Son Trimester Gebelerin Sağlık Okuryazarlığının Travmatik Doğum Algısı ve Öz Yeterliliğe Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1 , 33 - 43 , 30.04.2026

Demet Güney , Tülay Yılmaz

https://doi.org/10.25279/sak.1850320

https://izlik.org/JA76BM26TH

Öz

Amaç: Bu araştırma, son trimesterde bulunan gebelerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin travmatik doğum algısı ve öz yeterlilik üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntemler: Tanımlayıcı tipte planlanan bu çalışma, Nisan–Mayıs 2025 tarihleri arasında Kastamonu Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Doğum Polikliniğinde başvuran 392 gebe ile yürütülmüştür. Araştırma verileri Tanımlayıcı Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32), Travmatik Doğum Algısı Ölçeği (TDAÖ) ve Öz Etkililik-Yeterlilik Ölçeği (ÖEYÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların %61’inin 25–35 yaş aralığında, %47’sinin üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip olduğu, %57’sinin gelirinin giderine eşit olduğu ve %68’inin çalışmadığı belirlenmiştir. Gebelerin %82’sinin gebeliğinin planlı olduğu, %76’sının ise doğuma hazırlık eğitimine katılmadığı saptanmıştır. TSOY-32 puanları açısından çalışmayanların, daha önce gebelik ve doğum deneyimi olanların, yaşayan çocuğu bulunanların ve doğuma hazırlık eğitimi almayanların sağlık okuryazarlığı düzeylerinin anlamlı derecede daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). TDAÖ puanları doğum deneyimi olmayanlarda, yaşayan çocuğu bulunmayanlarda, sezaryen doğumu tercih edenlerde, doğumun zor olacağını düşünenlerde ve doğum korkusu yaşayanlarda anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). ÖEYÖ puanları ise yaşayan çocuğu olan gebelerde anlamlı düzeyde daha yüksektir (p<0,05). Korelasyon analizinde TSOY-32 ile TDAÖ arasında anlamlı ilişki bulunmazken (p>0,05), TSOY-32 ile ÖEYÖ arasında negatif ve anlamlı ilişki belirlenmiştir (p<0,01). Sonuç ve Öneriler: Sağlık okuryazarlığı düzeyinin artmasının travmatik doğum algısını etkilemediği, ancak öz yeterliliği olumsuz yönde etkileyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle gebelerin doğru, güvenilir ve profesyonel sağlık bilgi kaynaklarına yönlendirilmesi ve danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık okuryazarlığı , travmatik doğum algısı , öz yeterlilik

Etik Beyan

Araştırmaya başlamadan önce Kastamonu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etiği Kurulu’ndan etik onay (Karar No:20 ve Tarih:4/09/2024) ve araştırmanın yapıldığı kurumdan yazılı izin alındı. Araştırmanın amacı çalışma öncesinde kadınlara anlatılarak yazılı onam alındı ve çalışma Helsinki Deklerasyonu Prensipleri’ne uygun olarak yapıldı.

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

Yok

The Effect of Health Literacy of Last Trimester Pregnant Women on Traumatic Birth Perception and Self-Efficacy

https://izlik.org/JA76BM26TH

Öz

Objective: This study aimed to examine the effect of health literacy levels on traumatic birth perception and self-efficacy among pregnant women in their third trimester. Materials and Methods: This descriptive study was conducted between April and May 2025 with 392 pregnant women attending the Obstetrics and Gynecology Outpatient Clinic of Kastamonu University Training and Research Hospital. Data were collected using a Descriptive Information Form, the Turkish Health Literacy Scale-32 (THLS-32), the Traumatic Birth Perception Scale (TBPS), and the Self-Efficacy Scale (SES). Data analysis included descriptive statistics, independent samples t-tests, and Pearson correlation analysis. Results: It was determined that 61% of the participants were aged 25–35 years, 47% had a university or higher level of education, 57% reported that their income was equal to their expenses, and 68% were unemployed. It was found that 82% of the pregnant women had planned pregnancies, and 76% had not attended childbirth preparation education. In terms of THLS-32 scores, health literacy levels were significantly higher among unemployed women, those with previous pregnancy and birth experience, those with living children, and those who had not received childbirth preparation education (p<0.05). TBPS scores were significantly higher among women without birth experience, without living children, those who preferred cesarean delivery, those who perceived childbirth as difficult, and those who reported fear of labor and childbirth (p<0.05). SES scores were significantly higher among pregnant women with living children (p<0.05). Correlation analysis revealed no significant relationship between THLS-32 and TBPS scores (p>0.05), whereas a significant negative correlation was found between THLS-32 and SES scores (p<0.01). Conlusion and sugestions The findings indicate that increased health literacy does not reduce traumatic birth perception and may negatively affect self-efficacy. These results suggest that pregnant women may struggle to access accurate and reliable health information, emphasizing the importance of structured guidance, evidence-based education, and professional counseling to support informed decision-making and enhance maternal care outcomes.

