.2016.043
16. Dehghan, M., Malakoutikhah, A., Ghaedi Heidari, F. & Zakeri, M.A. (2020). The Effect of Abdominal Massage on Gastrointestinal Functions: A Systematic Review. Complement Ther Med, 54(1), 102553. http://dx.doi.org/10.1016/j.ctim.2020.102553
17. Dehghan, M., Mehdipoor, R. & Ahmadinejad, M. (2018). Does abdominal massage improve gastrointestinal functions of intensive care patients with an endotracheal tube?: A randomized clinical trial. Complementary Therapies In Clinical Practice, 30(1), 122-128. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2017.12.018
18. Durgun, H. & Avcı, A.B. (2021). Huzurevinde kalan yaşlı bireylerin sıvı tüketimleri ile konstipasyon durumları arasındaki ilişki. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 121-126.
19. Durmuş İskender, M. & Çalışkan, N. (2022). Effect of acupressure and abdominal massage on constipation in patients with total knee arthroplasty: A randomized controlled study. Clinical Nursing Research, 31(3), 453-462. https://doi.org/10.1177/10547738211033917
20. Doğan, İ.G., Gürşen, C., Akbayrak, T., Balaban, Y.H., Vahabov, C., Üzelpaşacı, E. & Özgül, S. (2022). Abdominal massage in functional chronic constipation: A randomized placebocontrolled trial. Phys Ther, 102(7), pzac058. https://doi.org/10.1093/ptj/pzac058
21. Fekri, Z., Aghebati, N., Sadeghi, T. & Farzadfard, M.T. (2021). The effects of abdominal" I LOV U" massage along with lifestyle training on constipation and distension in the elderly with stroke. Complementary Therapies in Medicine, 57(7), 102665. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2021.102665
22. Jani, B., & Marsicano, E. (2018). Constipation: Evaluation and management. Mo Med, 115(3), 236-240. İskender, M.D. & Çalışkan, N. (2020). Konstipasyon yönetiminde akupresur uygulaması ve hemşirenin rolü. Van Tıp Dergisi, 27(1), 103-108. https://doi.org/10.5505/vtd.2020.65002
23. Karatay, G. & Baş, N.G. (2018). Kız öğrencilerde konstipasyon prevalansı ve yaşam tarzı alışkanlıkları ile ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 5(1), 29-38.
24. Kayıkçı, E.E., Kocatepe, V., Akyüz, F. & Can, G. (2020). The effects of abdominal massage on the management of constipation: A systematic review of randomised controlled trials. Bezmialem Science, 8(3), 311-318. https://doi.org/10.14235/bas.galenos.2020.2832
25. Korkut, E. & Özden, A. (2017). Kronik konstipasyon tedavisi ve polietilen glikol. Güncel Gastroenteroloji, 21(4), 334-336.
26. Kubat Bakır, G. & Akın, S. (2019). Yaşlılıkta kronik hastalıkların yönetimi ile ilişkili faktörler. Sağlık ve Toplum, 29(2), 17-25.
27. Kuzu, A., Aydın, C., Yıldız, M., Erik, H.E., Keskinkılıç, H.G., Aslan, D. & Şengelen, M. (2019). Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi'nde yaşlanma ile ilgili seçilmiş bazı ölçütlerin değerlendirilmesi. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi, 28(1), 17-27. https://doi.org/10.17942/sted.378109
28. Lafçı, D. (2020). Constipation and aroma massage in elderly individuals. Bezmialem Science, 8(4), 451-456. https://doi.org/10.14235/bas.galenos.2020.3923
29. Meinds, R.J., Meegdenburg, M.M., Trzpis, M. & Broens, P. (2017). On the prevalence of constipation and fecal incontinence, and their co-occurrence, in the Netherlands. Int J Colorectal Dis, 32(4), 475-483. https://doi.org/10.1007/s00384-016-2722-3
30. McClurg, D., Walker, K., Aitchison, P., Jamieson, K., Dickinson, L., Paul, L., Hagen, S. & Cunnington, A.L. (2016). Abdominal massage for the relief of constipation in people with Parkinson’s: A qualitative study. Parkinson’s Disease, 1(1), 1-11. https://doi.org/10.1155%2F2016%2F4842090
31. McClurg, D., Aitchison, P., Jamieson, K., Dickinson, L., Paul, L., Hagen, S. & Cunnington, A.L. (2016). Abdominal massage for the alleviation of symptoms of constipation in people with Parkinson's: A randomised controlled pilot study. Age and ageing, 45(2), 299-303. https://doi.org/10.1093/ageing/afw005
32. McClurg, D., Goodman, K., Hagen, S., Harris, F., Treweek, S., Emmanuel, A., Norton, C., Coggrave, M., Doran, S., Norrie, J., Donnan, P., Mason, H. & Manukyan, S. (2017). Abdominal massage for neurogenic bowel dysfunction in people with multiple sclerosis (AMBER—Abdominal Massage for Bowel Dysfunction Effectiveness Research): study protocol for a randomised controlled trial. Trials, 18(1), 1-9. https://doi.org/10.1186/s13063-017-1890-y
33. McClurg, D., Harris, F., Goodman, K., Doran, S., Hagen, S., Treweek, S., Norton, C., Coggrave, M., Norrie, J., Rauchhaus, P., Donnan, P., Emmanuel, A., Manoukian, S. & Mason, H. (2018). Abdominal massage plus advice, compared with advice only, for neurogenic bowel dysfunction in MS: a RCT. Health Technol Assess, 22(58), 1-134. https://doi.org/10.3310/hta22580
34. McIlfatrick, S., Muldrew, D.H.L., Beck, E., Carduff, E., Clarke, M., Finucane, A., GrahamWisener, L., Larkin, P., McCorry, N.K., Slater, P. & Hasson, F. (2019). Examining constipation assessment and management of patients with advanced cancer receiving specialist palliative care: a multi-site retrospective case note review of clinical practice. BMC palliative care, 18(1), 1-10. https://doi.org/10.1186/s12904-019-0436-3
35. Mokhtare, M., Kerimi, Ş., Bahardoust, M., Sotoudeheian, M., Gazi, E. & Ghazani, A.B. (2020). How adding the abdominal massage to polyethylene glycol can improve symptom and quality of life in patients with functional constipation in comparison with each one of the treatment modalities alone: A randomized clinical trial. Complementary Therapies in Medicine, 52, 102495. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2020.102495
36. Odabaş, R.K. & Taşpınar, A. (2020). Gebelikte konstipasyon görülme durumu ve yaşam kalitesi ile ilişkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 23(2), 250-258. https://doi.org/10.17049/ataunihem.549074 Okuyan, C.B. & Bilgili, N. (2019). Effect of abdominal massage on constipation and quality of life in older adults: A randomized controlled trial. Complementary Therapies In Medicine, 47, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2019.102219
37. Olgun, S. (2016). Konstipasyon yönetiminde abdominal masaj uygulamasi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 32(3), 118-126.
