Son Trimester Gebelerin Sağlık Okuryazarlığının Travmatik Doğum Algısı ve Öz Yeterliliğe Etkisi

Öz

Giriş: Gebelik, kadının fiziksel ve psikososyal sağlığını etkileyen önemli bir süreçtir. Bu dönemde sağlık okuryazarlığı, doğum algısı ve öz yeterlilik önemli rol oynar. Amaç: Bu araştırma, son trimesterdeki gebelerin sağlık okuryazarlığı ile travmatik doğum algısı ve öz yeterlilikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı tipteki çalışma, 392 gebe ile yürütülmüştür. Veriler Tanımlayıcı Bilgi Formu, TSOY-32, Travmatik Doğum Algısı Ölçeği ve Öz Etkililik-Yeterlilik Ölçeği ile toplanmış; analizde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve Pearson korelasyon kullanılmıştır. Bulgular: Sağlık okuryazarlığı; çalışmayan, doğum deneyimi olan ve yaşayan çocuğu bulunan gebelerde daha yüksektir (p<0.05). Travmatik doğum algısı doğum deneyimi olmayan ve doğum korkusu yaşayanlarda daha yüksektir (p<0.05). Öz yeterlilik yaşayan çocuğu olanlarda daha yüksektir (p<0.05). Sağlık okuryazarlığı ile travmatik doğum algısı arasında ilişki bulunmazken, öz yeterlilik ile negatif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.01). Sonuç ve Öneriler: Sağlık okuryazarlığı travmatik doğum algısını etkilememekte, ancak öz yeterliliği olumsuz etkileyebilmektedir. Bu ilişkinin daha iyi anlaşılması için farklı örneklemlerde ve müdahale programları kapsamında ileri çalışmalar önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık okuryazarlığı
• travmatik doğum algısı
• öz yeterlilik

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

Araştırmaya başlamadan önce Kastamonu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etiği Kurulu’ndan etik onay (Karar No:20 ve Tarih:4/09/2024) ve araştırmanın yapıldığı kurumdan yazılı izin alındı. Araştırmanın amacı çalışma öncesinde kadınlara anlatılarak yazılı onam alındı ve çalışma Helsinki Deklerasyonu Prensipleri’ne uygun olarak yapıldı.

Teşekkür

Yok

The Effect of Health Literacy of Last Trimester Pregnant Women on Traumatic Birth Perception and Self-Efficacy

Öz

Introduction: Pregnancy is an important period affecting a woman’s physical and psychosocial health, during which health literacy, birth perception, and self-efficacy play key roles. Aim: This study aimed to determine the relationship between health literacy, traumatic birth perception, and self-efficacy among pregnant women in the last trimester.
Methods: This descriptive study was conducted with 392 pregnant women. Data were collected using a Descriptive Information Form, the Turkey Health Literacy Scale-32 (TSOY-32), the Traumatic Birth Perception Scale, and the Self-Efficacy Scale. Descriptive statistics, independent samples t-test, and Pearson correlation were used.
Results: Health literacy was higher in non-working women, those with previous birth experience, and those with living children (p<0.05). Traumatic birth perception was higher in women without birth experience and those with fear of childbirth (p<0.05). Self-efficacy was higher in women with living children (p<0.05). No relationship was found between health literacy and traumatic birth perception; a significant negative relationship was found with self-efficacy (p<0.01). Conclusion and Suggestions: Health literacy does not affect traumatic birth perception but may negatively affect self-efficacy. Further studies with different samples and intervention-based designs are recommended to better understand this relationship.

