SERAHSÎ’NİN el-MEBSÛT ADLI ESERİ ÇERÇEVESİNDE MECÂZ DELİLLERİ
Öz
Fıkıh Usulcüleri eserlerinde, sadece İslam hukukunun kaynaklarını incelemekle yetinmeyip dil konularını da ayrıntılı biçimde ele alırlar. Hakikat-mecaz konusu da bu tartışmalar arasında önemli bir yere sahiptir. Serahsî, Usûlü‟s-Serahsî adıyla bilinen eserinde bu konuyu ele aldıktan sonra “Sözün hakikat anlamının terkedildiği durumlar” adında bir başlık açarak şu beş durumu sıralamıştır: “adetin delaleti”, “lafzın delaleti”, “sözdizimi delaleti”, “konuşanın niteliğinden çıkan delalet” ve “sözün konusundan çıkan” delalet”. İşbu makalede, “mecaz delilleri” adını da verebi-leceğimiz bu beş durumun Serahsî‟nin furu eseri olan el-Mebsût‟taki yansımaları üzerinde dur-duk ve bunlara iki durum daha eklenmesi yönünde bir teklifte bulunduk. Teklif ettiğimiz bu iki durum şunlardır: “Hakîkî anlamın imkansızlığı” ve “gerçek irade.”
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ali Haydar Efendi, Düreru’l-hukkâm Şerhu Mecelleti’l-ahkâm, İstanbul: Matbaa-i Tevsî’i Tıbâat, 1330 (h.). [Ali Haydar, Dürer]
- Demiray, Mustafa, Serahsî’de Kazâî Hüküm-Diyânî Hüküm Ayrımı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2001.
- Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed b. Ali, el-Misbâhu’l-münîr, Beyrut: Mektebetu Lüb- nan, 1987. [Feyyûmî, el-Misbâhu’l-münîr]
- Güman, Osman, Nahiv-Fıkıh Usulü İlişkisi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2006. *Güman, Nahiv-Fıkıh Usulü İlişkisi]
- İbn Âbidîn, Muhammed Emin Efendi, ‚Raf’u’l-inkitâd ve def’u’l-i’tirad ‘ala kavlihim ‚el- eymân mebniyye ale’l-elfâz, lâ ‘ale’l-ağrâd‛, (Mecmûatü Resâili İbn Âbidîn içinde), yy, ts. *İbn Âbidîn, Raf’u’l-intikâd]
- ―――, Reddü’l-Muhtâr Şerhu’d-Dürri’l-Muhtâr, Beyrut: Dâru’l-fikr, 1992.
- İbn Cinnî, Ebu’l-feth Osman, thk. Muhammed Ali en-Neccâr, el-Hasâis, Beyrut: Âlemü’l-kütüb. *İbn Cinnî, Hasâis] el-İsnevî, Cemâluddîn Abdurrahîm b. el-Hasen, el-Kevkebu’d-durrî fî tahrîci’l-furû’i’l- fıkhiyye ale’l-mesâili’n-nahviyye, Beyrut 2004.
- İbn Nüceym, Zeynü’l-âbidîn b. İbrahim, thk. Abdülkerim el-Fadîlî, el-Eşbâh ve’n- nezâir ‘alâ mezhebi Ebî Hanifete’n-Nu’mân, Saydâ-Beyrut: el-Mektebetü’l- Asriyye, 2003. *İbn Nüceym, el-Eşbâh ve’n-nezâir]
- el-Hâşimî, Seyyid Ahmed, Cevâhiru’l-belâga, İstanbul: Kahraman Yayınları, 1984. [Hâşimî, Cevâhiru’l-belâga]
- Komisyon, (Pakalın, Şükrü Haluk; Toparlı, Recep v.dğr.), TDK Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, Ankara 2006.
