Tefsir Geleneğinde En Son İnen Âyetler Meselesine Yorumsal Yaklaşımın Tespitine Dair Bir İnceleme

Tefsir ilminde münakaşalı meseleler, Kur’ân’ın yorumlanmasında rivâyet farklılıkları ve metodolojik yaklaşımlar sebebiyle kesin sonuca ulaşılamayan alanları ifade etmektedir. Son inen âyetler meselesi de farklı rivâyetlerin bulunması nedeniyle bu tartışmalı konular arasında yer almaktadır. Bu çalışma, âhiru mâ nezel kapsamında zikredilen âyetlerin tefsir edilme metodolojisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda müfessirlerin rivâyetleri değerlendirme biçimleri, rivâyet ile bağlam arasında ilişki kurma çabaları ve doğrudan tefsir merkezli yaklaşımları incelenmiştir. Araştırma sonucunda, âhiru mâ nezel meselesinin Kur’ân’ı anlama faaliyetinden ziyade, vahyin tedricî nüzulü, âyet ve sûre tertibi, nesh ve fıkhî hükümlerin tespiti gibi Kur’ân ilimlerinin farklı alanlarıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Bununla birlikte dinin tamamlandığını bildiren âyet örneğinde olduğu gibi, güçlü rivâyetlerin bulunduğu durumlarda rivâyetlerin yorumda belirleyici rol oynayabildiği tespit edilmiştir. Çalışmada son inen âyet olarak zikredilen sekiz âyet ve bir sûrenin tefsir geleneğindeki yeri ele alınmış; telif, cem, tercih, izâfî sonluk ve ta‘tîl gibi yöntemlerin ihtilafların giderilmesinde önemli metodolojik araçlar olduğu ortaya konulmuştur. Sonuç olarak âhiru mâ nezel meselesinin yalnızca kronolojik bir sıralama problemi olmadığı, vahyin hangi son mesajla tamamlandığını anlama çabasını da içerdiği anlaşılmıştır. Ayrıca son inen âyetin kesin olarak belirlenememesinin, farklı dinî konuların öne çıkmasına, yorum çeşitliliğinin artmasına ve tefsir disiplininde metodolojik zenginliğin gelişmesine katkı sağladığı değerlendirilmiştir.

In the science of Qur’anic exegesis (tafsir), controversial issues refer to subjects on which no definitive conclusion can be reached due to differences in transmitted reports and methodological approaches. The issue of the last revealed verses (ākhiru mā nazala) is among these debated topics because various narrations identify different verses as the final revelation. This study examines the exegetical methodology applied to the verses cited within the scope of ākhiru mā nazala. It analyzes how exegetes evaluated narrations, related them to textual context, and developed interpretation-centered approaches in their commentaries. The findings show that the discussion of the last revealed verses is connected less to the direct interpretation of the Qur’an than to broader fields of Qur’anic studies, including the gradual process of revelation, the arrangement of verses and surahs, abrogation, and the determination of legal rulings. Nevertheless, in cases supported by strong narrations, such as the verse declaring the completion of religion, transmitted reports often played a decisive role in interpretation. The study investigates the place of eight verses and one surah identified as the final revelation within the tafsir tradition and highlights the use of methodological tools such as reconciliation, combination, preference, relative finality, and suspension of judgment in resolving apparent contradictions. In conclusion, the issue of ākhiru mā nazala should not be regarded merely as a chronological question. Rather, it reflects an effort to understand the final message through which revelation reached completion. The inability to determine a single definitive last verse has contributed to interpretive diversity and methodological richness within the tafsir tradition.