DEMATEL YÖNTEMİ İLE TABİAT PARKLARININ EKOTURİZM KRİTERLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: GİRESUN İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Tabiat parkları, bir yandan doğal kaynakların korunmasına katkı sağlarken diğer yandan doğa temelli turizm olanakları sunarak bölgesel kalkınmaya destek olmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Giresun’da bulunan tabiat parklarının ekoturizm kriterlerinin analiz edilmesi ve ekoturizm küritlerinin kendi aralarında Giresun ili için değerlendirilmesidir. Çalışmanın hedefi, tabiat parklarının ekoturizm amaçlı değerlendirilmesinde hangi kriterlerin etkili olduğunu ortaya çıkarmaktır. Çalışmada, tabiat parklarının ekoturizm açısından kriterlerini değerlendirmek amacı ile çok kriterli karar verme yöntemlerinden Dematel yöntemi kullanılmıştır. Giresun ilinde bulunan Tabiat Parklarında çalışmakta olan 10 uzman görüşü alınarak cevaplar alınmıştır. Dematel yöntemi ile ekoturizm talebine etki eden kriterler arasındaki karşılıklı ilişkileri belirlemek hedeflenmiştir. Analiz sonucunda, ulaşım kolaylığı, altyapı ve doğal çekicilik “net etkileyen” kriterler olarak bulunmuştur. Buna karşılık güvenlik, aktivite alanları, flora ve fauna, tanıtım ve konaklama imkânı, “net etkilenen” kriterlerdir. Kriter ağırlıkları incelendiğinde ise, konaklama imkânı, aktivite alanları ve ulaşım kolaylığı ile en yüksek öneme sahip kriterler arasında yer almaktadır. Bunları sırasıyla tanıtım, doğal çekicilik, altyapı ve güvenlik kriterleri takip etmektedir. En düşük öneme sahip kriter ağırlığı ise flora ve fauna olarak bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ekoturizm
• Tabiat Parkları
• Dematel yöntemi
• Giresun İli Turizmi

Evaluatıon of Ecotourısm Crıterıa of Nature Parks Usıng The Dematel Method: The Case of Giresun Provınce

Öz

Nature parks contribute to the conservation of natural resources while simultaneously supporting regional development by offering nature-based tourism opportunities. The main objective of this study is to analyze the ecotourism criteria of nature parks in Giresun and to evaluate these criteria among themselves for the Giresun province. The aim of the study is to reveal which criteria are effective in evaluating nature parks for ecotourism purposes. In this study, the DeMatel method, a multi-criteria decision-making method, was used to evaluate the ecotourism criteria of nature parks. The opinions of 10 experts working in the nature parks in Giresun province were obtained. The aim of the DeMatel method was to determine the reciprocal relationships between the criteria affecting ecotourism demand. As a result of the analysis, ease of access, infrastructure, and natural attractiveness were found to be "net influencing" criteria. In contrast, security, activity areas, flora and fauna, promotion, and accommodation facilities were "net influencing" criteria. When the criterion weights were examined, accommodation facilities, activity areas, and ease of access were among the criteria with the highest importance. These are followed, in order, by promotion, natural appeal, infrastructure, and safety criteria. The criterion with the lowest weighting was found to be flora and fauna.

Anahtar Kelimeler

• Ecotourism
• Nature Parks
• Dematel Methods
• Tourism in Giresun Province

Kaynakça

1. Akpınar Külekçi, E., ve Bulut, Y. (2012). Erzurum ili Oltu ve Olur ilçelerinde en uygun ekoturizm etkinliğinin Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi ile belirlenmesi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 43(2), 175–189.
2. Akten, S. ve Gül, A. (2014). Korunan doğal alanlarda ziyaretçilerin olası etki düzeyleri önlem ve standartların belirlenmesi (Gölcük Tabiat Parkı örneği). Turkish Journal of Forestry, 15(2), 130-139.
3. Akyurt, H. (2019). Ekoturizm: Türkiye’deki gelişimi ve mevcut durumu. Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında araştırma ve değerlendirmeler (Cilt 2, ss. 353–368). Ankara: Gece Kitaplığı.
4. Akyurt, N. (2025). Ekoturizmi Geliştirmede Gıda Ürünlerinin Güvenliği, Editör: Akyurt Hakan, Ekoturizmde Sürdürülebilir Gelişim Yöntemleri, ss. 59 -84, Ankara: Bidge Yayınları.
5. Ankaya, F. Ü., Yazıcı, K., Balık, G., ve Aslan, B. G. (2018). Dünyada ve Türkiye’de ekoturizm, sosyo-kültürel ve ekonomik katkıları. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(2), 69–72.
6. Arslan, Y. (2005). Erdek ve çevresinin ekoturizm açısından değerlendirilmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(13), 29–53.
7. Bai, C., ve Sarkis, J. (2013). Evaluating supplier development programs with a grey-based rough set methodology. International Journal of Production Economics, 146(1), 211–225.
8. Bunruamkaew, K. ve Murayama, Y. (2011). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHS: A case study of Surat Thani province. Thailand, Social and Behavioral Sciences, 21, 269-278.