Anahtar Kelimeler

Health literacy , Traumatic birth perception , self-efficacy

Kaynakça

• Abacıgil, F., Harlak, H., Okyay, P., & ark. (2018). Validity and reliability of the Turkish version of the European Health Literacy Survey Questionnaire. Health Promotion International, 33, 1–10.
• Akın Utku, S. (2017). Gebelerin öz yeterlilik algıları ve doğum şekli tercihlerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Aksoy Derya, Y., Erdemoğlu, Ç., Benli, E. T., & Ay, K. Ç. (2024). The effect of perception of traumatic birth on postpartum physical symptom severity in postpartum women. Journal of Midwifery and Health Sciences, 7, 177–184. https://doi.org/10.5281/zenodo.10929541
• Aktaş, S., & Yılar Erkek, Z. (2018). Annelerin vajinal doğumu tercih etme nedenlerinin incelenmesi: Bir nitel araştırma örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7, 111–124.
• Alizadeh-Dibazari, Z., Abdolalipour, S., & Mirghafourvand, M. (2023). The effect of prenatal education on fear of childbirth, pain intensity during labour and childbirth experience: A scoping review using a systematic approach and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 23(1), 541.
• Aral, N., Aysu, B., Aydoğdu, F., & Gürsoy, F. (2021). Annelerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi: Çocuk gelişimci perspektifi ile disiplinlerarası bir çalışma. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 6(14), 35–44.
• Aslantekin Özçoban, F., Ergün, S., & Erkal Aksoy, Y. (2022). Effects of health literacy education on adaptation to pregnancy, self‐efficacy, fear of childbirth, and health literacy in Turkish pregnant women: A randomized, controlled trial. Health & Social Care in the Community, 30(2), e537–e549.
• Ay, Ç. K., Benli, T. E., & Özşahin, Z. (2023). Doğum sonu dönem kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve ilişkili faktörler. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 11(1), 1068–1080.
• Aydın, D., & Aba, Y. A. (2019). Annelerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile emzirme öz-yeterlilik algıları arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1).
• Aydın, R., Aktaş, S., & Binici, D. K. (2022). Investigation of the relationship between the perception of trauma related to childbirth and the level of maternal attachment of mothers who vaginal gave birth: A cross-sectional study. Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 11(1), 158–169.
• Bagherinia, M., Haseli, A., Bagherinia, E., Mansouri, N., Dolatian, M., & Mahmoodi, Z. (2025). Prevalence of negative birth experience: A systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy and Childbirth, 25(1), 1–14.
• Batman, D. (2018). Research topics and sources of information about pregnancy of pregnant women: A qualitative research. Kocaeli University Journal of Health Science, 4(3), 63–69. doi:https://doi.org/10.30934/kusbed.427777
• Çakmak, V., Karkın, P. Ö., Bolsoy, N., & Sezer, G. (2023). Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin emzirme ve doğum şekline etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 443–449.
• Çuvadar, A., Karamelikli, E., & Baş, Y. Ç. (2025). The impact of demographic and obstetric factors on perception of traumatic birth and breastfeeding attitudes. Revista Brasileira de Ginecologia e Obstetrícia, 47, e-rbgo15.
• Darvishpour, A., Mansour-Ghanaei, R., & Mansouri, F. (2022). The relationship between health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors in older adults with hypertension in northern Iran. HLRP: Health Literacy Research and Practice, 6(4), e262–e269.
• Döner, Ş. İ., & Uçtu, A. K. (2024). Investigation of factors causing traumatic birth perception. Gümüşhane University Journal of Health Sciences, 13(1), 203–215. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1320030
• Elmir, R., Schmied, V., Wilkes, L., & Jackson, D. (2021). Women’s perceptions and experiences of a traumatic birth: A meta-ethnographic study. Midwifery, 97, 102939. https://doi.org/10.1016/j.midw.2021.102939
• Gemeda Gudeta, T., Benti Terefe, A., Muhamed, A. N., Mengistu, G. T., & Abebe Sori, S. (2023). Perceived childbirth self-efficacy and its associated factors among pregnant women in south-central Ethiopia. International Journal of Women’s Health, 15, 1431–1442.
• Ghanbari-Homayi, S., Fardiazar, Z., Meedya, S., Mohammad-Alizadeh-Charandabi, S., Asghari-Jafarabadi, M., Mohammadi, E., & Mirghafourvand, M. (2019). Predictors of traumatic birth experience among a group of Iranian primipara women: A cross-sectional study. BMC Pregnancy and Childbirth, 19(1), 182.
• Gözüm, S., & Aksayan, S. (1999). Öz etkililik-yeterlik ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2(1), 21–34.
