6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerini Yaşayan Üniversite Öğrencilerinde Deprem Korkusu, Dindarlık ve Umutsuzluk İlişkisi

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 1 , 92 - 111 , 15.06.2025

Yunus Emre Temiz

https://doi.org/10.17335/sakaifd.1643256

Cited By: 1

https://izlik.org/JA35TE23LJ

Öz

Çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerini deneyimleyen üniversite öğrencilerinin deprem korkusu, dindarlık ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki ve etkileşimi araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Deprem gibi doğal afetler, sadece fiziksel bir yıkıma neden olmakla kalmayıp, özellikle onu yaşayan bireylerde derin psikolojik tesirler bırakmaktadır. Bu kapsamda, deprem korkusunun umutsuzluk ve dini motivasyon gibi değişkenlerle ilişkisini anlamak, afet sonrası psikolojik müdahalelere yönelik önemli bilgiler sunabilir. 671 depremzede üniversite öğrencisinin katıldığı bu nicel araştırmada ilişkisel tarama deseni kullanılmıştır. Bulgular, deprem korkusunun umutsuzluk üzerinde olumlu, dindarlığın ise olumsuz etki yaptığını göstermektedir. Deprem korkusu arttıkça umutsuzluk artarken, yüksek dindarlığa sahip bireyler daha umutlu olmaktadır. Deprem korkusuyla dindarlık arasında ise ilişki bulunamamıştır. Bilhassa dindarlığın umutsuzluğu azaltıcı etkisi dikkate alındığında, afet sonrası manevi rehberlik hizmetlerinin daha etkili bir şekilde kullanılması önerilmektedir. Deprem korkusunun umutsuzluk üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik psikoterapötik yaklaşımlarla dini ve manevi rehberlik hizmetlerinin birbirine entegre edilmesi, depremzedelerin iyileşme süreçlerine olumlu katkılar sağlayabilir. Araştırma, afet sonrası psikolojik müdahalelerin sadece deprem korku ve travma düzeyini ele almakla sınırlı kalmaması gerektiğini, aynı zamanda dini ve manevi ihtiyaçlara da odaklanması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak ulaşılan bulgular kültürel bağlam ve örneklem yapısı gibi sınırlılıkları dikkate alarak değerlendirilmelidir. İleride yapılacak çalışmaların farklı yaş gruplarını ve kültürleri kapsayacak tarzda genişletilmesi, uzunlamasına veri analizi ve nitel yöntemleri kullanması tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi , Kahramanmaraş Depremleri , Deprem Korkusu , Dindarlık , Umutsuzluk

Etik Beyan

“Dindarlık ve Deprem Korkusu İlişkisinde Umutsuzluğun Aracı Rolü” isimli çalışma İnönü Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından 27.05.2024 tarihinde görüşülmüş ve 12 no’lu karar ile uygunluğuna karar verilmiştir.

The Relationship Between Fear of Earthquake, Religiosity, and Hopelessness Among University Students Affected by the 6 February Kahramanmaraş Earthquakes

https://izlik.org/JA35TE23LJ

Öz

This study investigates the relationship and interaction between fear of earthquakes, religiosity, and hopelessness among university students who experienced the Kahramanmaraş earthquakes on 6 February 2023. Natural disasters such as earthquakes are not only associated with physical destruction but also with profound psychological repercussions, particularly for those directly affected. Within this framework, understanding how fear of earthquakes relates to variables such as hopelessness and religious motivation may provide critical insights for the development of post-disaster psychological interventions. This quantitative study employed a correlational survey design and included 671 university students who were earthquake survivors. The findings reveal that fear of earthquakes is positively associated with hopelessness, whereas religiosity exhibits a negative association. In other words, higher levels of fear are linked to increased hopelessness, while individuals with stronger religiosity tend to demonstrate more hopeful attitudes. No significant correlation was found between fear of earthquakes and religiosity. Given the observed mitigating role of religiosity on hopelessness, it is recommended that spiritual counseling services be utilized more effectively in the aftermath of disasters. Integrating psychotherapeutic approaches aimed at reducing the psychological impact of earthquake-related fear with religious and spiritual guidance may positively contribute to the recovery processes of those affected by the earthquake. The study underscores the necessity for post-disaster psychological interventions to go beyond addressing trauma and fear alone, advocating for the inclusion of religious and spiritual dimensions. However, the findings must be interpreted with caution, taking into account limitations related to cultural context and sample characteristics. Future research is encouraged to incorporate more diverse age groups and cultural settings, and to utilize longitudinal and qualitative methods to obtain a more comprehensive understanding of these dynamics.