38. Öztürk, N., Çelik-Kocabıyık, D., Arıkan, F. & Coşkun, H.Ş. (2020). Kanser hastalarında konstipasyon sıklığı ve gelişme riskinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(3), 178-184. https://doi.org/10.46483/deuhfed.608566
39. Pehlivan, Z., Güner, S.G. & Nural, N. (2021). Kanser hastalarında bir semptom konstipasyon: Literatür incelemesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 139-144.
40. Silveira, E.A., Carvalho-Santos, A.S.A., Ribeiro, J.N., Noll, M., Rodrigues, A.P.S. & Oliveira, C. (2021). Prevalence of constipation in adults with obesity class II and III and associated factors. BMC Gastroenterol, 21(1), 217-227. https://doi.org/10.1186/s12876-021-01806-5
41. Şirin, S. & Çelebi, A. (2019). Total larenjektomi uygulanmış veya organ koruma protokolüne alınmış hastalarda yaşam kalitesi ve konstipasyon. Akademik Gastroenteroloji Dergisi, 18(3), 120-125. https://doi.org/10.17941/agd.617103
42. Tian, H., Ding, C., Gong, J., Ge, X., McFarland, L.V., Gu, L., Chen, Q., Ma, C., Zhu, W, Li, J. & Li, N. (2016). An appraisal of clinical practice guidelines for constipation: A right attitude towards to guidelines. Bmc Gastroenterology, 16(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12876-016-0466-8
43. Türkay, Ö. & Saka, M. (2016). Konstipasyon ve diyet. Güncel Gastroenteroloji, 20(3), 234-239. Turan, N. & Atabek Aştı, T. (2016). The effect of abdominal massage on constipation and quality of life. Gastroenterology Nursing, 39(1), 48-59. https://doi.org/10.1097/sga.0000000000000202
44. Turan N, T.A., Atabek-Aştı, T, & Kaya N. (2017). Nöroşirürji yoğun bakım ünitesinde yatan hastalarda konstipasyon ve hemşirelik bakımı. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14(1), 73-78. https://doi.org/10.5222/HEAD.2017.073
45. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu). İstatistiklerle Yaşlılar 2021. (Erişim Tarihi: 18.03.2024.https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2021-45636#:~:text=T%C3%BCrkiye'de%202021%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20toplam,bir%20ya%C5%9Fl%C4%B1%20fert%20ya%C5%9Fad%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20g%C3%B6r%C3%BCld%C3%BC).
46. Uzun, Y., Coşar, A.M. & Erkut, M. (2019). Yaşlılık ve kabızlık. Güncel Gastroenteroloji, 23(2), 97-100. Umutlu, S. & Epik, M.T. (2019). Türkiye’de yaşlı nüfus ve sosyal politika uygulamaları. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 11(1), 29-43.
47. Vural, B.K., Zencir, G. & İnci, F.H. (2018). Üç farklı yerleşim alanında yaşlıların beslenme durumunun incelenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(2), 1-7.
48. Werth, B.L., Williams, K.A., Fisher, M.J. & Pont, L.G. (2019). Defining constipation to estimate its prevalence in the community: Results from a national survey. BMC Gastroenterol, 19(1), 1-7. https://doi.org/10.1186/s12876-019-0994-0
49. Wang, G., Zhang, Z., Sun, J., Li, X., Chu, Y., Zhao, D., Ju, H., Wu, X. & Cong, D. (2022). Abdominal massage: A review of clinical and experimental studies from 1990 to 2021. Complement Ther Med, 70(1), 102861. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2022.102861
50. WHO, 2022. (Erişim Tarihi: 18.03.2024. https://www.who.int/news/item/20-05-2022-world-health-statistics-2022).
51. Wu, T.J., Lin, C.C. & Wang, H.H. (2017). The effectiveness of abdominal massage on neurogenic bowel dysfunction in patients with spinal cord injury: A systematic review. Hu Li Za Zhi, 64(1), 90-97. https://doi.org/10.6224/jn.64.1.90
52. Yeşilçınar, İ.L., Acavut, G. & Ulubay, M. (2020). Doğum yapan kadınların obstrüktif defekasyon sendromu ve konstipasyon açısından değerlendirilmesi. Cukurova Medical Journal, 45(3), 807-813. https://doi.org/10.17826/cumj.683326
53. Yıldırım, D., Can, G. & Talu, G.K. (2019). The efficacy of abdominal massage in managing opioid-induced constipation. European Journal of Oncology Nursing, 41, 110-119. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2019.05.013