ALÜMİNYUM FOSFİT VE FOSFİN GAZI MARUZİYETİ: TOKSİSİTE, KLİNİK BULGULAR, TÜRKİYEDE’Kİ VAKALAR VE İLGİLİ MEVZUATIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Alüminyum fosfit tarım yapılan ülkelerde ucuz ve pestlerin her döneminde etkili olması, kalıntı bırakmaması gibi nedenlerle tahılların, hayvan yemlerinin ve yaprak halindeki tütünlerin depolanmasında böcek ve kemirgen öldürücü fumigant pestisit olarak kullanılmaktadır. Genelde tablet, toz ve granüler formda bulunan ve ortamda bulunan nem, su veya hidroklorik asitle birleşince reaksiyona giren alüminyum fosfit bu reaksiyon sonucunda ölümcül olabilecek düzeyde toksik fosfin gazının salınmasına neden olmaktadır. Fosfin gazı ile zehirlenen kişilerde derin metabolik asidoz, akut solunum yetmezliği, hipotansif şok, çoklu organ yetmezliği, kalp durması ve sonucunda ölüm meydana gelebilmekte fakat maalesef spesifik bir antidotu da bulunmamaktadır. Fümigasyon uygulamalarının yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış gerçek veya tüzel kişiler tarafından yapılabilmesine izin verilmekte ve ticari amaçla fumigasyon yapmak isteyen kişi ve kurumların fümigasyon ruhsatı alması da zorunlu tutulmaktadır. Ancak yine de yazılı ve görsel basına yansıdığı, ulusal ve uluslararası literatüre bildirildiği üzere ülkemizde de kazayla veya intihar amaçlı alüminyum fosfit zehirlenmelerine ve sonucunda ölümlere rastlanılmaktadır. Bu nedenle bu derleme çalışmasında okuyucuda farkındalık oluşturmak amacıyla alüminyum fosfit kullanımı, maruziyeti, toksik etkileri, ülkemizde görülen vakalar, tanı, tedavi yaklaşımları ve fumigantlarla ilgili ülkemizdeki mevzuat ile alüminyum fosfit ile zehirlenmelerin önüne geçilebilmesi için yapılabileceklerin anlatılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Alüminyum fosfit
• fumigant
• zehirlenme
• toksisite
• kardiyojenik şok

ALUMINUM PHOSPHIDE AND PHOSPHINE GAS EXPOSURE: TOXICITY, CLINICAL FINDINGS, REPORTED CASES IN TURKIYE, AND EVALUATION OF RELEVANT LEGISLATION

Öz

Aluminum phosphide is used as a fumigant pesticide for controlling insects and rodents in the storage of grains, animal feed, and leaf tobacco in agricultural countries because it is inexpensive, effective against pests at all stages, and leaves no residues. Aluminum phosphide, which is generally available in tablet, powder, and granular forms, reacts when it comes into contact with moisture, water, or hydrochloric acid in the environment, resulting in the release of toxic phosphine gas at potentially lethal concentrations. Individuals poisoned by phosphine gas may develop severe metabolic acidosis, acute respiratory failure, hypotensive shock, multiple organ failure, cardiac arrest, and ultimately death, and unfortunately, there is no specific antidote. Fumigation applications are only permitted to be carried out by individuals or legal entities licensed by the Ministry of Agriculture and Forestry, and it is mandatory for individuals and institutions wishing to perform fumigation for commercial purposes to obtain a fumigation license. However, as reflected in the written and visual media and reported in national and international literature, accidental or suicidal aluminum phosphide poisonings and resulting deaths are still encountered in our country. Therefore, this review aims to raise awareness among the readers by addressing the use of aluminum phosphide, exposure, toxic effects, cases reported in our country, diagnosis, treatment approaches, national legislation concerning fumigants, and possible measures to prevent aluminum phosphide poisoning.

Anahtar Kelimeler

• Aluminum phosphide
• fumigant
• poisoning
• toxicity
• cardiogenic shock

Kaynakça

1. Abdollahi, M., & Mehrpour, O. (2014). Aluminum phosphide. In P. Wexler (Ed.), Encyclopedia of toxicology (3rd ed., pp. 164–166). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-386454-3.00467-X
2. Açıkalın, A., Dişel, N. R., Karakoç, E., Matyar, S., & Sebe, A. (2016). Successful treatment of aluminum phosphide poisoning with continuous veno-venous hemofiltration: A case report. Journal of Emergency Medicine Case Reports, 7(3), 53–55.
3. Akinci, E., Kocasaban, D. U., Vural, K., & Coskun, F. (2012). Secondary intoxication of emergency department personnel with a flammable and highly toxic gas: A lethal aluminum phosphide poisoning case. Hong Kong Journal of Emergency Medicine, 19(1), 54–57.
4. Alpaslan, M. (2023). Rapid death from aluminum phosphide poisoning. Eurasian Journal of Toxicology, 5(1), 11–13.
5. Anger, F., Paysant, F., Brousse, F., Le Normand, I., Develay, P., Gaillard, Y., Baert, A., Le Gueut, M. A., Pepin, G., & Anger, J. P. (2000). Fatal aluminum phosphide poisoning. Journal of Analytical Toxicology, 24(2), 90–92. https://doi.org/10.1093/jat/24.2.90
6. Atan, Y., & Gürbüz, E. (2023). Adli olgularda örneklerin tekrar çalışılmasının önemi: Üç vaka örneği. Tıp Fakültesi Klinikleri Dergisi, 6(2), 159–164.
7. Balcı, Y., Gürpınar, K., Kara, E., & Savran, B. (2020). Muğla’da adli otopsi yapılan intoksikasyon nedenli ölümlerin değerlendirilmesi. Journal of Forensic Medicine, 34, 1.
8. Belen, V. K., Yoldaş, A., & Karakuş, A. (2022). Alüminyum fosfit zehirlenmesi. Eurasian Journal of Toxicology, 4(1), 27–28.