Anahtar Kelimeler

Psychology of Religion , Kahramanmaraş Earthquakes , Fear of Earthquake , Religiosity , Hopelessness

Kaynakça

• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. 06 Şubat 2023 Pazarcık (Kahramanmaraş) MW 7.7 Elbistan (Kahramanmaraş) MW 7.6 Depremlerine İlişkin Ön Değerlendirme Raporu. Ankara: AFAD, 09 Şubat 2023. AFAD. https://deprem.afad.gov.tr/earthquake-reports
• Aka, Muharrem. “Kahramanmaraş Depremi Sonrası Travmatik Belirtiler, Dini Başa Çıkma ve Psikolojik İyi Oluş İlişkisi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 28/2 (15 Aralık 2024), 956-977. https://doi.org/10.18505/cuid.1516317
• Alataş, Gazi - Çelik, Ayşe. “Afetlerde Manevi Destek Hizmetleri”. Olağanüstü Durumlarda Manevi Danışmanlık ve Rehberlik: Disiplinlerarası Araştırmalar. ed. Orhan Gürsu vd. Ankara: DİB Yayınları, 2021.
• Altunışık, Remzi vd. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Sakarya: Sakarya Yayıncılık, 7. Basım, 2012.
• Ano, Gene G. - Vasconcelles, Erin B. “Religious Coping and Psychological Adjustment to Stress: A Meta-Analysis”. Journal of Clinical Psychology 61/4 (2005), 461-480.
• Başoǧlu, Metin vd. “Traumatic Stress Responses in Earthquake Survivors in Turkey”. Journal of Traumatic Stress 15/4 (2002), 269-276.
• Beck, Aaron T. vd. “The Measurement of Pessimism: The Hopelessness Scale”. Journal of Consulting and Clinical Psychology 42/6 (1974), 861-865.
• Bentler, Peter M. “Comparative Fit Indexes in Structural Models”. Psychological Bulletin 107/2 (1990), 238-246. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.2.238
• Büyüköztürk, Şener vd. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 29. Basım, 2020.
• Byrne, Barbara M. Structural Equation Modeling With AMOS. New York: Routledge, Third Edition, 2016.
• Cengiz, Serkan - Peker, Adem. “Deprem Sonrası Yetişkin Bireylerin Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi”. TRT Akademi 8/18 (2023), 652-668.
• Coulson, Neil. Online Research Methods for Psychologists. New York: Bloomsbury Academic, 2015.
• Creswell, John W. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. California: SAGE Publications, Fourth Edition, 2014.
• Dizer, Duygu. Sakarya İlindeki Liseli Ergenlerin 1999 Marmara Depremi Sonrası Travmayı Algılama, Sosyal Destek Sistemleri ve Umutsuzluk Belirtilerinin İncelenmesi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
• Duman, Zeki. Sosyolojik Açıdan Deprem ve Din Depremlerin Dini İnanç ve Davranışlar Üzerindeki Etkisi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2016.
• Durak, Ayşegül - Palabıyıkoğlu, Refia. “Beck Umutsuzluk Ölçeği Geçerlilik Çalışması”. Kriz Dergisi 2/2 (1994), 311-319.
• Field, Andy P. Discovering Statistics Using SPSS. California: SAGE Publications, Third Edition, 2009.
• Galea, Sandro vd. “The Epidemiology of Post-Traumatic Stress Disorder after Disasters”. Epidemiologic Reviews 27 (2005), 78-91. https://doi.org/10.1093/epirev/mxi003
• George, D. - Mallery, P. IBM SPSS Statistics 23 Step by Step A Simple Guide and Reference. New York: Routledge, Fourteenth Edition., 2016.
• Görür, Naci. Türkiye’de Deprem Az Gittik Uz Gittik. İstanbul: Doğan Kitap, 3. Basım, 2023.
• Gün Çınğı, Tuba - Yazgan, Çağdaş Ümit. “Examination of Risk Perception, Fear and Preparedness of Individuals Experiencing Earthquakes”. Afet ve Risk Dergisi 5/2 (2022), 656-668.
• Hair, J. F. vd. Multivariate Data Analysis. New York: Prentice Hall, Seventh Edition, 2009.
• Hill, P. C. - Hood, Ralph W. Measures of Religiosity. Birmingham: Religious Education Press, 1999.
• Hoge, Dean. “A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale”. Journal for the Scientific Study of Religion 11/4 (1972), 369-376.
• Hu, Li-tze - Bentler, Peter M. “Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structure Analysis: Conventional Criteria Versus New Alternatives”. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal 6/1 (1999), 1-55.
