BİR USÛLCÜ OLARAK CÜVEYNÎ’NİN HADİSÇİLİĞİ VE HADİSÇİLİĞİNE DÂİR TARTIŞMALAR -“MUʻÂZ HADİSİ” ÖZELİNDE-
Öz
Cuveynî, hadislere dâir birtakım teknik konularda bazı hatalı değerlendirmelerde bulunduğundan olsa gerek, hadis bilmemekle ithâm edilmiştir. Onun, usûlcüler tarafından kıyâsın/ictihâdın dayanaklarından biri olarak zikredilen “Muʻâz hadisi”ne dâir “sahîh kitaplarda müdevvendir; sıhhati üzerinde ittifâk edilmiştir” şeklindeki değerlendirmesi, şiddetli eleştirilere konu olmuştur. “Muʻâz hadisi,” Cuveynî’nin de dâhil olduğu usûlcülerin büyük çoğunluğu tarafından kabûl görse de hadis tekniği açısından problemli görülmüştür.
Cuveynî, küçüklüğünden beri hadis faaliyetleriyle iç içe olmuş ve ciddi bir hadis eğitimi almıştır. Yaptığı birtakım hatalı değerlendimelerinden hareketle, onun “hadisleri” ve “hadis ilmi”ni bilmediğini öne sürmek, kanaatimizce gerçeği yansıtmamaktadır. Cuveynî’nin hadisçi yönü hakkında benimsenecek en isâbetli yaklaşım, onun “fıkıh,” “fıkıh usûlü” ve “kelâm”la uğraştığı kadar hadisle uğraşmadığı, söz konusu alanların aksine hadis ilminde müstakil bir eser yazmadığı ve ünlü hadisçiler düzeyinde otorite sâhibi bir hadisçi olmadığıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- el-Âmidî, Seyfuddîn Ebû’l-Hasen Alî b. Ebî Alî b. Muhammed (ö. 631/1233). el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. 2 cilt. Beyrût: el-Mektebetu’l-asriyye, 2010.
- el-Bâcî, Ebû’l-Velîd (ö. 474/1081). İhkâmu’l-fusûl fî ahkâmi’l-usûl. Tahkik eden Abdulmecîd Turkî. 2 cilt. Tunus: Dâru’l-ğarbi’l-İslâmî, 2008.
- el-Beyhakî, Ahmed b. el-Huseyn b. ʻAlî (ö. 458/1066). es-Sunenu’l-kubrâ. Tahkik eden Muhammed ʻAbdulkâdir ʻAtâ’. 11. cilt. Beyrût: Dâru’l-kutubi’l-ʻilmiyye, 2003.
- …….. es-Sunenu’s-suğrâ. Tahkik eden ʻAbdulmuʻtî Emîn el-Kalʻacî. 4 cilt. Pakistan: Câmiʻatu’t-dirâsâti’l-İslamiyye, 1989.
- el-Buhârî, ʻAlâuddîn ʻAbdulʻazîz b. Ahmed (ö. 730/1330). Keşfu’l-esrâr ʻan usûli Fahri’l-İslâm el-Pezdevî. Tahkik eden Nâcî es-Suveyd. 4 cilt. Beyrût: el-Mektebetu’l-asriyye, 2012.
- el-Buhârî, Muhammed b. İsmâʻîl Ebû ʻAbdillâh (ö. 256/870). el-Câmiʻu’l-musnedu’s-sahîhu’l-muhtasar min umûr Resûlillâh -sellâllâhu ʻaleyhi ve sellem- ve sunenih ve eyyâmih (Sahîhu’l-Buhârî). Tahkik eden Muhammed Zuheyr b. Nâsır en-Nâsır. 9 cilt. y.y.: Dâru tavki’n-necât, 1422.
- el-Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî (ö. 370/981). Usûlu’l-Cessâs (el-Fusûl fî’l-usûl). Tahkik eden Muhammed Muhammed Tâmir. 2 cilt. Beyrût: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2010.
- el-Cuveynî, İmâmu’l-Harameyn Diyâu’d-dîn Ebû’l-Meʻâlî Abdulmelik b. Ebî Muhammed Abdillâh b. Ebî Yaʻkûb Yûsuf b. Abdillâh b. Yûsuf b. Muhammed b. Hayyûyeh en-Nîsâbûrî et-Tâî es-Sinbisî (ö. 478/1085). el-Burhân fî usûli’l-fıkh. Tahkik eden Salâh b. Muhammed b. Uveyde. 2 cilt. Beyrût: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1997.
- …….. et-Telhîs fî usûli’l-fıkh. Tahkik eden Muhammed Hasen Muhammed Hasen İsmâîl. Beyrût: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2003.
- …….. Nihâyetu’l-matlab fî dirâyeti’l-mezheb. Tahkik eden ʻAbdulʻazîm Mahmûd ed-Dîb. 21 cilt. y.y.: Dâru’l-minhâc, 2007.