• Hasannejadasl, H., Roumen, C., Smit, Y., Dekker, A., & Fijten, R. (2022). Health literacy and eHealth: Challenges and strategies. JCO Clinical Cancer Informatics, 6, e2200005.
• Huang, Y., Zhong, Y., Chen, Q., Zhou, J., Fu, B., Deng, Y., & Wu, Y. (2024). A comparison of childbirth self-efficacy, fear of childbirth, and labor pain intensity between primiparas and multiparas during the latent phase of labor: A cross-sectional study. BMC Pregnancy and Childbirth, 24(1), 400.
• Kido, K., & Uemura, Y. (2023). An integrative review of fear of childbirth. Journal of Midwifery, 8(1), 24–35.
• Kilfoyle, K. A., Vitko, M., O'Conor, R., & Bailey, S. C. (2016). Health literacy and women's reproductive health: a systematic review. Journal of women's health, 25(12), 1237-1255.
• Koç, Ö., & Oğlak, S. C. (2025). The effect of respectful maternity care on the perception of traumatic birth among mothers in southern Türkiye. BMC Pregnancy and Childbirth, 25(1), 532.
• Koç, Ö., & Özkan, H. (2022). Perception of traumatic childbirth of women and factors affecting it. Journal of Basic and Clinical Health Sciences, 6, 608–616. https://doi.org/10.30621/jbachs.1001319
• Nawabi, F., Krebs, F., Vennedey, V., Shukri, A., Lorenz, L., & Stock, S. (2021). Health literacy in pregnant women: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(7), 3847.
• Nutbeam, D. (2022). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies. Health Promotion International, 37(6), 1–9. https://doi.org/10.1093/heapro/daac078
• Okyay, P., & Abacıgil, F. (2016). Türkiye sağlık okuryazarlığı ölçekleri güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Ankara: Anıl Yayınevi.
• Ölçer, Z., Bakır, N., & Oskay, Ü. (2016). Yüksek riskli gebelerin öz yeterlilik ve sosyal destek algıları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(1).
• Ranganathan, P., Aggarwal, R., & Pramesh, C. S. (2021). Sample size calculation: Basic principles. Perspectives in Clinical Research, 12(3), 123–126. https://doi.org/10.4103/picr.PICR_116_21
• Semerci, V., Karkın, P. Ö., Bolsoy, N., & Sezer, G. (2023). Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin emzirme ve doğum şekline etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2).
• Şenol, D. K., Gol, I., & Ozkan, S. A. (2019). The effect of health literacy levels of pregnant women on receiving prenatal care: A cross-sectional descriptive study. International Journal of Caring Sciences, 12(3), 1717–1724.
• Ulucan, M., Yüksekol, Ö. D., Buyrukoğlu, R. C., & Çıkrık, M. A. (2025). Primiparlarda doğum şeklinin travmatik doğum algısı ve maternal bağlanma üzerine etkisi: Karşılaştırmalı bir çalışma. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 19(3), 290–297.
• Ünal, E., Karaman, Ş. C., Yıldırım, S., & Hacımuhittinoğulları, H. A. (2025). The relationship between pregnant women’s perception of traumatic birth and their mode of delivery preference. Revista da Associação Médica Brasileira, 71(6), e20241835.
• Tang, F., Zhong, X., Liu, S., Guo, X., & Li, D. (2023). Pathway analysis of the impact of health literacy, social support, and self-efficacy on self-management behaviors in pregnant women with gestational diabetes mellitus. Frontiers in Public Health, 11, 1188072.
• Tavakoly Sany, S. B., Eslami, V., Lael-Monfared, E., Ghavami, V., & Peyman, N. (2024). Effect of an educational intervention based on self-efficacy theory and health literacy skills on preventive behaviors of urinary tract infection in pregnant women: A quasi-experimental study. PLOS ONE, 19(8), e0306558.
• Toksoy, K. H., & Cesur, B. (2020). The relationship between health literacy and breastfeeding attitude in primiparous women. International Journal of Caring Sciences, 13(3), 1930–1937.
• Xu, X. Y., Leung, A. Y. M., & Chau, P. H. (2018). Health literacy, self-efficacy, and associated factors among patients with diabetes. HLRP: Health Literacy Research and Practice, 2(2), e67–e77.
• Yalnız, H., Canan, F., Genç, R. E., Kuloğlu, M. M., & Geçici, Ö. (2016). Travmatik doğum algısı ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Tıp Dergisi, 8, 81–88.
• Yazıcı Topçu, T. (2019). Gebelerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile travmatik doğum algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• Yıldırım, G., & Bilgin, Z. (2021). Risk status and traumatic birth perception in pregnancy. Perspectives in Psychiatric Care, 57(4), 1897-1904.
• Yılmaz, N. N. K., & Kılıç, M. (2024). The relationship of the traumatic birth perception of women with birth memories and recall. Nigerian Journal of Clinical Practice, 27(4), 424–429.
• Zibellini, J., Muscat, D. M., Kizirian, N., & Gordon, A. (2021). Effect of health literacy interventions on pregnancy outcomes: A systematic review. Women and Birth, 34(2), 180–186.