Anahtar Kelimeler

• Health literacy
• Traumatic birth perception
• self-efficacy

Kaynakça

1. Abacıgil, F., Harlak, H., Okyay, P., & ark. (2018). Validity and reliability of the Turkish version of the European Health Literacy Survey Questionnaire. Health Promotion International, 33, 1–10.
2. Akın Utku, S. (2017). Gebelerin öz yeterlilik algıları ve doğum şekli tercihlerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
3. Aksoy Derya, Y., Erdemoğlu, Ç., Benli, E. T., & Ay, K. Ç. (2024). The effect of perception of traumatic birth on postpartum physical symptom severity in postpartum women. Journal of Midwifery and Health Sciences, 7, 177–184. https://doi.org/10.5281/zenodo.10929541
4. Aktaş, S., & Yılar Erkek, Z. (2018). Annelerin vajinal doğumu tercih etme nedenlerinin incelenmesi: Bir nitel araştırma örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7, 111–124.
5. Alizadeh-Dibazari, Z., Abdolalipour, S., & Mirghafourvand, M. (2023). The effect of prenatal education on fear of childbirth, pain intensity during labour and childbirth experience: A scoping review using a systematic approach and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 23(1), 541.
6. Aral, N., Aysu, B., Aydoğdu, F., & Gürsoy, F. (2021). Annelerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi: Çocuk gelişimci perspektifi ile disiplinlerarası bir çalışma. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 6(14), 35–44.
7. Aslantekin Özçoban, F., Ergün, S., & Erkal Aksoy, Y. (2022). Effects of health literacy education on adaptation to pregnancy, self‐efficacy, fear of childbirth, and health literacy in Turkish pregnant women: A randomized, controlled trial. Health & Social Care in the Community, 30(2), e537–e549.
8. Ay, Ç. K., Benli, T. E., & Özşahin, Z. (2023). Doğum sonu dönem kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve ilişkili faktörler. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 11(1), 1068–1080.

