Art Therapy Through Lacanian Approach: Language, Unconscious and Sinthome

Öz

Art therapy enables individuals to express their unconscious material while reconstructing their self-experiences through these expressions. This process is specifically explored in the essay through Lacan’s reframing the concept of symptom into the sinthome, emphasizing a shift in how the unconscious is understood. Lacan's theoretical framework is associated with the therapeutic functionality of art therapy through his view of the unconscious as a system structured like language. In particular, his model of the Borromean knot, consisting of the Real, the Imaginary, and the Symbolic, deepens the understanding of art therapy’s role in interpreting and restructuring individuals’ inner worlds. Lacan’s language-based approach provides a critical lens for examining how the unconscious manifests in art. In this context, the study extends from Freud’s conception of the unconscious to Lacan’s linguistic analysis, integrating the discussed theoretical framework into art therapy practices. More specifically, it investigates how the unconscious expression has evolved from Freud to Lacan and how it finds application in art therapy. The sinthome emerges as a pivotal concept deepening the relationship art therapy establishes in reinterpreting and reconstructing individuals’ inner worlds. By framing art therapy through Lacan’s concepts of the unconscious and sinthome, the study offers a novel perspective that enhances its relevance in therapeutic contexts.

Anahtar Kelimeler

• Unconscious
• art therapy
• sinthome

Lacanyen Yaklaşımla Sanat Terapisi: Dil, Bilinçdışı ve Sinthome

Öz

Sanat terapisi, bireylerin bilinçdışı ifadelerini dışavurmasına olanak tanırken, bu ifadeler üzerinden kendilik deneyimlerini yeniden yapılandırmalarını sağlar. Bu süreç, makale özelinde Lacan’ın semptom kavramını sinthome’a evriltmesiyle bilinçdışının okunma biçimindeki eksenin değişimi üzerinden ele alınmaktadır. Lacan’ın teorik çerçevesi içinde; bilinçdışının dil gibi yapılanmış bir sistem olarak görülmesiyle, sanat terapisinin terapötik işlevselliği ilişkilendirilmiştir. Özellikle Borromean düğümünün simgesel, imgesel ve gerçek boyutları üzerinden yapılan bilinçdışı okuması, sanat terapisinin bireylerin içsel dünyalarını anlamlandırma ve yeniden yapılandırma süreçlerindeki rolünü derinleştirmektedir. Lacan'ın dil eksenli yaklaşımı, bilinçdışının sanatta nasıl ortaya çıktığını anlamak için kritik bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Freud'un bilinçdışı kavrayışından yola çıkarak Lacan'ın dilsel çözümlemelerine uzanmakta ve böylelikle tartışılan teorik çerçeve sanat terapisi uygulamalarına entegre edilmektedir. Daha somut bir ifade üzerinden gidildiğinde, sanat terapisine içkin olan bilinçdışının neye karşılık geldiği, daha da özelde bu bilinçdışı ifadenin Freud’dan Lacan’a nasıl evrilmiş olduğu ve bu evrilmenin sanat terapide nasıl bir karşılığı olabileceği üzerine bir çerçeve yaratılmaktadır. Lacan, bilinçdışını dil gibi yapılanmış bir sistem olarak görür ve bu yaklaşım, sanat terapisinde Lacanyen bilinçdışının terapötik uygulamalara nasıl entegre edilebileceğini anlamak için öncü bir nitelik taşımaktadır. Bu öncü nitelik, Lacan’ın teorisinde kilit bir kavram olan sinthome’u da beraberinde getirmektedir. Sinthome, bireyin kendilik deneyimlerini anlamlandırma ve yeniden yapılandırma süreçlerinde, sanat terapisinin bilinçdışıyla kurduğu ilişkiyi derinleştiren bir kavram olarak öne çıkmaktadır. Böylelikle bu bağlamda okunan bir sanat terapi, Lacan’ın bilinçdışı ve sinthome kavramları üzerinden yeniden yorumlanarak, bireylerin içsel dünyalarını anlamlandırma, toplumsalda konum alma, sağaltım yetisi oluşturma gibi dinamiklerle başkalaşan bir bakış yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• bilinçdışı
• sanat terapi
• sinthome

Kaynakça

1. Akdeniz, F.(2022). Lacan ve Levinas’ta dilin kurucu işlevi. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 105-121. https://doi.org/10.53844/flsf.1125854
2. Balkaya, D. (2013). Özerk dil dizgesinden Lacan’ın simgesel düzenine. Çizgi Kitabevi.
3. Barthes, R. (2018). Göstergebilimsel serüven. Yapı Kredi Yayınları. Başer, N. (2024, 9Ekim).[İmalathane]Freud ve Lacan karşılaştırması.[Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=QKmoRSQ3H9Q
4. Clero, J. P. (2011). Lacan sözlüğü, (Çev. Emre Şan.). Say Yayınları.
5. Crosbie, M. (2024). Art therapy, meaning-making and Lacan: A philosophical inquiry into traumatic loss [Unpublished Master Thesis, Concordia University].
6. Çelikbaş, E. Ö. (2024). Sanat terapisi. Nobel Akademik Yayıncılık. Demir, V. (2025). Sanat terapisi: Temel psikoloji kuramları ile dışavurumcu sanatın bütünleştirilmesi. Nobel Akademik Yayıncılık.
7. Eryörük, Z. (2021, Ağustos 8). 2021 yaz seminerleri: Bilinçdışı nedir? Söylemlere giriş [Lacancı Forum Türkiye Psikanaliz Derneği] [Video]. You-Tube. https://www.youtube.com/watch?v=X4huPufKHlE
8. Fróis, J. P. (2010). Lacan in art education. Visual Arts Research, 36(2), 1–14. https://doi.org/10.1353/var.2010.0011

9. Hook, J. K. (1998). The unconscious and the image: A theoretic overview of the interface between art therapy. Canadian Art Therapy Association Journal, 12(2), 42–52. https://doi.org/10.1080/08322473.1998.11432236
10. İzmir, M. (2013). Öznenin diyalektiği. İmge Kitabevi.
11. Kaçar, E. (2018). Lacan ve topoloji. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 25, ss.535-554. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/804493
12. Kahraman Özyılmaz, J. A. (2024). Disiplinlerarası çağdaş sanat yazıları. Yücel, H., Tekdemir Ö., Eken, G. (Ed.), Sanatta sağaltımda sinthome yetisi, ss. 189-200, Myrina Yayınları.
13. Kahraman Özyılmaz, J. A. (2023, 26-27 Eylül). Lacanyen yaklaşımda sanatın terapötik ifadesi [Kongre]. 2. İpekyolu Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Iğdır. https://www.silkroadcongress.co.uk/books
14. Lacan J. (1975,1976) El sinthoma. 12 Ekim 2023 tarihinde https://www.lacanterafreudiana. com.ar/2.1.11.9%20CLASE%20 09%20%20S23.pdf adresinden edinilmiştir.
15. Lacan, J. (2011). Psikanalizin dört temel kavramı (N. Erdem, Çev.). Metis Yayınları.
16. Lacan, J. (2012). Televizyon. Monokl.
17. Moon, B. L. (2007). Dialoguing with dreams in existential art therapy. Art Therapy: Journal of the American Art Therapy Association, 24(3), 128- 133.
18. Morrell, M. (2011). Signs and symbols: art and language in art therapy.
19. Journal of clinical art therapy, 1(1), 25-32. https://digitalcommons.lmu. edu/jcat/vol1/iss1/8
20. Nasio, J. D. (2007). Jacques Lacan’ın kuramı hakkında beş ders (Ö. Erşen & M. Erşen, Çev.). İmge Kitabevi.
21. Necef, I. (2020). Lacanyen tanıda psikoz: Tetiklenmemiş psikozun klinik bir vakada tartışılması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 7(3), 315–335. https://doi.org/10.31682/ayna.696508
22. Sancar Yılmaz, F. (2024, Kasım). Sanatın iyileştirici gücü. Varlık Dergisi, (11), 4–7.
23. Sharon-Zisser, S. (2016). The signifier in motion: the movement of language in Psychoanalysis and in Aristotle’s linguistic theory. Fractal: Revista de Psicologia, 28(3), 307-315. https://doi.org/10.1590/1984- 0292/2238
24. Tura, S. M. (2021). Freud’dan Lacan’a psikanaliz. Ayrıntı Yayınları.
25. Walker, S. R. (2010). Artmaking and the sinthome. JSTOR,36(2), 75-82. https://doi.org10.1353/var.2010.0017
26. Wittgenstein, L. (2013). Tractatus logico-philosophicus (O. Aruoba, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eser 1921’de yayımlandı.)