Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar

Mehrican Çakıroğlu; Berna Yüner

doi:10.53629/sakaefd.1752527

TR EN

Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar

Öz

Bu araştırmanın amacı; devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin örgütsel muhalefet davranışı ile muhalefetin öğretmen, yönetici ve okul üzerindeki sonuçları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Mevcut araştırma nicel tarama modelindedir. Araştırmanın örneklemi 2022-2023 eğitim- öğretim yılında Yozgat ili Merkez ilçesinde yer alan devlet okullarında görev yapan 310 öğretmenden oluşmuştur. Araştırmaya gönüllü olarak katılan öğretmenlere Örgütsel Muhalefet Ölçeğinde (ÖMÖ) ele alınan alt ölçeklerden Kişisel Bilgiler, Muhalif Davranışlar, Muhalefetin Sonuçları ölçekleri uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin genel örgütsel muhalefet davranışlarının ortalamanın altında olduğu tespit edilmiştir. Örgütsel muhalefet davranışının alt boyutlarında en yüksek ortalamanın açık muhalefet boyutunda olduğu saptanmıştır. Açık muhalefeti, sırasıyla örtük muhalefet ve haber uçurma izlenmiştir. Öğretmenlerin muhalif davranışları sonucunda olumsuz bir durumla karşılaşacaklarına olan inançlarının muhalif davranışların 3 boyutuyla da anlamlı ilişkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Demografik değişkenlerin etkisi istatistiksel olarak hesaba katıldıktan sonra, örgütsel muhalefetin sonuçlarına ilişkin algıların, öğretmenlerin muhalif davranışlarındaki varyansa ek olarak %32.6 oranında açıkladığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Muhalefet, Dikey Muhalefet, Yatay Muhalefet, Haber Uçurma

Dissent in School: Perceptions that Shape Teachers’ Dissent Behavior

Öz

The aim of this research is to examine the types of dissent teachers prefer and the effects of dissent on teachers, principals and schools. The current research is a quantitative screening model. The sample of the research consisted of 310 teachers working in public schools in Yozgat in the 2022-2023 academic year. The personal information form, dissent behaviours, and results of dissent scales were applied to the teachers. Organizational dissent consists of 3 dimensions called articulated dissent, lateral dissent and whistleblowing. The results of dissent scale have 3 subscales: results for teachers, results for principals and results for schools. According to the research results, it was determined that dissent behaviors of teachers were below average. The highest average was observed in articulated dissent. Which was followed by lateral dissent and whistleblowing, respectively. It was determined that the teachers’ belief that they would encounter a negative situation as a result of their dissent behaviors revealed significant relationship with all 3 dimensions of dissent behaviors.
After accounting for the effects of demographic variables, it was found that perceptions regarding the consequences of organizational dissent explain 32.6% of teachers’ dissenting behaviors.

Anahtar Kelimeler

Organizational Dissent, Articulated Dissent, Lateral Dissent, Whistleblowing

Etik Beyan

Bu araştırma Yozgat Bozok Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’nun 21.12.2022 tarihli ve E-55135017-770-114615 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Kaynakça

Ağalday, B. (2013). İlköğretim okullarında görevli öğretmenlerin örgütsel muhalefete ilişkin görüşleri:Mardin ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi ]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=WBc656i315e2eV6-EZV1oo2q39h_4fE1aWPuSdoTqnU5aGynlla2-1XOLBmGo0rp
Ak, M., Türkmenoğlu, M. A., Acar, D., Hacarlıoğlu, A. R. ve Özbilgin, M. (2024). Who can afford to dissent at work? The mediating effect of organizational socialization on the relationship between social capital and organizational dissent. Frontiers in Psychology, 15, 1390527. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1390527
Ashforth, B. (1994). Petty tyranny in organizations. Human Relations, 47(7), 755–778. https://doi.org/10.1177/001872679404700701
Avery, D. R. ve Quiñones, M. A. (2002). Disentangling the effects of voice: The incremental roles of opportunity, behavior, and instrumentality in predicting procedural fairness. Journal of Applied Psychology, 87(1), 81–86. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.1.81
Balcı, A. (2002). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler (3. bs.). Pegem A Yayıncılık.
Bjorkelo, B. (2013). Workplace bullying and whistleblowing: Exploring the intersection. Journal of Managerial Psychology, 28(3), 306–323. https://doi.org/10.1108/02683941311321178
Çoban, N. O. ve Karahan Çoban, G. (2025). Örgütsel sessizlik ve örgütsel yabancılaşma ilişkisinde örgütsel muhalefetin aracılık rolü: Sosyal hizmet çalışanları üzerine bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(4), 4672–4692. https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1729
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik. Pegem Akademi.
Dağlı, A. ve Ağalday, B. (2015). Öğretmenlerin örgütsel muhalefetin nedenlerine ilişkin görüşleri. İlköğretim Online, 14(3), 885-898. https://doi.org/10.17051/io.2015.86261
Detert, J. R. ve Burris, E. R. (2007). Leadership behavior and employee voice: Is the door really open? Academy of Management Journal, 50(4), 869–884. https://doi.org/10.5465/amj.2007.26279183

