Öğretmenlerin Dijital Okuryazarlığına İlişkin Araştırmaların Bibliyometrik Analizi (2016–2026)

Günümüzde eğitim ortamlarının dijitalleşmesi, öğretmenlerin teknolojiyi etkili kullanma gerekliliğini artırmıştır. Dijital okuryazarlık, bu araçların öğretim süreçlerine bilinçli ve verimli entegrasyonunu ifade eder. Bu nedenle öğretmenlerin dijital yeterliklerinin incelenmesi önemlidir. Bu bağlamda, alandaki bilgi birikiminin sistematik biçimde haritalanması, kavramların tarihsel süreç içerisindeki dönüşümünün izlenmesi ve güncel araştırma eğilimlerinin ortaya konulması amacıyla bibliyometrik analiz tercih edilmiştir. Veri seti, Web of Science Core Collection veri tabanında SSCI, SCI-EXPANDED ve ESCI indekslerinde yer alan Education & Educational Research kategorisindeki yayınlardan oluşturulmuştur. Tarama sürecinde ‘dijital okuryazarlık, dijital yeterlilik, BİT okuryazarlığı’ ve ‘öğretmen, eğitimci, eğitmen, öğretmen adayı’ odaklı kavram grupları mantıksal eşleştirmelerle ilişkilendirilmiş; inceleme yalnızca makale ve derleme türündeki yayınlarla sınırlandırılmıştır. Belirlenen filtreler sonucunda ulaşılan 1.414 yayın ön incelemeye tabi tutulmuş, uygunluk kriterlerini karşılamayan 170 çalışma çıkarılmış ve analizler 1.244 yayın üzerinden yürütülmüştür. Verilerin analizinde VOSviewer yazılımı kullanılmıştır. Bulgular, literatürün belirli araştırmacılar ve kavramlar etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Özellikle İspanyol araştırmacılar öne çıkarken, Punya Mishra gibi yazarlar alanın küresel boyutunu temsil etmektedir. Kavramsal olarak “dijital yetkinlik”, “dijital okuryazarlık”, “TPACK” ve “DigCompEdu” öne çıkmakta; son yıllarda yapay zekâ ve eleştirel dijital okuryazarlık temaları önem kazanmaktadır. Bu bulgular, öğretmenlerin dijital yeterliklerine ilişkin araştırmaların evrilen bir yapıya sahip olduğunu ve güncel temaların gelecekteki araştırma yönelimlerine ışık tutabileceğini göstermektedir.
 

The digitalization of contemporary educational environments has increased the necessity for teachers to use technology effectively. Digital literacy refers to the conscious and efficient integration of these tools into instructional processes. Therefore, examining teachers’ digital competencies is of critical importance. In this context, bibliometric analysis was preferred in order to systematically map the body of knowledge in the field, to trace the evolution of concepts over time, and to identify current research trends. The dataset was constructed from publications indexed in the Web of Science Core Collection database within the SSCI, SCI-EXPANDED, and ESCI indexes under the Education & Educational Research category. During the search process, concept groups focusing on ‘digital literacy,’ ‘digital competence,’ ‘ICT literacy,’ and ‘teacher,’ ‘educator,’ ‘instructor,’ ‘pre-service teacher’ were associated through logical combinations; the review was limited to articles and review papers only. As a result of the applied filters, 1,414 publications were initially identified, of which 170 were excluded based on the eligibility criteria, and the analyses were conducted on 1,244 publications. VOSviewer software was used for data analysis. The findings indicate that the literature is concentrated around specific researchers and concepts. While Spanish researchers stand out prominently, authors such as Punya Mishra represent the global dimension of the field. Conceptually, ‘digital competence,’ ‘digital literacy,’ ‘TPACK,’ and ‘DigCompEdu’ emerge as dominant themes, while in recent years, topics such as artificial intelligence and critical digital literacy have gained increasing importance. These findings suggest that research on teachers’ digital competencies has an evolving structure and that current themes may provide insight into future research directions.