MANEVİ BİR ZARARLI YÖNETİMİ MODELİ OLARAK KÖSTEBEK TÜRBESİ: SAFRANBOLU KONARI KÖYÜ ÖRNEĞİNDE ETNOEKOLOJİK BİR ANALİZ

Öz

Modern antroposentrik tarım anlayışının doğayı salt araçsal bir kaynak olarak kurgulaması, ekosistem bütünlüğünü zedeleyen ve geleneksel ekolojik bilgiyi dışlayan bir sürdürülebilirlik krizine yol açmaktadır. Bu çalışma, söz konusu krize karşı yerel toplulukların geliştirdiği manevi-etik çözümleri etnoekolojik bir perspektif ve Mircea Eliade’nin hiyerofani kavramı çerçevesinde analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, Karabük ili Safranbolu ilçesi Konarı Köyü’nde yer alan Köstebek Türbesi örneği üzerinden, kutsalın doğal unsurlar aracılığıyla tezahür etmesinin tarımsal zararlı yönetiminde nasıl bir kültürel disiplin ve risk sınırlama mekanizması oluşturduğunu saptamaktır. Nitel araştırma geleneğine uygun olarak etnografik ve etnoekolojik yöntemlerle yürütülen çalışmada, derinlemesine görüşmeler ve saha gözlemlerinden elde edilen veriler tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, Köstebek Türbesi’nin köstebeği yalnızca yok edilmesi gereken bir "zararlı" olarak görmeyi sınırlayan, dinsel tabular aracılığıyla kimyasal müdahaleyi engelleyen ve tarımsal pratikleri mitsel sınırlar dahilinde düzenleyen özgün bir manevi ekoloji alanı inşa ettiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, modern antroposentrik zararlı yönetimi yaklaşımlarına karşı geleneksel bilginin koruyucu gücünü vurgulayarak, ekolojik sürdürülebilirlik için kültürel ve etik temelli alternatif bir model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Etnoekoloji
• Kutsal Ekoloji
• Hiyerofani
• Geleneksel Ekolojik Bilgi
• Konarı Köyü

The Mole Tomb as a Spiritual Pest Management Model: An Ethnoecological Analysis in the Case of Safranbolu Konarı Village

Öz

Modern anthropocentric agricultural paradigms, by framing nature as a mere instrumental resource, have precipitated a dual crisis threatening both ecological integrity and the preservation of traditional ecological knowledge. This study addresses this challenge by situating local belief systems within an ethnoecological framework and Mircea Eliade’s conceptualization of hierophany. The primary objective is to analyze the "Köstebek Türbesi" (Mole Tomb) in Konarı Village, Safranbolu, as a mechanism of cultural discipline and risk mitigation that regulates pest management through the manifestation of the sacred in natural elements. Employing qualitative, ethnographic, and ethnoecological methodologies, the research utilizes thematic analysis of data gathered from in-depth interviews and participant observations. The findings demonstrate that the tomb functions as a spiritual ecology site that effectively restricts direct violent intervention against moles, prevents chemical pesticide usage through religious taboos, and reorders agricultural practices within mythical boundaries. Ultimately, this research contributes to the field by proposing a cultural and ethically grounded alternative to modern anthropocentric pest management models, underscoring the functional role of sacredness in achieving long-term agricultural sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Ethnoecology
• Sacred Ecology
• Hierophany
• Traditional Ecological Knowledge
• Konarı Village

Kaynakça

1. AÇA, M. (2016). Halk bilgisinin takvim, mevsim/iklim, çevre, sağaltma ve hukuka dönük temsilleri. M. Aça (Ed.), Halk bilimi el kitabı içinde (ss. 558–593). Kömen Yayınları.
2. ATEŞGÜL, Y. (2021). Geleneksel ekolojik bilgi ve Aksu/Sofular Havzası [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
3. BERKES, F. (2012). Kutsal ekoloji (3. bs.). Routledge.
4. COGGINS, C. ve Chen, B. (Ed.). (2022). Sacred forests of Asia: Spiritual ecology and the politics of nature conservation. Routledge.
5. ELIADE, M. (2003). Dinler tarihine giriş (L. Arslan, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
6. ELIADE, M. (2017). Kutsal ve kutsal-dışı: Dinin doğası (A. Berktay, Çev.). Alfa Yayınları.
7. GARDNER, G. (2003). Dinleri sürdürülebilir bir dünya arayışına katmak. G. Gardner (Ed.), Dünyanın durumu 2003 içinde (ss. 152–175). Tema Vakfı.
8. MERCHANT, C. (1983). The death of nature: Women, ecology, and the scientific revolution. Harper & Row.

9. NORTHCOTT, M. S. (2015). Place, ecology and the sacred: The moral geography of sustainable communities. Bloomsbury Academic.
10. ÖZAL, D. (2026). Safranbolu Konarı Köyü'nde kutsal ekoloji: Geleneksel ziraat bilgisi uygulamaları bağlamında etnoekolojik bir analiz [Yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
11. ÖZKÖSE, A. (2022). Safranbolu köylerinin yöresel mimarisi. YEM Yayın.
12. RAPPAPORT, R. A. (1999). Ritual and religion in the making of humanity. Cambridge University Press.
13. TOLEDO, V. M. (1992). What is ethnoecology? Origins, scope and implications of a rising discipline. Ethnoecológica, 1(1), 5–21. TOLEDO, V. M. (2022). Agroecology and spirituality: reflections about an unrecognized link. Agroecology and Sustainable Food Systems, 46(5), 654–674. https://doi.org/10.1080/21683565.2022.2027842.
14. VERSCHUUREN, B., Wild, R., McNeely, J. ve Oviedo, G. (Ed.). (2010). Sacred natural sites: Conserving nature and culture. Earthscan.
15. WHITE, L., Jr. (1967). The historical roots of our ecologic crisis. Science, 155(3767), 1203–1207.
16. YAKUPOĞLU, C. (2025). Karabük’te Türk iskânı ve Türkçe yer adları. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi (TAKSAD), 14(1), 1–20.
17. YOLCU, M. A. ve Aça, M. (2019). Geleneksel ekolojik bilgi ve folklor. Folklor/Edebiyat, 25(100), 861–871. https://doi.org/10.22559/folklor.1086.
18. YOLCU, M. A., Aça, M. ve Dinç, M. (2023). Homo naturalis: İnsan ve geleneksel ekolojik bilgi. Paradigma Akademi Yayınları.