Detert, J. R. ve Edmondson, A. C. (2011). Implicit voice theories: Taken-for-granted rules of self-censorship at work. Academy of Management Journal, 54(3), 461–488. https://doi.org/10.5465/amj.2011.61967925
Dozier, J. B. ve Miceli, M. P. (1985). Potential predictors of whistle-blowing: A prosocial behavior perspective. Academy of Management Review, 10(4), 823–836. https://doi.org/10.2307/258050
Edmondson, A. C. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999
Edmondson, A. C. ve Lei, Z. (2014). Psychological safety: The history, renaissance, and future of an interpersonal construct. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 23–43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-031413-091305
Ergün, H. (2017). Örgütsel muhalefete etki eden başlatıcı ve aracı değişkenler [Yayımlanmamış doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi].
Garner, J. T. (2013). Dissenters, managers, and coworkers: The process of co-constructing organizational dissent and dissent effectiveness. Management Communication Quarterly, 27(3), 373–395. https://doi.org/10.1177/0893318913488946
Gordon, W. I. ve Infante, D. A. (1987). Employee rights: Content, argumentativeness, verbal aggressiveness and career satisfaction. İçinde C. A. B. Osigweh (Ed.),Communicating employee responsibilities and rights: A modern management mandate(ss. 149–163). Quorum Books.
Hirschman, A. O. (1970). Exit, voice, and loyalty: Responses to decline in firms, organizations, and states. Harvard University Press.
Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel.
Kassing, J. W. (1997). Articulating, antagonizing, and displacing: A model of employee dissent. Communication Studies, 48(4), 311–332. https://doi.org/10.1080/10510979709368510
Kassing, J. W. (1998). Development and validation of the organizational dissent scale. Management Communication Quarterly, 12(2), 183–229. https://doi.org/10.1177/0893318998122002
Kassing, J. W. (2000). Investigating the relationship between superior-subordinate relationship quality and employee dissent. Communication Research Reports, 17(1), 58–70. https://doi.org/10.1080/08824090009388751
Kesen, M. ve Pabuçcu, H. (2016). Örgütsel muhalefet ve işe yabancılaşmanın duygusal tükenmişliğe etkisinin anfıs model ile incelenmesi. Journal of International Social Research, 9(42), 1552-1563.
Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri [Sampling methods]. Journal of Mood Disorders, 3(1). https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
Kızıltuğ, S. (2022). Liderliğin karanlık tarafının örgütsel muhalefet ve psikolojik iyi oluşa etkisi: Bir alan araştırması [Yüksek lisans tezi, Bitlis Eren Üniversitesi].
Kim, T. ve Cho, W. (2023). Employee voice opportunities enhance organizational performance when faced with competing demands. Review of Public Personnel Administration, 44(4), 713–739. https://doi.org/10.1177/0734371X231190327
Koçmar, S. (2019). Örgütsel kimlik algısının örgütsel muhalefet ile ilişkisi, kişilik özelliklerinin düzenleyici rolü [Doktora tezi, Trakya Üniversitesi].
Korucuoğlu, T. (2016). Örgütsel güç oyunları ve örgütsel muhalefet arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi].
Köse, S. (2025). A Study on the moderating role of organizational politics perception on the relationship between organizational dissent and organizational ostracism. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(3), 72-86. https://izlik.org/JA46YU53RG
Köklü, N. Büyüköztürk, N. ve Çokluk, Ö. (2007). Sosyal bilimler için istatistik (2. Baskı). Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
Kul, Ö. B. (2022). Öğretim elemanlarının örgütsel muhalefet davranışlarına ilişkin bir çözümleme: Nedenleri, biçimleri ve sonuçları [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi].
Lee, S. E. ve Dahinten, V. S. (2021). Psychological safety as a mediator of the relationship between inclusive leadership and nurse voice behaviors and error reporting. Journal of Nursing Scholarship, 53(6), 737–745. https://doi.org/10.1111/jnu.12689
Miceli, M. P., Near, J. P. ve Dworkin, T. M. (2008). Whistle-Blowing in Organizations. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203809495
Milliken, F. J., Morrison, E. W. ve Hewlin, P. F. (2003). An exploratory study of employee silence: Issues that employees don’t communicate upward and why. Journal of Management Studies, 40(6), 1453–1476. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00387
Morrison, E. W. ve Milliken, F. J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706–725. https://doi.org/10.2307/259200
Morrison, E. W. (2014). Employee voice and silence. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 173–197. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-031413-091328
Müceldili, B., Tatar, B. ve Erdil, O. (2021). Organizational dissent, organizational culture, and communication: A conceptual framework. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 101, 1–10. https://doi.org/10.15405/epsbs.2021.02.4
Near, J. P. ve Miceli, M. P. (1985). Organizational dissidence: The case of whistle-blowing. Journal of Business Ethics, 4(1), 1–16. https://doi.org/10.1007/BF00382668
Ng, T. W. H. ve Feldman, D. C. (2012). Employee voice behavior: A meta‐analytic test of the conservation of resources framework. Journal of Organizational Behavior, 33(2), 216–234. https://doi.org/10.1002/job.754
Önal, S. (2015). Örgütsel sessizlik yabancılaşma ilişkisi: Çanakkale’deki orta ve büyük ölçekli oteller üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi].
Özdemir, M. (2010). Ankara ili kamu genel liselerinde görev yapan yönetici ve öğretmenlerin örgütsel muhalefete ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi].
Öztürk, O. (2020). Öğretmenlerin örgütsel muhalefetin nedenlerine ilişkin görüşleri: Sakarya ili örneği [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
Pyrozhenko, V. V. (2016). Innovation by dissent: Theorizing the innovation strategies of public-sector professionals in the context of complex innovation. International Journal of Public Administration, 39(7), 526–539. https://doi.org/10.1080/01900692.2015.1028633
Şahin, T. ve Yürür, S. (2020). Örgütsel muhalefetin anlaşılmasında örgütsel güvenin rolü ve önemi. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi, 16(1), 15-34. https://izlik.org/JA99ZA38EX
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7. bs.). Pearson Education.
Vandekerckhove, W. (2006). Whistleblowing and organizational social responsibility: A global assessment. Ashgate. https://doi.org/10.4324/9781315547299