• Hu, Li-tze - Bentler, Peter M. “Fit Indices in Covariance Structure Modeling: Sensitivity to Underparameterized Model Misspecification”. Psychological Methods 3/4 (1998), 424-453. https://doi.org/10.1037/1082-989X.3.4.424
• İmamoğlu, Abdulvahit - Yavuz, Adem. “Üniversite Gençliğinde Dini İnanç ve Umutsuzluk İlişkisi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/23 (2011), 205-244.
• İnce, Abdullah vd. “6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinde Din Hizmetleri: Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Bağlamında Bir Saha Araştırması”. Eskiyeni 50 (2023), 683-704.
• Jackson, Dennis L. vd. “Reporting Practices in Confirmatory Factor Analysis: An Overview and Some Recommendations”. Psychological Methods 14/1 (2009), 6-23.
• Kandilli Rasathanesi. “Depremle İlgili Teknik Bilgiler”. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırmaları Enstitüsü 1868. 2025. http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/depremnedir/index.htm
• Karabacak Çelik, Aynur. “Deprem Sonrası Travma Belirtileri, Umut ve İyi Oluş Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. TRT Akademi 8/18 (2023), 565-591.
• Karaca, Faruk. “Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizasyonu”. EKEV Akademi Dergisi 3/1 (2001), 187-201.
• Karaca, Faruk. Ölüm Psikolojisi. İstanbul: Beyan Yayınları, 2000.
• Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi Kavramlar İlkeler Teknikler. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 23. Basım, 2012.
• Kardaş, Ferhat. Van Depremini Yaşayan Üniversite Öğrencilerinin Travma Sonrası Stres Travma Sonrası Büyüme ve Umutsuzluk Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
• Kardaş, Ferhat - Tanhan, Fuat. “Van Depremini Yaşayan Üniversite Öğrencilerinin Travma Sonrası Stres, Travma Sonrası Büyüme ve Umutsuzluk Düzeylerinin İncelenmesi”. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 15/1 (2018), 1-36.
• Kline, Rex B. Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York: Guilford Press, Fifth Edition., 2023.
• Knopoff, Leon. “Self-Organization and the Development of Pattern: Implications for Earthquake Prediction”. Proceedings of the American Philosophical Society 137/3 (1993), 339-349.
• Koenig, Harold G. vd. Handbook of Religion and Health. New York: Oxford University Press, 2001.
• Koening, Harold G. - Larson, David B. “Religion and Mental Health: Evidence for an Association”. International Review of Psychiatry 13/2 (2001), 67-78.
• Kowalski, Kathleen M. - Kalayjian, Anie. “Responding to mass emotional trauma: a mental health outreach program for Turkey earthquake victims”. Safety Science 39/1-2 (2001), 71-81.
• Kula, Naci. “Deprem ve Dini Başa Çıkma”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2002), 234-255.
• Kuloğlu, Neslihan. Bilgi Verici Psikolojik Danışma ve Didaktik Bilgi Verme Programları. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2001.
• Küçükcan, Talip - Köse, Ali. Doğal Afetler ve Din Marmara Depremi Üzerine Psiko-Sosyolojik Bir İnceleme. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
• Levy, Matthys - Salvadori, Mario. Deprem Kuşağı Deprem nedir? Ne Değildir? çev. Turgut Gürer. İstanbul: Doğan Kitap, 2000.
• McKenzie, Dan. “Active Tectonics of the Mediterranean Region”. Geophysical Journal International 30/2 (1972), 109-185.
• Mertler, Craig A. vd. Advanced and Multivariate Statistical Methods: Practical Application and Interpretation. New York: Routledge, Seventh Edition., 2022.
• Morgan, G. A. vd. IBM SPSS for Introductory Statistics: Use and Interpretation. New York: Routledge, Fourth Edition, 2011.
• Nalbantoğlu, İsmail vd. “Kahramanmaraş Depremi Sonrasında Depremzedelerin Algıladıkları Sosyal Destek ve Umutsuzluk Düzeylerinin İncelenmesi”. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 8/1 (2024), 63-77.
• Nola, I. A. vd. “Earthquakes – A Historical Review, Environmental and Health Effects, and Health Care Measures”. Arh Hig Rada Toksikol 64 (2013), 327-337.