9. Aydın, D., & Aba, Y. A. (2019). Annelerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile emzirme öz-yeterlilik algıları arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1).
10. Aydın, R., Aktaş, S., & Binici, D. K. (2022). Investigation of the relationship between the perception of trauma related to childbirth and the level of maternal attachment of mothers who vaginal gave birth: A cross-sectional study. Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 11(1), 158–169.
11. Bagherinia, M., Haseli, A., Bagherinia, E., Mansouri, N., Dolatian, M., & Mahmoodi, Z. (2025). Prevalence of negative birth experience: A systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 25(1), 1–14.
12. Batman, D. (2018). Research topics and sources of information about pregnancy of pregnant women: A qualitative research. Kocaeli University Journal of Health Science, 4(3), 63–69. doi:https://doi.org/10.30934/kusbed.427777
13. Çakmak, V., Karkın, P. Ö., Bolsoy, N., & Sezer, G. (2023). Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin emzirme ve doğum şekline etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 443–449.
14. Çuvadar, A., Karamelikli, E., & Baş, Y. Ç. (2025). The impact of demographic and obstetric factors on perception of traumatic birth and breastfeeding attitudes. Revista Brasileira de Ginecologia e Obstetrícia, 47, e-rbgo15.
15. Darvishpour, A., Mansour-Ghanaei, R., & Mansouri, F. (2022). The relationship between health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors in older adults with hypertension in northern Iran. HLRP: Health Literacy Research and Practice, 6(4), e262–e269.
16. Döner, Ş. İ., & Uçtu, A. K. (2024). Investigation of factors causing traumatic birth perception. Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 13(1), 203–215. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1320030
17. Elmir, R., Schmied, V., Wilkes, L., & Jackson, D. (2021). Women’s perceptions and experiences of a traumatic birth: A meta-ethnographic study. Midwifery, 97, 102939. https://doi.org/10.1016/j.midw.2021.102939
18. Gemeda Gudeta, T., Benti Terefe, A., Muhamed, A. N., Mengistu, G. T., & Abebe Sori, S. (2023). Perceived childbirth self-efficacy and its associated factors among pregnant women in south-central Ethiopia. International Journal of Women’s Health, 15, 1431–1442.
19. Ghanbari-Homayi, S., Fardiazar, Z., Meedya, S., Mohammad-Alizadeh-Charandabi, S., Asghari-Jafarabadi, M., Mohammadi, E., & Mirghafourvand, M. (2019). Predictors of traumatic birth experience among a group of Iranian primipara women: A cross-sectional study. BMC Pregnancy and Childbirth, 19(1), 182.
20. Gözüm, S., & Aksayan, S. (1999). Öz etkililik-yeterlik ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2(1), 21–34.
21. Hasannejadasl, H., Roumen, C., Smit, Y., Dekker, A., & Fijten, R. (2022). Health literacy and eHealth: Challenges and strategies. JCO Clinical Cancer Informatics, 6, e2200005.
22. Huang, Y., Zhong, Y., Chen, Q., Zhou, J., Fu, B., Deng, Y., & Wu, Y. (2024). A comparison of childbirth self-efficacy, fear of childbirth, and labor pain intensity between primiparas and multiparas during the latent phase of labor: A cross-sectional study. BMC Pregnancy and Childbirth, 24(1), 400.
23. Kido, K., & Uemura, Y. (2023). An integrative review of fear of childbirth. Journal of Midwifery, 8(1), 24–35.
24. Kilfoyle, K. A., Vitko, M., O'Conor, R., & Bailey, S. C. (2016). Health literacy and women's reproductive health: a systematic review. Journal of women's health, 25(12), 1237-1255.
25. Koç, Ö., & Oğlak, S. C. (2025). The effect of respectful maternity care on the perception of traumatic birth among mothers in southern Türkiye. BMC Pregnancy and Childbirth, 25(1), 532.
26. Koç, Ö., & Özkan, H. (2022). Perception of traumatic childbirth of women and factors affecting it. Journal of Basic and Clinical Health Sciences, 6, 608–616. https://doi.org/10.30621/jbachs.1001319
27. Nawabi, F., Krebs, F., Vennedey, V., Shukri, A., Lorenz, L., & Stock, S. (2021). Health literacy in pregnant women: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(7), 3847.
28. Nutbeam, D. (2022). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies. Health Promotion International, 37(6), 1–9. https://doi.org/10.1093/heapro/daac078
29. Okyay, P., & Abacıgil, F. (2016). Türkiye sağlık okuryazarlığı ölçekleri güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Ankara: Anıl Yayınevi.
30. Ölçer, Z., Bakır, N., & Oskay, Ü. (2016). Yüksek riskli gebelerin öz yeterlilik ve sosyal destek algıları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(1).
31. Ranganathan, P., Aggarwal, R., & Pramesh, C. S. (2021). Sample size calculation: Basic principles. Perspectives in Clinical Research, 12(3), 123–126. https://doi.org/10.4103/picr.PICR_116_21
32. Semerci, V., Karkın, P. Ö., Bolsoy, N., & Sezer, G. (2023). Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin emzirme ve doğum şekline etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2).
33. Şenol, D. K., Gol, I., & Ozkan, S. A. (2019). The effect of health literacy levels of pregnant women on receiving prenatal care: A cross-sectional descriptive study. International Journal of Caring Sciences, 12(3), 1717–1724.
34. Ulucan, M., Yüksekol, Ö. D., Buyrukoğlu, R. C., & Çıkrık, M. A. (2025). Primiparlarda doğum şeklinin travmatik doğum algısı ve maternal bağlanma üzerine etkisi: Karşılaştırmalı bir çalışma. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 19(3), 290–297.
35. Ünal, E., Karaman, Ş. C., Yıldırım, S., & Hacımuhittinoğulları, H. A. (2025). The relationship between pregnant women’s perception of traumatic birth and their mode of delivery preference. Revista da Associação Médica Brasileira, 71(6), e20241835.
36. Tang, F., Zhong, X., Liu, S., Guo, X., & Li, D. (2023). Pathway analysis of the impact of health literacy, social support, and self-efficacy on self-management behaviors in pregnant women with gestational diabetes mellitus. Frontiers in Public Health, 11, 1188072.
37. Tavakoly Sany, S. B., Eslami, V., Lael-Monfared, E., Ghavami, V., & Peyman, N. (2024). Effect of an educational intervention based on self-efficacy theory and health literacy skills on preventive behaviors of urinary tract infection in pregnant women: A quasi-experimental study. PLOS ONE, 19(8), e0306558.
38. Toksoy, K. H., & Cesur, B. (2020). The relationship between health literacy and breastfeeding attitude in primiparous women. International Journal of Caring Sciences, 13(3), 1930–1937.
39. Xu, X. Y., Leung, A. Y. M., & Chau, P. H. (2018). Health literacy, self-efficacy, and associated factors among patients with diabetes. HLRP: Health Literacy Research and Practice, 2(2), e67–e77.
40. Yalnız, H., Canan, F., Genç, R. E., Kuloğlu, M. M., & Geçici, Ö. (2016). Travmatik doğum algısı ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Tıp Dergisi, 8, 81–88.
41. Yazıcı Topçu, T. (2019). Gebelerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile travmatik doğum algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
42. Yıldırım, G., & Bilgin, Z. (2021). Risk status and traumatic birth perception in pregnancy. Perspectives in Psychiatric Care, 57(4), 1897-1904.
43. Yılmaz, N. N. K., & Kılıç, M. (2024). The relationship of the traumatic birth perception of women with birth memories and recall. Nigerian Journal of Clinical Practice, 27(4), 424–429.
44. Zibellini, J., Muscat, D. M., Kizirian, N., & Gordon, A. (2021). Effect of health literacy interventions on pregnancy outcomes: A systematic review. Women and Birth, 34(2), 180–186.