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehrican Çakıroğlu ^*
0009-0008-9549-8767
Türkiye

Berna Yüner
0000-0001-7162-8397
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Nisan 2026

Yayımlanma Tarihi

-

Gönderilme Tarihi

28 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

1 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

DOI

https://doi.org/10.53629/sakaefd.1752527

IZ

https://izlik.org/JA45KF55LT

APA

Çakıroğlu, M., & Yüner, B. (2026). Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Advanced Online Publication, 1-16. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1752527

AMA

1.Çakıroğlu M, Yüner B. Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar. SUJEF. 2026;(Advanced Online Publication):1-16. doi:10.53629/sakaefd.1752527

Chicago

Çakıroğlu, Mehrican, ve Berna Yüner. 2026. “Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sy Advanced Online Publication: 1-16. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1752527.

EndNote

Çakıroğlu M, Yüner B (01 Nisan 2026) Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi Advanced Online Publication 1–16.

IEEE

[1]M. Çakıroğlu ve B. Yüner, “Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar”, SUJEF, sy Advanced Online Publication, ss. 1–16, Nis. 2026, doi: 10.53629/sakaefd.1752527.

ISNAD

Çakıroğlu, Mehrican - Yüner, Berna. “Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Advanced Online Publication (01 Nisan 2026): 1-16. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1752527.

JAMA

1.Çakıroğlu M, Yüner B. Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar. SUJEF. 2026;:1–16.

MLA

Çakıroğlu, Mehrican, ve Berna Yüner. “Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sy Advanced Online Publication, Nisan 2026, ss. 1-16, doi:10.53629/sakaefd.1752527.

Vancouver

1.Mehrican Çakıroğlu, Berna Yüner. Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar. SUJEF. 01 Nisan 2026;(Advanced Online Publication):1-16. doi:10.53629/sakaefd.1752527

Creative Commons Lisansı Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Okulda Muhalefet: Öğretmenlerin Muhalefet Davranışlarını Şekillendiren Algılar

Öz

Anahtar Kelimeler

Dissent in School: Perceptions that Shape Teachers’ Dissent Behavior

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster