Production Sites: Workshops on the Ground Floors of Houses in Yazıköy, Safranbolu

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3 , 551 - 574 , 31.12.2025

Durmus Gur

https://izlik.org/JA96UZ97KC

Öz

This study aims to comprehensively present the contributions of the workshops located on the ground floors of 19th-20th century houses identified in Yazıköy, a village in Safranbolu, to the socio-economy, gastronomy, and culture of Safranbolu. This is achieved by examining these structures in terms of their history, typology, architecture, materials and techniques, style, iconography, and conservation status. Within the scope of the study, more than 20 workshops located in the Kıranköy, Yörükköyü, and Yazıköy regions of Safranbolu and determined to be in good condition were investigated. However, only nine well-preserved workshops in Yazıköy were included in this research. The workshops and hearths within these production spaces were examined in situ. Particular attention was paid to the historical development, structural characteristics, materials and construction techniques, stylistic features, iconographic elements, and current conservation status of the workshops, which were prominent in vinegar and wine production. The investigations revealed that various products were manufactured on the ground floors of 19th-20th century houses in Kıranköy, Yörükköyü, and Yazıköy. These sections were identified as significant production areas, particularly from the 19th century onwards, where commercial activities were conducted and contributions were made to the household economy. In these workshops, activities such as wine and vinegar making, as well as the grinding of wheat and corn, were carried out. Structural analyses indicated the common presence of sections such as a workshop, a hearth, and a cellar in these spaces. The study is limited to nine well-preserved workshops in Yazıköy. Therefore, it does not offer a comprehensive evaluation of the workshops in other neighborhoods and villages of Safranbolu, including Kıranköy and Yörükköyü. The detailed examination of the workshops in Yazıköy, which hold a significant place in the socio-economic and cultural fabric of Safranbolu, and the elucidation of the relationship between these structures and Safranbolu’s gastronomy, provide an original contribution to the literature. This study sheds light on the multicultural past of Safranbolu and is important for the preservation and transmission of its cultural heritage to future generations.

Anahtar Kelimeler

Workshop , Safranbolu , Vinegar , Wine , Yazıköy

SAFRANBOLU, YAZIKÖY’DEKİ İŞLİKLER

https://izlik.org/JA96UZ97KC

Öz

Bu çalışma, Safranbolu’ya bağlı Yazıköy’de 19.-20. yüzyıla tarihlenen evlerin alt katlarındaki imalathaneleri tarihçe, tipoloji, mimari, malzeme ve teknik, üslup, ikonografi ve korunma durumları açısından inceleyerek, bu yapıların Safranbolu’nun sosyoekonomisi, gastronomisi ve kültürüne olan katkılarını bütüncül bir şekilde sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Safranbolu’nun Kıranköy, Yörükköyü ve Yazıköy bölgelerinde yer alan ve iyi durumda olduğu belirlenen 20’den fazla imalathane incelenmiş, çalışmaya ise bunlardan sadece Yazıköy’deki iyi durumda olan dokuzu dahil edilmiştir. Bu imalathanelerin içinde yer alan işliklerle ocaklar yerinde incelenmiş, özellikle sirke ve şarap üretiminde ön plana çıkan işliklerin tarihsel gelişimi, yapısal özellikleri, kullanılan malzeme ve yapım teknikleri, üslup özellikleri, ikonografik unsurları ve mevcut korunma durumları detaylı olarak analiz edilmiştir. İncelemeler sonucunda, Kıranköy, Yörükköyü ve Yazıköy’deki 19.-20. yüzyıla ait evlerinin alt katlarında çeşitli ürünlerin imal edildiği belirlenmiştir. Bu bölümlerin, özellikle 19. yüzyıldan itibaren ticari faaliyetlerin yürütüldüğü ve ev ekonomisine katkı sağlayan önemli üretim alanları olduğu tespit edilmiştir. Bu imalathanelerde şarap ve sirke yapımının yanı sıra, buğday ve mısır öğütme gibi faaliyetlerin de gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Yapısal analizler, bu mekanlarda genellikle işlik, ocak ve mahzen gibi bölümlerin bulunduğunu göstermiştir. Çalışma, Yazıköy’de iyi durumdaki dokuz adet imalathane ile sınırlıdır. Bu nedenle, Safranbolu’nun Kıranköy ve Yörükköyü dahil olmak üzere diğer mahalle ve köylerindeki imalathanelerinin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmamaktadır. Safranbolu’nun sosyoekonomik ve kültürel yapısında önemli bir yere sahip olan Yazıköy’deki imalathanelerin detaylı bir şekilde incelenmesi ve bu yapıların Safranbolu’nun gastronomisiyle olan ilişkisinin ortaya konulması, literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Safranbolu’nun çok kültürlü geçmişine ışık tutarak kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşlik , Safranbolu , Sirke , Şarap , Yazıköy

