KIRKLARELİ'NİN GEÇİŞ DÖNEMİ UYGULAMALARI: KÜLTÜREL BELLEK VE TOPLUMSAL RİTÜELLER

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 502 - 522, 31.12.2025

Berrin Sarıtunç

Öz

Kırklareli, Türk kültürünün zengin mirasını yansıtan, doğum, evlilik ve ölüm gibi geçiş dönemlerinde önemli ritüellere sahip bir yerleşim merkezidir. Bu ritüeller, bireylerin toplumsal kimlikleri pekiştirirken dayanışmayı güçlendiren işlevler üstlenir. Doğum ritüellerinde, bebeğin korunması için “kırk çıkarma” gibi gelenekler dikkat çeker. Sünnet törenlerinde düzenlenen alaylar ve geleneksel yemekler toplumsal kutlamanın unsurlarıdır. Evlilikte ise kız isteme, nişan ve düğün törenleri; un serme ve testi kırma gibi bereketi simgeleyen uygulamalarla gerçekleştirilir. Ölümle ilgili ritüellerde ise üç, yedi ve kırkıncı günlerde düzenlenen dualar ve mevlitler, manevi destek sağlamanın yanında toplumsal dayanışmayı simgeler. Halk inanışlarına göre, kötü ruhlara karşı nazar boncuğu ve muska gibi koruyucu objeler de ritüellerin önemli bir parçasıdır. Sonuç olarak, Kırklareli’nin geçiş dönemlerine ait ritüelleri, bölgenin kültürel mirasının devamlılığını sağlarken toplumsal değerlerin aktarılmasına katkıda bulunur. Bu çalışmanın yöntemi derleme olup, anahtar kelime üzerine olan bir literatür taramasıdır.

Anahtar Kelimeler

KIRKLARELİ , GEÇİŞ DÖNEMLERİ , HALK BİLİMİ , İNANÇ , KÜLTÜREL MİRAS

KIRKLARELI'S TRANSITION PERIOD PRACTICES: CULTURAL MEMORY AND SOCIAL RITUALS

Öz

Kırklareli is a settlement center with important rituals in transitional periods such as birth, marriage and death, reflecting the rich heritage of Turkish culture. These rituals reinforce the social identities of individuals and serve as functions that strengthen solidarity. In birth rituals, traditions such as “making forty” for the protection of the baby are noteworthy. Processions and traditional meals organized in circumcision ceremonies are elements of social celebration. In marriage, asking for the hand in marriage, engagement and wedding ceremonies are performed with practices symbolizing fertility such as spreading flour and breaking a jug. In rituals related to death, prayers and mevlids organized on the third, seventh and fortieth days symbolize social solidarity in addition to providing spiritual support. According to folk beliefs, protective objects such as evil eye beads and amulets against evil spirits are also an important part of the rituals. As a result, Kırklareli’s transitional rituals contribute to the transmission of social values while ensuring the continuity of the region’s cultural heritage. The method of this study is a compilation and a literature review on keywords.

