Mitolojik Anlatılarda ve Kur’an’da Yer ile Göğün Ayrılması: Kozmogoninin Evrensel İzlerine Genel Bir Bakış

Kozmogoni, insanlık tarihinin en eski kültürel ve entelektüel açıklama biçimlerinden biri olarak evrenin kökeni ve düzenine ilişkin anlatıları konu edinir. Bu anlatılar, kozmik başlangıcı açıklamanın ötesinde insanın varlık, kutsallık ve düzen anlayışını şekillendiren sembolik çerçeveler sunar. Birçok kültürde benzer biçimde görülen bu temel motif; yer ile göğün başlangıçta birleşik olduğu ve ilksel bir müdahale sonucunda birbirinden ayrıldığı düşüncesine dayanmaktadır. Sümer, Babil, Türk, Mısır, Yunan, Çin ve Māori kozmogonilerinde çeşitli biçimlerde yer alan bu motif, literatürde çoğunlukla mitolojik bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Kur’an’daki benzer ifadeler ise genellikle modern bilimsel yorumlar ya da mitolojik etkilenme iddiaları çerçevesinde ele alınmış; ancak bu yaklaşımlar Kur’an anlatısının anlam ve işlev boyutlarını açıklamaktan uzak kalmıştır. Bu çalışma, Enbiyâ Suresi’nin 30. ayetinde yer alan yer-gök ayrılığı temasını karşılaştırmalı bir yöntemle inceleyerek Kur’an’ın anlatısal konumunu ve özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Analiz, mitolojik kozmogonilerin çoktanrılı, çatışma temelli ve antropomorfik unsurlar etrafında şekillendiğini; buna karşılık Kur’an’daki yaratılış anlatısının tek ilahî otorite, düzen ve hikmet vurgusuna dayandığını göstermektedir. Kur’an anlatısı ile mitolojik gelenekler arasında bazı biçimsel benzerlikler bulunsa da ontolojik ve teolojik açılardan aralarında temel farklılıklar bulunmaktadır. Çalışma ayrıca, vahyin mitolojiye indirgenmesine yönelik teolojik bir reddiye bağlamında “esâtîrü’l-evvelîn” ithamını ele almakta, Kur’an’ın ortak kozmogonik motifleri tevhid ekseninde yeniden anlamlandıran vahyî niteliğine dikkat çekmektedir.

Cosmogony, as one of the oldest cultural and intellectual modes of explanation in human history, addresses narratives concerning the origin and order of the universe. Beyond explaining cosmic beginnings, these narratives provide symbolic frameworks that shape human understandings of existence, the sacred, and order. This fundamental motif, observed in similar forms across many cultures, is based on the idea that heaven and earth were initially united and later separated through a primordial intervention. This motif, which appears in various forms in Sumerian, Babylonian, Turkic, Egyptian, Greek, Chinese, and Māori cosmogonies, has mostly been regarded in the literature as a mythological element. Similar expressions in the Qur’an have usually been approached through modern scientific interpretations or claims of mythological influence; however, such approaches have remained insufficient to explain the meaning and function of the Qur’anic narrative. This study aims to reveal the narrative position and originality of the Qur’an by examining the theme of the separation of heaven and earth in Qur’an 21:30 through a comparative method. The analysis demonstrates that mythological cosmogonies are shaped by polytheistic, conflict-based, and anthropomorphic elements, whereas the Qur’anic creation narrative is grounded in an emphasis on a single divine authority, order, and wisdom. Although the Qur'anic narrative shares certain formal similarities with mythological traditions, it differs fundamentally from them in ontological and theological terms. The study also examines the accusation of “asatir al-awwalin” in relation to the theological rejection of reducing revelation to myth and highlights the Qur'an's revelatory nature in reinterpreting shared cosmogonic motifs within the framework of tawhid.