Kaynakça

• Acar-Ata, İ. ve Başar, M. E. (2022). Reading on Domestic Life Before and After the Period of Turkish-Greek Population Exchange from Historical Houses: Nigde Oral Mansion Sample. Sanat Tarihi Dergisi, (31)1, 59-89.
• Ainsworth, W. D. (1842). Travels and Researches in Asia Minor, Mesopotamia, Chaldea and Armenia. London: John W. Parker.
• Aktüre, S. ve Şenyapılı, T. (1976). Safranbolu’da Mekânsal Yapının Gösterdiği Nitelikler ve Koruma Önerilerinin Düşündürdükleri. O.D.T.Ü. Mimarlık Fakültesi Dergisi, (2)1, 61-96.
• Anonim. (1924). Za’feranbolu [Safranbolu] Ahvâl-i İktisâdiye ve Mevkiiyyesini ve Tüccârânın Esâmîsini Hâvî Risâledir. İstanbul: Kanâat Matbaası Yayınları.
• Barlas, U. (2004). Safranbolu Kültür Tarihi Araştırmaları. İstanbul: Senfoni Matbaası.
• Canbulat, İ. (2023). Safranbolu Sofrası Bir Tarih ve Etnografya Çalışması. İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti.
• Dırık, A. ve Tekinalp, P. (2022). 19. Yüzyılda Ürgüp’te Rumların Yaşadığı Mahallelerde Yer Alan Konutlar Üzerine Mimari Değerlendirme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (39)2, 682-710.
• Diler, A. (1995). The Most Common Wine-Press Type Found in the Vicinity of Cilicia and Lycia. LYKIA, II, 83-98.
• Erdinçli, İ. (2020). Yasaklardan Modern Denetime: Osmanlı Devleti’nin İçki Tüketimine ve Meyhânelere Yaklaşımı. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, (16)31, 1-32.
• Gökoğlu, A. (1952). Paphlagonia, Kastamonu, Sinop, Safranbolu, Bartın, Bolu, Gerede, Mudurnu, İskilip, Bafra, Alaçam ve Civarı Gayrimenkul Eski Eserleri ve Arkeolojisi. Kastamonu: Dogrusöz Matbaası.
• Günay, R. (1998). Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri. İstanbul: Yem Yayınları.
• Gür, D. ve Karakök, C. (2024). Safranbolulu Gayrimüslim Kadınlar. Sosyal Bilimlerde Kadın Çalışmaları (Edit.: İncinur Atik-Gürbüz ve Cem Uncu). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları. 101-125.
• Kahya, E. (1989). Sağlık Kuruluşlarımıza Bir Örnek: Safranbolu’da Frengi Hastanesi. IX. Türk Tarih Kongresi, Ankara 21-25 Eylül 1981, Kongre Bildirileri, C. 3, Ankara: TTK yayınları, 1291-1296.
• Kalyoncu, H. (2010). Tarih İçinde Safranbolu. İstanbul: Özlem Matbaacılık ve Reklamcılık.
• Kalyoncu, H. (2022). Safranbolu’nun Demografik Yapısı, Karamanlı Hristiyan Ortodoks Türkler ve Mübadele. Safranbolu Çarşı’sı (Edit.: İbrahim Canbulat). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. 358-379.
• Karacakaya, R., Yücedağ, İ. ve Yılmaz, N. (2013). Arşiv Belgelerinde Karabük. İstanbul: Seçil Ofset.
• Karakaya, N. (2008). Erdemli’de Ekmek ve Şarap. Anadolu ve Çevresinde Ortaçağ 2 (Edit. Mine Kadiroğlu), Ankara: Anadolu Kültür Varlıkları Araştırmaları Derneği, 33-53.
• Koyuncu, D. T. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’nda Alkollü İçeceklerin (Arak ve Şarap) Üretimi, Ticareti ve Tüketimi: 1792-1839 İstanbul Örneği. Yayınlanmamış Doktora Tezi., T.C. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı İktisat Tarihi Bilimdalı, İstanbul.