Anahtar Kelimeler

KIRKLARELİ , TRANSTİTİON PERİODS , FOLKLORE , BELİEF , CULTURAL HERİTAGE

Kaynakça

• Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Ders Notları. https://ddp.anadolu.edu.tr/#/home (E.T. 15.12.2024)
• Akseki, A. H. (1341). Ahlak Dersleri, Öğüt Matbaası, Ankara
• Alay, O. (2019). Balkan ve Trakya coğrafyasında köklü bir halk kültürü varlığı: Guslarilik (halk şairliği) ve Pesna (halk ezgisi), Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 12, 25, 21-30.
• Aslan, F. & Menteş, Y. (2019, Kasım 6-8 Kasım), Bir Hafıza Mekanı Örneği: Kırklareli İli Şeytan Deresi, 7. Uluslararası Peyzaj Mimarlığı Kongresi, 146-158.
• Aydın, O. (2018). Türkiye’nin sıhhî ictimaî coğrafyası’na göre Anadolu’da gelenek, inanç ve kültür üzerine bir değerlendirme, Bilig, 86, 86-114.
• Aykent, C. (2020) Doğu Trakya bölgesi halk müziğinde ritim kalıplarına dair bir inceleme, Erdem, 79, 41-62.
• Aysal, N. & Dinçer, H. (2020). Türkiye’nin sıhhî ve içtimaî coğrafyası raporlarına göre: Kırklareli, Mavi Atlas, 8, 2, 235-255.
• Balaç, İ. & Altun, S. (2016). 1945-1947 yılları arasında köy enstitülerince çıkarılan dergilerin analizi, Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi, 132-145.
• Bayram, B. (2014). Çuvaşlar arasında halk kültürü temelinde yeni bir kimlik inşası ve Suvarlar. Tehlikedeki Diller Dergisi, 3,3, 258-273.
• Çevik, M. (2015). Türkiye'de folklor dergiciliğinden bir kesit: “Anadolu Folkloru Dergisi”. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4), 113-131.
• Cidan, A. (2019). Türkiye’nin Sıhhi-i İçtimai Coğrafyası 1925 (1341) Kırkkilise (Kırklareli) Vilayeti Günümüz Türkçesi. Kırklareli Belediyesi Kültür Yayınları.
• Dinçer, M. (2021). 1925 Yılında Kırklareli. İksad Yayınevi.
• Doğaner, M. S. (2017). Türkiye Kıyı Bölgeleri. İstanbul Üniversitesi.
• Doğruöz, T. (2011). Kırklareli tarihine ışık tutacak bir eser: Türkiye’nin sıhhî-i içtimai coğrafyası Kırklareli vilayeti. History Studies, 3(1),275-284.
• Durbilmez, B. (2007). Kırım Türk halk anlatılarında sayı simgeciliği, Millî Folklor, 76, 177-190.
• Durbilmez, B. (2008). Nahçıvan Türk halk inanışlarında mitolojik sayılar, Turkish Studies, 340-353.
• Dursunkaya, A. R. (1948). Kırklareli Vilayetini Tarih, Coğrafya, Kültür ve Eski Eserleri Yönünden Tetkik 1. Cilt. Kırklareli: Yeşilyurt Basımevi.
• Eröz S. S., Özgürel G. & Yılmaz, N. (2017). Kültürel Mirasın Aktarılmasında Kültür Evlerinin Rolü: Kırklareli Örneği, Uluslararasi Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, (126), 126 -141.
• Hamdi, A. (1925). Türkiye’nin Sıhhi ve İçtimai Coğrafyası: Kırklareli Vilayeti, Kağıtçılık ve Matbaacılık Anonim Şirketi 1341 (1925).
• Tekir, S. (2019). Sihhiye ve Muavenet-İ İçtimaiye Vekâleti’nin kuruluşu ve erken Cumhuriyet dönemindeki faaliyetleri (1920-1930). Belgi Dergisi, 1301-1326.
• Işıktaş, M. (2006). Kırklareli Milli Eğitim Müdürlüğü Dergisi, 1 (1) 10.
• İnce Y. (2017). İnanç Turizmi Potansiyeli Açisindan Kırklareli İl ve İlçelerinin değerlendirilmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kırklareli Üniversitesi.
• Kalafat Y. & Ulutin, H. (2015). Karşılaştırmalı Gacal-Gerlova-Çıtak-Tozluk Türkleri halk inançları, Kültür Evreni, 26, 32-49.
• Karaçam, N. (1995). Efsaneden Gerçeğe Kırklareli. Kırklareli: Özyılmaz Matbaası.
• Kiper, T., Uzun, O., Ateş, O., & Akbaş, C. (2022). Sosyo-Kültürel kimlik değerlerinin ekoturizm gelişim bölgelerinin belirlenmesindeki rolü: Kırklareli-Kofçaz İlçesi Örneği. Kent Akademisi, 15, 3, 1145-1165.
• Kırklareli Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü. (2005). Kırklareli Rehberi, Kadıköy Matbaası, İstanbul.
• Koşay, H. Z. (1966). Maddi halk kültürü araştirmalari binicilik, nakil araçları ve müzesi. Türk Etnografya Dergisi, (59), 33-46.
• Kurtulmuş, Z. (2010). Kırklareli Folklorundan (Halk Kültürü) Örnekler. Kırklareli: Kırklareli Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
• Morgül, Ş. (2014). Kirklareli ilinde eko turizm olanakları. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 4, 4, 27-38.
• Öden, U. M. (2013). Kırklareli ili ve çevresindeki inanç merkezleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ön, G. (2017). Kırklareli ili tığ dantelleri ve yeni tasarımlar, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Plumwood, V. (2006). The Concept of a Cultural Landscape, Ethics&The Environment, 11, 2 116-150.
• Sarıkaya, M. (2005). Nevruza bağlı takvimle ilgili kavram, deyim ve terimler, Karadeniz Araştırmaları Balkan, Kafkas, Doğu Avrupa ve Anadolu İncelemeleri Dergisi, 5, 61-87.
• Schimmel, A. (2000). Sayıların Gizemi, 2. baskı, Kabalcı yayınevi.
• Sızan, E. (2016). Kırklareli’de Boşnak Halk Kültürü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü (2017), Osmanlı Yer Adları 1, 462.
• Tuna, T. & Kurnaz, A. (2022). Kırklareli, Edirne ve Tekirdağ illerinin gastronomi değerlerinin yerel web sitelerinin değerlendirilmesi, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 52-64.
• Uysal, M. & Arat, Y. (2014). Türk halk kültürünün yerel mimari mirası “arı serenleri”, Millî Folklor, 26, 102, 154-167.
• Yalım, F. (2017). Yavaş Şehir (Cittaslow) hareketi ekseninde kent markalaşmasi ve kent iletişimi: Kırklareli" Vize" yavaş şehir örneği, Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, 6, 2, 1-28.
• Yaman, S. (2022). Kırklareli-Kızılcıldere köyü Bulgaristan Bektaşi göçmenlerinde gelin başlığı geleneği: Kocabaş. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür Sanat Mimarlık Dergisi, 5 (Özel Sayı 3), 355-383.
• Yıldız, D. (2024). Geleneksel Türk oyalarının günümüz moda algısındaki çağdaş yorumu, Folklor Akademi Dergisi, 7,1, 237-255.
• Yıldız, O. (2020). Kırklareli ili Kofçaz ilçesi amucalarının inanç ve uygulamaları üzerine bir inceleme [Yüksek Lisans Tezi Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü] YÖK Tez Merkezi.
• Yılmaz, Y. & Konyar, B. (2014). Kırklareli’nde 2013 yılında doğan çocuklara verilen adların özellikleri, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 1, 1-20.