NAHİVCİLERİN İSTİSNAÎ DURUMLARLA İLGİLİ YAYGIN İZAH BİÇİMLERİ
Öz
Arap dilcileri dil kurallarını vaz ederken kuralların genel, kapsamlı, tutarlı ve işlevsel olmasına özen göstermişlerdir. Bu çerçevede dilin bütününe hâkim olan sistemli kurallara ulaşmışlardır. Ancak kimi zaman dilin doğal yapısı gereği genel kuralların dışında kalan istisnâî durumlarla karşılaşmışlardır. Dil bilginleri söz konusu özel durumların dilin genel çerçevesine dâhil olduğunu, vaz edilen genel kuralların bütünüyle dışında kalmadığını ve özel durum oluşturması nedeniyle yeni bir kural vazını gerektirmediğini düşündüklerinden bu kullanımlarla ilgili çeşitli izah ve gerekçelendirme yollarına başvurmuşlardır. Bu çalışmada dil bilginlerinin dil kurallarının arkaplanında yatan gerekçeleri izah (ta‘lîl) süreci hakkında kısaca bilgi verilecek, ardından gerekçelendirmede başvurdukları yaygın açıklama biçimlerine yer verilecektir. Bunun yanında istisnâi bir durum oluşturmayan ancak dilin muhataplarının zihinlerinde soru işaretlerine neden olan kullanımların arkaplanı hakkında yer alan çeşitli yorumlar da söz konusu edilecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Afgânî, Saîd. el-Mûciz fî kavâıdi’l-lugati’l-Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-fikr, 2003. (el-Mûciz)
- Azâvî, Niame Rahîm. “Difa‘ ‘ani’n-nahvi’l-‘Arabî.” el-Mevrid, sy. 2 (1986) (Difa‘)
- Beşer, Kemâl. el-Lugatu’l-Arabiyyetu beyne’l-vehmi ve sûi’l-fehm. Kahire: Dâru garîb, 1999. (el-Luga)
- Dayf, Şevki. el-Medârisu’n-nahviyye. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1968.
- Endelûsî, Ebû Hayyân. et-Tezyîl ve’t-tekmîl fî şerhi Kitâbi’t-Teshîl. Neşreden Hasan Hindâvî. 3 cilt. Dımaşk: Dâru’l-kalem, tsz. (et-Tezyîl ve’t-tekmîl)
- Endelûsî, Ebû Hayyân. İrtişâfu’d-darb min lisâni’l-Arab. Neşreden Receb Osman Muhammed, Ramazan Abduttevvâb. 5 cilt. Kahire: Mektebetu’l-hancı, 1998. (İrtişâfu’d-darb)
- Ezherî, Halid b. Abdullah. Şerhu’t-tasrîh ale’t-tavzîh. Neşreden Muhammed Bâsıl Uyunu’s-Sûr. 3 cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2000. (Şerhu’t-tasrîh)
- Hafâcî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Saîd b. Sinân. Sirru’l-fesâha. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ılmiyye, 1982.
- Harîrî, Ebû Muhammed Kāsım b. Alî b. Muhammed. Dürretu’l-gavvâs ve şerhuhâ ve havâşîhâ ve tekmiletuhâ. Neşreden Abdülhafîz Fergalî Ali el-Karanî. Beyrut: Dâru’l-cîl & Kahi-re: Mektebetu’t-turâsi’l-İslâmî, 1996. (Dürretu’l-gavvâs)
- Hasan, Abbâs. “Sarîhu’r-ra’y fî’n-nahvi’l-Arabî: Dâuhû ve devâuhû.” Mecelletu risâleti’l-İslâm, sy. 42 (tsz.) (Sarîhu’r-ra’y VII)
