MEKKE MÜŞRİKLERİNİ MÂTÜRÎDÎ’NİN GÖZÜYLE OKUMAK
Öz
Mekke müşrikleri farklı sosyal yapıya, inanç ve düşünce dünyasına sahiplerdir. Kur’ân, onlara dair haberleri çoğunlukla tahkiye usulüyle vermiş ve bu meyanda müşriklerin farklı davranış ve düşüncelerini tek potada eritmiştir. Onun kendine has üslup özellikleri dikkatlerden kaçtığında âyetler atomik ve literal olarak okunup anlaşılmıştır. Böylesi bir okuma ise Mekke müşriklerinin düşünce ve davranışlarının dayanaklarının kavranmasını zorlaştırmıştır. Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’ye (ö. 333/944) gelince o, Kur’ân’ın üslubunu dikkate almış ve onu bütüncül bir gözle okumuştur. O, aynı zamanda vahyin muhatap kitlesinin farklı yapılarda olduklarına ve düşünce dünyalarının da birbirinden bağımsız bir halde bulunduğuna dikkat çekmiştir. Mâtürîdî, onlara dair merviyyâttan sarf-ı nazar etmese de insan fıtratını merkeze almak suretiyle, Mekkelilere dair gelenekten farklı okumalar yapmış ve onların ahiret, tevhit ve risalete yönelik reddiyelerini nasıl temellendiklerini ele almıştır. İş bu makalede Mekke müşrikleri Mâtürîdî’nin gözüyle okumaya tabi tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Tefsir,Mâtürîdî,Te’vîlâtü’l-Kur’ân,Kur’ân Üslubu,Mekke Müşrikleri
Kaynakça
- Ali, Cevad. el-Mufassal fî târîhi’l-Arab kable’l-İslâm, 10 cilt. Bağdat: Câmiatü Bağdad, 1413/1993.
- Apak, Âdem. Kur’ân’ın Geliş Ortamında Arap Toplumu (Sosyal, Kültürel ve İktisadi Hayat). İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
- Çalışkan, Muhammed Selman. “Kur’ân’da Mekke Müşriklerinin Ahiret İnançları ile Hayra Engel Olmaları Arasındaki İlişki”, Cahiliye Araplarının Ahiret İnancı. Ed. M. Mahfuz Söylemez. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, (2016): 125-158.
- Demircan, Adnan. “Kur’ân’ın Nüzûl Dönemi Putperest Arapları İçin Kaynaklığı Üzerine”, İstem, 2/4 (2004): 53-61.
- el-Âlûsî Mahmud Şükrî el-Bağdâdî. Bülûġu’l-ereb fî ma‘rifeti aĥvâli’l-‘Arab. Mısır: el-Matbaatü’r-Rahmâniye, 1343/1925.
- el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm. Sahîh-u Buhârî, İstanbul: el-Mektebetü’l-İslâmî, t.y.
- el-Mâtürîdî, Ebu Mansur. Te’vîlâtü’l-Kur’ân, 17 cilt. Ed. Bekir Topaloğlu. İstanbul: Mizân Yayınları, 2005-2010.
- Günaltay, Şemseddin. İslam Öncesi Araplar ve Dinleri, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1997.
- Gündüz, Şinâsi. “Ölümden Sonra Diriliş ve Hesap İnancına Muhalefetin Temelleri” Cahiliye Araplarının Ahiret İnancı, ed.: M. Mahfuz Söylemez. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, (2016): 183-200.
- Güngör, Mevlüt. “Kur’an Bağlamında İslam Öncesi Mekke Toplumundaki Tanrı ve Ahiret İnancı”, Dini Araştırmalar Dergisi 8/23 (2005): 13-28.