9. Cvetković, M., Brankov, J., Ćurčić, N., Pavlović, S., Dobričić, M., ve Tretiakova, T. N. (2023). Protected natural areas and ecotourism—Priority strategies for future development in selected Serbian case studies. Sustainability, 15(21), 15621.
10. Demir, C. ve Çevirgen, A. (2006). Ekoturizm yönetimi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
11. Dinç, A. ve Karakök, H. (2021). Türkiye’de ekoturizm alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi (2000–2020). Journal of Humanities and Tourism Research, 11(1), 241–255.
12. Doğan, H. (2022). Dematel ve Copras yöntemleri ile tedarikçi seçimi: hazır giyim sektöründe bir uygulama. Journal of Textiles and Engineer, 29(127), 150- 160.
13. Dönmez, Y., Gökyer, E. ve Aşkın, F. K. (2015). Safranbolu Yörük Köyü ve çevresinin ekoturizm potansiyelinin RWOT analizi ile değerlendirilmesi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Özel Sayı, 50–62.
14. Erdoğan, N. ve Erdoğan, İ. (2005). Ekoturizm betimlemeleriyle iletilenlerin doğası. Gazi Üniversitesi İletişim Dergisi, 20(1), 55–82.
15. Fontela, E., ve Gabus, A. (1974). DEMATEL, innovative methods: Report No. 2, structural analysis of the world problematique. Battelle Geneva Research Institute.
16. Govindan, K., ve Chaudhuri, A. (2016). Interrelationships of risks faced by third party logistics service providers: A DEMATEL based approach. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 90, 177–195.
17. İsayeva, S. ve Kasalak, M. A. (2016). Sürdürülebilir turizm yönetimi kapsamında yer alan örnek ekoturizm uygulamaları. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 183–200.
18. Kaypak, Ş. (2012). Ekolojik turizm ve sürdürülebilir kırsal kalkınma. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(22), 11–29.
19. Khabbazi, A. P. ve Yazgan, E. M. (2012). Kırsal peyzaj ve ekoturizm. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi, 2(2), 5–9.
20. Koday, S., Kaymaz, H., ve Kaya, G. (2018). Kuzalan Tabiat Parkı’nın Doğa Turizm Potansiyeli (Dereli-Giresun). Marmara Coğrafya Dergisi, (37), 124-143.
21. Kunter, N., ve Ünal, E. (2009). Sürdürülebilirlik kapsamında ekoturizmin çevresel, ekonomik ve sosyo-kültürel etkileri. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 9(2), 146–156.
22. Polat, S., ve Polat, S. A. (2016). Rekreasyonel tabiat parklarının korunan alanlar kapsamında incelenmesi: Mersin ili örneği. Social Sciences, 11(2), 85–115.
23. Turan, M. ve Akyurt, H. (2021). Turizm yöneticilerinin ekoturizm algısının AHP yöntemi ile belirlenmesi: Giresun ili örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 13(25), 660-678.
24. Tzeng, G. H., Chiang, C. H., ve Li, C. W. (2007). Evaluating intertwined effects in e-learning programs: A novel hybrid MCDM model based on factor analysis and DEMATEL. Expert Systems with Applications, 32(4), 1028–1044.
25. Ural, A., ve Kılıç, İ. (2013). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
26. Yener, Ş. D. (2021). Türkiye’deki tabiat parklarının rekreasyonel açıdan analizi. Eurasian Journal of Forest Science, 9(3), 122-133.
27. Yılmaz, H., ve Surat, H. (2015). Analitik hiyerarşi süreci kullanılarak en uygun ekoturizm etkinliğinin belirlenmesi. Turkish Journal of Forestry, 16(2), 164–176.
28. Yolasığmazoğlu, N. (2023). Su Ürünleri Tesislerinin Ekoturizm Üzerindeki Etkileri. Dünya Multidisipliner Araştırmalar Dergisi, 6(1), 112-132.
29. Zafer, B., Gencer, G., ve Güney, A. (1998). Söke ve çevresinin doğa koruma alanları bakımından değerlendirilmesi. Büyük Menderes Havzası III. Tarım ve Çevre Sempozyumu Bildiriler Kitabı, İçinde (ss. 35–42), (2–4 Eylül 1998), Söke: Aydın.
30. Zheng, R., Zhang, X., Li, Y., Wang, L., ve Chen, Q. (2021). Ecotourism practices in Potatso National Park from the perspective of tourists: Assessment and developing contradictions. Sustainability, 13(22), 12655.
31. İnternet Kaynakçası
32. https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP [Erişim Tarihi: 15.11.2025].