• Norris, Fran H. vd. “60,000 Disaster Victims Speak: Part I. An Empirical Review of the Empirical Literature, 1981–2001”. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes 65/3 (2002), 207-239.
• Norris, Fran H. vd. “60,000 Disaster Victims Speak: Part II. Summary and Implications of the Disaster Mental Health Research”. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes 65/3 (2002), 240-260.
• Ozdemir, Osman vd. “Relationships Between Posttraumatic Stress Disorder (PTSD), Dissociation, Quality of Life, Hopelessness, and Suicidal Ideation Among Earthquake Survivors”. Psychiatry Research 228/3 (2015), 598-605.
• Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping Theory, Research, Practice. New York: The Guilford Press, 1997.
• Pargament, Kenneth I. - Park, Crystal L. “In Times of Stress: The Religion-Coping Connection”. The Psychology of Religion: Theoretical Approaches. ed. B. Spilka - D. N. McIntosh. 43-53. Boulder: Westview Press, 1997.
• Park, Crystal L. “Religion as a Meaning-Making Framework in Coping with Life Stress”. Journal of Social Issues 61/4 (2005), 707-729.
• Peterson, Christopher - Seligman, Martin E. P. Character Strengths and Virtues. New York: Oxford University Press, 2004.
• Prizmić-Larsen, Zvjezdana vd. “Fear of COVID-19 and Fear of Earthquake: Multiple Distressing Events and Well-Being in Croatia”. Psychological Reports 0/0 (2023), 1-22.
• Salcioglu, Ebru vd. “Long-Term Psychological Outcome for Non-Treatment-Seeking Earthquake Survivors in Turkey”. The Journal of Nervous and Mental Disease 191/3 (2003), 154-160. https://doi.org/10.1097/01.NMD.0000054931.12291.50
• Sami, Said. Travmatik Kayıp (Ölümler) Sonrasında Dini İnanç Sahibi Olan ve Olmayan Bireylerin Ölüme, Yasa ve Sonrasında Yaşanan Sürece Dair Tutumlarının Karşılaştırılması. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Sarı, Tuğba vd. “The Development of the Fear of Earthquake Scale: Validity and Reliability Study in Türkiye after the 2023 Earthquake”. BMC Psychology 11/1 (2023), 1-10. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01477-9
• Shaughnessy, John J. vd. Research Methods in Psychology. New York: McGraw-Hill, Ninth Edition, 2012.
• Shearer, Peter M. Introduction to Seismology. New York: Cambridge University Press, Second Edition., 2009.
• Snyder, C. R. “Hope Theory: Rainbows in the Mind”. Psychological Inquiry 13/4 (2002), 249-275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
• Stein, Seth - Wysession, Michael. An Introduction to Seismology, Earthquakes, and Earth Structure. Oxford: Blackwell Publishing, 2003.
• Şahin, Muzaffer - Aydın, Merve Nur. “Covid-19 Korkusu ile Depresyon, Anksiyete ve Umutsuzluk Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26/4 (2022), 381-390.
• Şengör, A. M. C. vd. “The North Anatolian Fault: Anew Look”. Annual Review of Earth and Planetary Sciences 33/37 (2005), 37-112.
• Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics. New York: Pearson, Fifth Edition, 2007.
• Tanhan, Fuat - Kardaş, Ferhat. “Van Depremini Yaşayan Ortaöğretim Öğrencilerinin Travmadan Etkilenme ve Umutsuzluk Düzeylerinin İncelenmesi”. Sakarya University Journal of Education 4/1 (2014), 102-115.
• Tozal, Ayşe Betül. 6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerini Yaşayan Genç Kadınlarda Dini Başaçıkma (Malatya Örneği). Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Usta, Galip vd. “Examination of Factors Associated with Earthquake Fear and Coping Strategies Used”. Akademik Yaklaşımlar Dergisi 15/1 (2024), 746-763.
• Yanardağ, Rauf vd. “6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Psiko-Sosyal ve Ekonomik Etkilerinin Keşfedilmesine İlişkin Nitel Bir Çalışma”. Sosyoekonomi 33/63 (31 Ocak 2025), 551-573. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.01.25
• Zinnbauer, Brian J. vd. “The Emerging Meanings of Religiousness and Spirituality: Problems and Prospects”. Journal of Personality 67/6 (1999), 889-919.