• Kuş, A. ve Ulukavak, K. (2015). Safranbolu Korumada 40. Yıl (1975-2015) 40 Söyleşi (1975 Öncesi ve Sonrası). İstanbul: Göksu Ofset Matbaacılık.
• Laflı, E. (2009). Paphlagonia Hadrianoupolis’i Arkeolojik Kazıları ve Onarım Çalışmaları 2008 Yılı Çalışma Raporu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 131, 39-62.
• Laflı, E. ve Christof, E. (2012). Hadrianopolis I Inschriftenaus Paphlagonia. Oxford.
• Leonhard, R. (1915). Paphlagonia Reisen und Forschungen im Nördlishen Kleinasien. Berlin: Dietrich Reimer (Ernst Vohsen).
• Λυκούδης, Γ. ve Τρiανταφυλλίδης, Π. (2014). Απο τη Σαφραμπολη τησ Μικρασ Ασιασ στη Σαφραμπολη τησ Νεασ Ιωνιασ. Greece: Νεα Ιωνiα.
• Maccas, L. (1919). L’Hellenisme de l’Asie - Mineure son Historie sa Puissance son sort. Paris: Nancy, Berger-Levrault.
• Özdemir, Ü. (1994). Safranbolu Yazıköy’ün Coğrafi Etüdü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Erzurum.
• Peker, N. (2023). Bizans Kapadokyası’nda Zirai Faaliyetler: Yazılı Kaynaklar Işığında Arkeolojik Kanıtların Okunması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, (13)1, 734-754.
• Ramsay, W. M. (1890). The Historical Geography of Asia Minor. Cambridge: Cambridge Library Collection.
• Sarıkoyuncu, A. (1992). Zonguldak ve Havalisinde Milli Mücadele’ye Zarar Verici Faaliyetler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, VIII, 331-356.
• Tekin, Z., ve Ceylan, H. (2017). Safranbolu Şer’iyye Sicillerinde Geçen Eşya, Lakap ve Yer İsimleri. Journal of History Culture and Art Research, (6)6, 377-402.
• Τρiανταφυλλίδης, Π. (2022). Σαφραμπολη, Πατριδα Αλησμονητη. 1922-2022 100 Χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή Ο τραγικός ξεριζωμός των Χριστιανικών Πληθυσμών της Ανατολής Οι διαδρομές σωτηρίας προς την Ελλάδα, Νεα Ιωνια, 473-480.
• Tunçözgür, Ü. (2012). Dünden Bugüne Safranbolu. Safranbolu: Safranbolu Belediyesi Kültür Yayınları.
• Türker, N. ve Gür, D. (2024). Roma Dönemi’nden Günümüze Safranbolu ve Çevresinde Bağcılık, Üzüm ve Şarap Üretimi. Karadeniz Araştırmaları, (XXI)83, 737-762.
• Uğur, İ. (2024). Sivil Mimari Yapıların Otel İşletmesi Olarak Yeniden Kullanımının İncelenmesi: Safranbolu “Saffronia 1900 Otel” Örneği. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, (7)3, 590-604.
• Ulukavak, K. (2007). Bir Safranbolulunun Penceresinden Safranbolu (Gözlemler – Derlemeler – Denemeler). Ankara: Bizim Büro Basımevi.
• Yazıcıoğlu, H. ve Al, M. (1982). Safranbolu (Safranbolu – Karabük – Ulus – Eflani). Karabük: Özer matbaası.
• Yıldırım, Y. S. ve Gür, D. (2019). Güney Paphlagonia’da Roma ve Erken Bizans Dönemi’ne Ait Bazı Arkeolojik Bulgular: Üçbölük Köyü. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, (8)4, 550-569.
• Yıldırım, F. (2021). Mühimme Defterleri’ne Göre Osmanlı Devleti’nde Şarap. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (31)1, 495-514.
• Yücer, H. M. (Edit.). (2014). Safranbolu’da Kültür ve Medeniyet İzleri Araştırması. İstanbul: Seçil Ofset.
• Yücel, Y. (1980). Çobanoğulları, Candaroğulları Beylikleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.