9. Chugh, S. N., Arora, V., Sharma, A., & Chugh, K. (1996). Free radical scavengers and lipid peroxidation in acute aluminium phosphide poisoning. Indian Journal of Medical Research, 104, 190–193.
10. Demir, U., Hekimoğlu, Y., Aşırdizer, M., Etli, Y., Kartal, E., & Gümüş, O. (2017). A case who died due to the suicidal intake of aluminum phosphide. Cumhuriyet Medical Journal, 39(1), 458–465.
11. Demirel, G., Karapıçak, A., & Karapıçak, Z. (2020). Acil servise başvuran zehirlenme olgularının retrospektif değerlendirilmesi. Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi C: Yaşam Bilimleri ve Biyoteknoloji, 9(2), 265–272.
12. Ekinci, F., Dinçer, R., Horoz, Ö. Ö., Kendir, Ö. T., Petmezci, E., Tolunay, İ., & Yılmaz, H. L. (2017). Alüminyum fosfit zehirlenmesi: İki çocuk olgu ve iki ayrı klinik sonuç. Journal of Pediatric Emergency and Intensive Care Medicine, 4, 72–76.
13. Elabbassi, W., Chowdhury, M. A., & Fachtartz, A. A. N. (2014). Severe reversible myocardial injury associated with aluminium phosphide toxicity: A case report and review of literature. Journal of the Saudi Heart Association, 26(4), 216–221.
14. Gök, E., Bayraktar, E., Ünal, A. U., & Arıca, E. (2020). Bir çocuğun alüminyum fosfit alımı ile intiharı: Olgu sunumu. Adli Bilimler Dergisi, 19(4), 25–30.
15. Gunnell, D., Eddleston, M., Phillips, M. R., & Konradsen, F. (2007). The global distribution of fatal pesticide self-poisoning: Systematic review. BMC Public Health, 7(1), 357.
16. Hakimoğlu, S., Dikey, İ., Sarı, A., Kekeç, L., Tuzcu, K., & Karcıoğlu, M. (2015). Kardiyak arrestle sonuçlanan alüminyum fosfid zehirlenmesinin başarılı yönetimi. Turkish Journal of Anesthesia and Reanimation, 43(4).
17. Hsu, C. H., Quistad, G. B., & Casida, J. E. (1998). Phosphine-induced oxidative stress in Hepa 1c1c7 cells. Toxicological Sciences, 46(1), 204–210.
18. Jain, A. K., Nigam, M., Garg, S. D., Dubey, B. P., & Arora, A. (2005). Aluminium phosphide poisoning autopsy finding. Journal of Indian Academy of Forensic Medicine, 27(1), 35–39.
19. Karadeniz, H., Boz, H., & Ketenci, H. Ç. (2018). Sıra dışı bir kaza ile meydana gelen ve ölümle sonuçlanan alüminyum fosfit zehirlenmesi: Olgu sunumu. Adli Tıp Bülteni, 23(2), 129–132.
20. Lemoine, T. J., Schoolman, K., Jackman, G., & Vernon, D. D. (2011). Unintentional fatal phosphine gas poisoning of a family. Pediatric Emergency Care, 27(9), 869–871.
21. Özkale, M., Özkale, Y., & Kozanoğlu, İ. (2022). Role of automated red blood cell exchange in the treatment of aluminum phosphide poisoning: A case report and review of the literature. Journal of Clinical Apheresis, 37(3), 320–325.
22. Pekdemir, M., Kavalcı, C., Durukan, P., & Yıldız, M. (2002). Acil servisimize başvuran zehirlenme olgularının değerlendirilmesi. Acil Tıp Dergisi, 2(2), 36–40.
23. Resmî Gazete. (2011, 19 Haziran). Bitki Karantinası Fümigasyon Yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/06/20110619-3.htm
24. Shah, V., Baxi, S., & Vyas, T. (2009). Severe myocardial depression in a patient with aluminium phosphide poisoning: A clinical, electrocardiographical and histopathological correlation. Indian Journal of Critical Care Medicine, 13(1), 41–45.
25. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Bitki koruma ürünleri veri tabanı. Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü. https://bku.tarimorman.gov.tr/AktifMadde/Details/126
26. Terece, C., Soğukpınar, V. O., Özdemir, N., & Polat, S. (2019). Infant death due to aluminum phosphide intoxication: An uncontrolled insecticide use. Eurasian Journal of Toxicology, 1(1), 33–36.
27. Tolunay, O., Çelik, T., Yücel, G., Özdemir, U., Atmış, A., Sucu, A., & Çelik, Ü. (2017). Nadir ama ölümcül olabilen bir zehirlenme: Alüminyum fosfit zehirlenmesi. Journal of Pediatric Emergency and Intensive Care Medicine, 4, 27–29.
28. Yalçın, D., Candan, B. F., Mutlu, M., & Yelken, B. (2022). Nadir olarak görülen alüminyum fosfit solunmasına bağlı zehirlenme vakası. Eskisehir Medical Journal, 3(2), 234–238.